[nhiễm] tiếp cận sốt phát ban

Cấu trúc quyết định việc hình thành sẹo sau tổn thương da

Lớp tế bào đáy (Stratum basale) của thượng bì / Màng đáy

Quy luật tạo sẹo của sang thương nông (chưa qua màng đáy)

Tế bào đáy phân bào tái tạo hoàn toàn => Lành KHÔNG ĐỂ LẠI SẸO

Quy luật tạo sẹo của sang thương sâu (qua màng đáy xuống lớp bì)

Mất tế bào đáy, liền bằng tổ chức mô hạt và xơ hóa => CHẮC CHẮN CÓ SẸO

Bản chất mô học của vết Lở / Trợt (Erosion)

Mất lớp thượng bì nông, màng đáy nguyên vẹn => Lành KHÔNG CÓ SẸO

Bản chất mô học của vết Loét (Ulcer)

Khuyết da sâu qua màng đáy xuống lớp bì/hạ bì => Lành CHẮC CHẮN CÓ SẸO

Bẫy chẩn đoán: Tổn thương miệng trong Tay chân miệng / Đẹn miệng

Bản chất là vết LỞ (Erosion), không phải vết Loét (vì lành không sẹo)

Nghiệm pháp Căng da / Ấn kính: Hồng ban (Erythema)

Dãn mạch, hồng cầu trong lòng mạch => MẤT MÀU (Không tẩm nhuận)

Nghiệm pháp Căng da / Ấn kính: Ban xuất huyết (Purpura)

Hồng cầu đã thoát mạch ra mô kẽ => KHÔNG MẤT MÀU (Có tẩm nhuận)

Ý nghĩa lâm sàng của Ban xuất huyết sờ cộm (Palpable purpura)

Gợi ý tình trạng Viêm mạch máu (Vasculitis)

Thao tác lâm sàng bắt buộc để phân biệt Sẩn (Papule) và Cục (Nodule)

Phải dùng tay SỜ / NẮN (Cục có phần chân cắm sâu dưới lớp bì/hạ bì)

Khác biệt cốt lõi: Sắp xếp (Configuration) vs Phân bố (Distribution)

Sắp xếp = Hình thái chùm tổn thương tự tạo | Phân bố = Vị trí mọc trên cơ thể

Sắp xếp dạng đường (Linear): Bệnh cảnh kinh điển

Viêm da tiếp xúc do độc tố axit của Kiến ba khoang (Paederus)

Sắp xếp dạng chùm / nhóm (Grouped): Bệnh cảnh kinh điển

Mụn nước trong nhiễm virus Herpes simplex (HSV)

Sắp xếp dạng bản đồ (Geographic): Bệnh cảnh kinh điển

Mảng phù sẩn gồ bờ ngoằn ngoèo trong Mề đay (Urticaria)

Sắp xếp dạng vòng (Annular): Bệnh cảnh kinh điển

Nấm da (Tinea), Vảy nến mảng, Lupus ban đỏ bán cấp

Phân bố dạng Zona (Zosteriform): Định nghĩa

Mọc khu trú theo đường đi của rễ thần kinh cảm giác 1 bên cơ thể

Phân bố Hướng tâm (Centripetal): Đặc trưng bệnh nào

Thủy đậu (Varicella) - Sang thương tập trung nhiều ở thân mình hơn ngọn chi

Phân bố Ly tâm (Centrifugal): Đặc trưng bệnh nào

Đậu mùa (Smallpox) và Đậu mùa khỉ (Mpox) - Tập trung ở mặt, lòng bàn tay/chân

Phân bố dạng Sởi (Morbilliform): Hướng lan của ban

Khởi phát sau tai, chân tóc => Mặt, cổ => Ngực, lưng => Bụng, tứ chi

Trình tự bay ban của bệnh Sởi

Lặn theo đúng thứ tự mọc (từ trên xuống) => Để lại vết thâm "vằn da hổ" và tróc vảy mịn

Dấu hiệu Hạt Koplik (Koplik spots): Vị trí và ý nghĩa

Chấm trắng viền đỏ ở niêm mạc má đối diện răng hàm dưới => Chỉ điểm đặc hiệu Sởi

Trình tự Sốt và Ban trong Sốt xuất huyết Dengue

Sốt cao liên tục 4 - 5 ngày => Hết sốt => Xuất hiện ban hồi phục / chấm xuất huyết

Trình tự Sốt và Ban trong Thủy đậu bội nhiễm vi khuẩn

Nổi mụn nước trước => Mấy ngày sau đột ngột sốt cao trở lại kèm mụn mủ, sưng tấy

Trình tự Sốt và Ban trong Nhiễm trùng huyết Não mô cầu

Sốt cao đột ngột ĐỒNG THỜI xuất hiện ngay tử ban hoại tử tím đen (diễn tiến tối cấp)

Hình thái ban trong bệnh Tay Chân Miệng (HFMD)

Mụn nước bầu dục trên nền hồng ban ở lòng bàn tay, bàn chân, gối, mông + Lở miệng

Tác nhân chính gây bệnh Tay Chân Miệng

Enterovirus 71 (EV71 - nguy cơ biến chứng nặng) và Coxsackievirus A16

Tam chứng kinh điển của Sốt tinh hồng nhiệt (Scarlet fever)

Viêm họng do Liên cầu nhóm A + Lưỡi dâu tây (Strawberry tongue) + Ban nhám mịn như giấy cát

Triệu chứng "Vệt chỉ đỏ" trong Viêm mô tế bào (Cellulitis)

Viêm mạch bạch huyết (Lymphangitis) do liên cầu khuẩn lan tràn theo đường bạch huyết

Đặc điểm sang thương Nhọt (Furuncle)

Viêm sâu quanh nang lông, hoại tử nung mủ, BẮT BUỘC có "cồi/ngòi" ở trung tâm

Đặc điểm sang thương Áp-xe (Abscess)

Ổ tụ mủ sâu ở lớp bì - hạ bì, sưng nóng đỏ đau, sờ có cảm giác phập phều, không có cồi

Vết loét Eschar trong Sốt mò (Scrub Typhus): Đặc điểm nhận diện

Vết loét đóng mày đen, viền đỏ, hoàn toàn KHÔNG ĐAU, KHÔNG NGỨA, kèm hạch vùng to

Vết loét Eschar trong Sốt mò: Các vị trí tìm kiếm ưu tiên

Nơi da mỏng, ẩm, kín: nếp bẹn, nách, bìu, dưới nếp vú, nếp lằn mông, quanh hậu môn

Yếu tố dịch tễ gợi ý Sốt mò (Orientia tsutsugamushi)

Đi rừng, làm rẫy, bộ đội hành quân, phát hoang bụi rậm, ngủ dưới đất không mùng

Tử ban hoại tử dạng bản đồ (Purpura fulminans): Ý nghĩa cấp cứu

Tắc mạch vi tuần hoàn + DIC trong Sốc nhiễm trùng Não mô cầu hoặc Liên cầu lợn

Yếu tố dịch tễ gợi ý nhiễm Liên cầu lợn (Streptococcus suis)

Ăn tiết canh lợn, mổ thịt lợn ốm/chết, tiếp xúc thịt lợn sống qua vết trầy xước

Sang thương da do Vibrio vulnificus: Hình thái và yếu tố dịch tễ

Bóng nước xuất huyết to hoại tử tím đen lan nhanh + Tiền sử lội nước biển/nước lợ

Sẩn lõm trung tâm (Umbilicated papules) ở bệnh nhân HIV/AIDS

Dấu hiệu chỉ điểm nhiễm nấm toàn thân: Talaromyces marneffei hoặc Cryptococcus neoformans

Đặc điểm phân biệt Thủy đậu: Tính chất "Đa lứa tuổi"

Trên một vùng da tại cùng một thời điểm có đủ dát, sẩn, mụn nước trong, mụn mủ, mài

Phân biệt Ban dị ứng thuốc vs Ban nhiễm siêu vi

Dị ứng thuốc: Ngứa nhiều, tiền sử dùng thuốc, không viêm long | Siêu vi: Kèm sốt, ho, sổ mũi, đỏ mắt

Cơ chế hình thành vảy Mài (Crust)

Huyết thanh, mủ hoặc máu khô đọng lại cùng với xác bạch cầu và tế bào biểu mô trên mặt da

Ngưỡng kích thước Dát (Macule) vs Khoảng (Patch)

Dát < 1 cm (10 mm) | Khoảng > 1 cm (10 mm)

Ngưỡng kích thước Sẩn (Papule) vs Mảng (Plaque)

Sẩn < 1 cm (10 mm) | Mảng > 1 cm (10 mm)

Ngưỡng kích thước Mụn nước (Vesicle) vs Bóng nước (Bulla)

Mụn nước < 1 cm (10 mm) | Bóng nước > 1 cm (10 mm)

Ngưỡng kích thước Chấm xuất huyết (Petechiae) vs Bầm máu (Ecchymosis)

Chấm xuất huyết

Liều Vitamin A điều trị Sởi: Trẻ < 6 tháng tuổi

50.000 IU/ngày uống x 2 ngày liên tiếp (tổng 2 liều)

Liều Vitamin A điều trị Sởi: Trẻ 6 - 11 tháng tuổi

100.000 IU/ngày uống x 2 ngày liên tiếp (tổng 2 liều)

Liều Vitamin A điều trị Sởi: Trẻ >= 12 tháng và người lớn

200.000 IU/ngày uống x 2 ngày liên tiếp (tổng 2 liều)

Liều Vitamin A bổ sung cho trẻ Sởi có biểu hiện mắt (thiếu vitamin A)

Uống liều thứ 3 (theo lứa tuổi) sau liều thứ 2 từ 2 - 4 tuần

Liều Doxycycline điều trị Sốt mò (Scrub Typhus) ở người lớn

100 mg x 2 lần/ngày (uống hoặc IV) x 7 ngày (hoặc đến khi hết sốt 3 ngày)

Liều Doxycycline điều trị Sốt mò ở trẻ em

2.2 - 4.4 mg/kg/ngày chia 2 lần (tối đa 200 mg/ngày) x 5 - 7 ngày

Liều Azithromycin điều trị Sốt mò cho phụ nữ có thai

500 mg uống 1 lần/ngày x 3 - 5 ngày (hoặc 500 mg ngày 1 => 250 mg/ngày x 4 ngày tiếp theo)

Liều Acyclovir điều trị Thủy đậu: Người lớn và trẻ > 12 tuổi

800 mg uống x 5 lần/ngày (cách mỗi 4 giờ, nghỉ đêm) x 5 - 7 ngày

Liều Acyclovir điều trị Thủy đậu: Trẻ em <= 12 tuổi

20 mg/kg/lần (tối đa 800 mg/lần) uống x 4 lần/ngày x 5 ngày

Liều Acyclovir điều trị Thủy đậu nặng / Suy giảm miễn dịch (IV)

10 - 15 mg/kg IV mỗi 8 giờ x 7 - 10 ngày (truyền tĩnh mạch chậm > 1 giờ)

Liều Acyclovir điều trị Zona (Herpes Zoster) ở người lớn

800 mg uống x 5 lần/ngày x 7 - 10 ngày

Liều Valacyclovir điều trị Zona ở người lớn

1000 mg (1 g) uống x 3 lần/ngày x 7 ngày

Liều Famciclovir điều trị Zona ở người lớn

500 mg uống x 3 lần/ngày x 7 ngày

Liều Penicillin V điều trị Sốt tinh hồng nhiệt (Liên cầu nhóm A)

Người lớn: 500 mg uống x 2 - 3 lần/ngày x 10 ngày | Trẻ em: 250 mg x 2 - 3 lần/ngày x 10 ngày

Liều Amoxicillin điều trị Sốt tinh hồng nhiệt ở trẻ em

50 mg/kg/ngày uống chia 1 - 2 lần (tối đa 1000 mg/ngày) x 10 ngày

Liều Benzathine Penicillin G tiêm bắp duy nhất (Sốt tinh hồng nhiệt)

Trẻ < 27 kg: 600.000 IU IM 1 liều | Trẻ >= 27 kg và người lớn: 1.200.000 IU IM 1 liều

Liều Cloxacillin / Oxacillin điều trị Viêm mô tế bào do Tụ cầu nhạy cảm (MSSA)

500 mg uống mỗi 6 giờ (2 g/ngày) hoặc 1 - 2 g IV mỗi 4 - 6 giờ x 7 - 10 ngày

Liều Cefazolin điều trị Viêm mô tế bào mức độ trung bình (IV)

1 - 2 g IV mỗi 8 giờ x 7 - 10 ngày

Liều Vancomycin điều trị Viêm mô tế bào nghi ngờ do MRSA

15 - 20 mg/kg IV mỗi 8 - 12 giờ (duy trì nồng độ đáy Crough 10 - 15 mcg/mL)

Liều Ceftriaxone điều trị Nhiễm trùng huyết Não mô cầu / S. suis

2 g IV mỗi 12 giờ (hoặc 4 g IV 1 lần/ngày) x 7 - 14 ngày

Liều Penicillin G điều trị Liên cầu lợn (S. suis) / Não mô cầu

24 triệu IU/ngày chia IV mỗi 4 giờ (hoặc truyền liên tục) x 14 ngày

Liều Rifampicin dự phòng sau phơi nhiễm Não mô cầu: Người lớn

600 mg uống x 2 lần/ngày x 2 ngày liên tiếp (tổng 4 liều)

Liều Rifampicin dự phòng sau phơi nhiễm Não mô cầu: Trẻ >= 1 tháng

10 mg/kg uống mỗi 12 giờ x 2 ngày liên tiếp

Liều Ciprofloxacin dự phòng phơi nhiễm Não mô cầu (Người lớn)

500 mg uống liều duy nhất

Liều Ceftriaxone dự phòng phơi nhiễm Não mô cầu (Phụ nữ có thai)

250 mg tiêm bắp (IM) liều duy nhất

Phác đồ kháng sinh điều trị nhiễm Vibrio vulnificus (Bóng nước xuất huyết)

Doxycycline 100 mg IV/uống x 2 lần/ngày KÈM Ceftriaxone 1 - 2 g IV mỗi 24 giờ x 7 - 14 ngày

Phác đồ thay thế điều trị Vibrio vulnificus

Ciprofloxacin 400 mg IV mỗi 12 giờ (hoặc 500 mg uống x 2 lần/ngày) KÈM Ceftriaxone 1 - 2 g IV/ngày

Liều Amphotericin B deoxycholate tấn công nấm T. marneffei / Cryptococcus

0.7 - 1.0 mg/kg/ngày truyền tĩnh mạch chậm x 2 tuần

Liều Liposomal Amphotericin B tấn công nấm T. marneffei

3 - 5 mg/kg/ngày IV x 2 tuần

Liều Itraconazole củng cố sau tấn công nấm T. marneffei

200 mg uống x 2 lần/ngày x 10 tuần tiếp theo

Liều Itraconazole duy trì phòng tái phát nấm T. marneffei ở BN HIV

200 mg uống 1 lần/ngày cho đến khi ARV giúp CD4 > 100 tế bào/uL kéo dài >= 6 tháng

Liều Oseltamivir (Tamiflu) điều trị Cúm mùa: Người lớn & trẻ >= 13 tuổi

75 mg uống x 2 lần/ngày x 5 ngày

Liều Oseltamivir điều trị Cúm mùa: Trẻ em <= 15 kg

30 mg uống x 2 lần/ngày x 5 ngày

Liều Oseltamivir điều trị Cúm mùa: Trẻ em > 15 kg đến 23 kg

45 mg uống x 2 lần/ngày x 5 ngày

Liều Oseltamivir điều trị Cúm mùa: Trẻ em > 23 kg đến 40 kg

60 mg uống x 2 lần/ngày x 5 ngày

Liều Oseltamivir điều trị Cúm mùa: Trẻ em > 40 kg

75 mg uống x 2 lần/ngày x 5 ngày

Liều Oseltamivir dự phòng phơi nhiễm Cúm: Người lớn & trẻ >= 13 tuổi

75 mg uống 1 lần/ngày x 7 - 10 ngày (tối đa 6 tuần trong mùa dịch)

Liều Zanamivir (hít) điều trị Cúm cho người lớn và trẻ >= 7 tuổi

10 mg (2 lần xịt 5 mg) hít x 2 lần/ngày x 5 ngày

Liều Baloxavir marboxil điều trị Cúm (liều duy nhất): Người 40 - 79 kg

40 mg uống 1 liều duy nhất trong vòng 48 giờ đầu

Liều Baloxavir marboxil điều trị Cúm (liều duy nhất): Người >= 80 kg

80 mg uống 1 liều duy nhất trong vòng 48 giờ đầu

Thời gian vàng sử dụng thuốc kháng virus Cúm (Oseltamivir/Zanamivir)

Trong vòng <= 48 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng