Kaarten: Geschiedenis van de Griekse en Romeinse Oudheid - UGENT | Quizlet

proletarii

degene die zo weinig bezaten in het oude Rome dat zij van belastingen vrijgesteld waren. Zij bezaten alleen maar hun proles, hun kinderen

centuria

een vermogensklasse in het Oude Rome. De indeling van de burgerij in vermogensklasse gebeurde voor het eerst onder Servius Tullius, maar werd pas volmaakt in de loop van de Romeinse Republiek, late 5e en 4e eeuw v.C

equites

de ruiterij in de 'Serviaanse' indeling van de Romeinse populus. Zij behoorden tot Vermogensklasse I

tribus

district in de Romeinse Koningstijd. Onder Servius Tullius kwam er een nieuwe tribus-indeling van Rome in 4 stad, 6 platteland

secessio plebis

informele uitoefening van de plejebers in het oude Rome in 494 v.C, vergelijkbaar met een staking. Tijdens een secessio plebis verlaat het plebs massaal de stad en de patriciërs. Dit was een effectieve strategie omdat de plebejische burgers het grootste deel van het volk uitmaakten en het grootste deel van het voedsel produceerden

concilium plebis

de officiële vergadering van de Romeinse plebejers die werd opgericht door de secessio plebis van 494 v.C in Rome

tribuni plebis

volkstribunen; een belangrijke ambt in de Romeinse Republiek. De belangrijkste functie van deze volkstribunen was het behartigen van de belangen van de plebejers tegenover het patriciaat. Na de secessio plebis van 494 v.C werden er 10 verkozen die onschendbaar waren. Deze 10 werden jaarlijks verkozen

sacrosanct

onschendbaar; de tribuni plebis waren in de uitoefening van hun ambt alleen maar beperkt door de mogelijk interventie van een collega en genoten dus van een status van onschendbaarheid

auxilium

hulp; 1 van de taken van de volkstribunen in de Romeinse Republiek was hulp bieden aan plebejers

intercessio

veto over besluiten andere magistraten. De 10 volkstribunen die opgericht werden in na de secessio plebis van 494 v.C hadden veto over de besluiten van andere magistraten. Alleen tegenover de dictator en de censores hadden zij geen vetorecht. Zij mochten dus hun veto uitspreken tegen ieder besluit van volksvergadering en senaat, en tegen iedere ambtelijke maatregel, zelfs van de consuls

lex canuleia

het verbod op huwelijken tussen patriciërs en plebejers werd opgeheven in 445 v.C in de eerste fase van de Standenstrijd

tribuni militum consulari potestate

in een vroege periode van de Romeinse Republiek (tussen 444 en 367 v.Chr.) buitengewone hoge magistraten die konden worden aangesteld als staatshoofden in de plaats van consules.

quaestor

een gekozen publieke tegenwoordiger, die toezicht hield over de schatkist en financiën van de Romeinse Republiek, alsook over het leger en de officieren. De ambt dateert uit de koningstijd in Rome en werd in 420 v.C opengesteld voor plebejers. Jaarlijks werden er 10 verkozen (sinds 197 v.C, later veel meer)

consul

de hoogste magistraat in het Romeinse Rijk. Er worden jaarlijks 2 verkozen en zij krijgen ook imperium. Zij hadden de hoogste autoriteit op civiel en militair vlak

ager publicus

staatsdomein; Nieuw veroverd land werd in 376 - 367 v.C ager publicus. Grootgrondbezitters mochten alleen maar het omgeschreven wettelijke maximum innemen en de rest was ter beschikking van arme plebejers via pacht of verdeling

assignatio viritana

De individuele verdeling van staatsgrond (ager publicus) onder arme Romeinse burgers. In tegenstelling tot de stichting van een kolonie, werd bij deze praktijk land aan individuele personen toegewezen om hun sociaaleconomische positie te verbeteren en de schuldenlast te verlichten.

praetor

een belangrijke magistraat in het Romeinse Koninkrijk en de Romeinse Republiek. Ze werden in 367 v.C opgericht en waren belast met rechtspraak en kon militair bevel voeren. Er werden jaarlijks 6 verkozen en zij hadden ook imperium. Zij gingen over juridische zaken/legercommandant

aediles plebis

in 494 v.C ingesteld, waren de oudste plebejische ambtenaar van de Romeinse Republiek. De twee aediles plebis stonden in voor de tempel en het bijhorend archief van het plebs.

aediles curules

de tegenhangers van de aediles plebis die ingesteld werden in 367 v.C. De twee aediles curules hielden zich bezig met het organiseren van publieke festiviteiten in Rome

nobilitas

"bekenden"; ten tijde van 367/6 v.C - 287 v.C kwam er een geleidelijke vorming van een gemengde patricisch- plebejische elite. Deze groep leverde steeds de consuls en waren een OudRomeinse politieke klasse. Deze ontstond omdat magistraturen ook open kwamen te staan voor rijke plebejers in 367 v.C. Door dat de nobiles veel clientelas hadden, beheersten zij ook de volksvergaderingen en hadden zij in feite de touwtjes in handen

lex Poetilia

de formele afschaffing van schuldslavernij in 326 v.C

nexum

de schuldslavernij in Oud-Rome

lex Valeria

de verbetering van persoonlijke rechtsbescherming in 300 v.C Rome. De door magistraten ter dood veroordeelden konden nu beroep doen op de populus

provocatio ad populum

beroep op het volk; een recht van de Romeinse burgers tegen doodstraf of geseling die uitgesproken werd door magistraten

lex Hortensia

de plebiscieten krijgen kracht van wet voor de hele bevolking waardoor het concilium plebis het comitia tributa werd

plebisciet

in het Romeinse recht was een plebisciet een wet, uitgevaard door het concilium plebis. De wetten waren aanvankelijk enkel bestemd voor plebejers, maar kregen met de lex Hortensia in 287 v.C kracht van wet voor de hele bevolking

comitia tributa

door de lex Hortensia van 287 v.C werden de plebiscieten met wetten gelijkgesteld en werden ze bindend voor de gehele bevolking. Sindsdien werden het concilium plebis gewoonlijk comitia tributa genoemd waar er gestemd werd per district, per tribus

foedus Cassianum

het eeuwigdurend bondgenootschap dat in 493 v.C tussen Romeinen en Latijnen werd gesloten

ager Romanus

land dat tot gebied van de Romeinse staat behoorde

sine suffragio

beperkte rechten; na de overwinning van de Latijnse Oorlog (341 - 338 v.C) van Rome kregen sommige Lattijnse steden beperkte rechten

socii

bondgenoten; na de overwinning van de Latijnse Oorlog (341 - 338 v.C) van Rome werden sommige Latijnse steden bondgenoten van Rome

comitia curia

in Romeinse Republiek nog louter ceremonieel/religieus volksvergadering waarin ze stemmen per curia (oude districtsindeling uit de Koningstijd)

comitia tributa populi

de eerste vorm van de comitia tributa. Hierin zit de hele populus waarvan de voorzitter een consul of praetor is. Zij kiezen de aediles curules & de quaestors. Zij maken alle wetgeving en was aanvankelijk een rechtbank voor ernstige delicten

comita tributa plebis (ook wel concilium plebis)

de tweede vorm van de comitia tributa. Hierin worden alle plebejers vertegenwoordigd. De voorzitter is een volkstribuun of plebejische aediel. Ze verkiezen volkstribunen en plebejische aediles. Zij stellen wetgeving op op voorstel van de volkstribunen. Daarnaast gaan ze ook over rechtzaken waarbij tribunen betrokken zijn imperium in het oude Rome de term die men gebruikt om de formeel toegekende militaire (en politieke) macht mee aan te duiden. In brede zin betekent het elk militaire opperbevel dat aan een bevelhebber werd gegeven. Het militair opperbevel werd ook toegekend aan consuls, praetor

aedilis

een politieke ambt in de Romeinse Republiek. Zijn werktterein was de stad Rome, waar hij als een soort burgemeester optrad. Zo waren ze verantwoordelijk voor het onderhoud van openbare gebouwen en het organiseren van grote publieke feesten. Jaarlijks werden er 4 verkozen waarvan er 2 curules waren en 2 plebejisch. Zij gingen over de markten, wegen, voedselvoorziening, spelen & archieven

dictator

een alleenheerser die in noodgevallen benoemd werd door een consul op verzoek van de Senaat. Zij mochten maar maximum 6 maanden alleenheerser zijn

censor

in de Romeinse Republiek een ambtenaar die om de 5 jaar verkozen werd om de volkstelling te houden. Er werden 2 gekozen. Zij gingen over de volkstelling, controle over het 'moreel gehalte' van de samenleving en de aanbesteding aan openbare werken

Senaat

in de Romeinse Republiek een raad van ex-magistraten (30+). Er werden eerst 300 verkozen, later 600 leden. Zij adviseren magistraten. Ze waren ook zeer invloedrijk en ontvangen en sturen ambassadeurs. Ze maken ook financiële beslissingen over campagnes

dignitas

prestige; een van de deugden die door de Romeinse Republiek. Ex censors en consuls genoten van deze deugde.

auctoritas

waardigheid; een Romeins waardebegrip dat in de politiek van de Romeinse Republiek een beduidende rol spelen. Ex-censors en consuls genoten van deze waardigheid

latifundia

grootschalig grondbezit in de Romeinse Republiek die bewerkt werd door krijgsgevangenen als slaven

populares

1 van de kampen van de elites die werden verdeeld door Tiberius Gracchus' optreden. Dit waren degenen die in de 2e en 1e eeuw v.C ingrijpende politieke hervormingen aanstuurden

optimates

1 van de kampen van de elites die werden verdeeld door Tiberius Gracchus' optreden. Dit waren de tegenhangers van de populares. Zij wilden dat er meer macht naar de senaat ging en minder naar volksvergaderingen en volkstribunen

provincia

dit betekende aanvankelijk taakomschrijving magirstraat, maar geleidelijk aan krijg dit een territoriale bijbetekenis 'bezettingszone'

propraetores

gouveneurs; ex-magistraten die vanaf 197 v.C in de Romeinse Republiek de nieuwe provincies bestuurden

proconsules

gouveneurs; ex-magistraten die later samen met de propraetores de nieuwe provincies van het Romeinse Republiek bestuurde

societates

belastingen die geïnd werden door private maatschappijen in de Romeinse Republiek

publicanus

pachters van staatsinkomsten in de provinciën bij de oude Romeinen, meestal behoorende tot de ridderstand

legati

een gezant van de Romeinse of vreemde staat. Pompeius voert via een gezant bestuur in Spanje nadat hij dit krijgt in 56 v.C

triumvir

een college van drie personen waarvan een lid een triumvir genoemd wordt. Augustus had hier onder meer de bevoegdheid tot censor

pater patriae

'Vader des Vaderlands'; een Romeinse eretitel bij grote uitzondering toegekend door de Senaat aan mensen die zich bijzonder verdienstelijk hadden gemaakt voor de Romeinse Staat. Augustus kreeg in 2 v.C deze titel toegewezen

legati Augusti pro praetore

in het Principiaat (31 v.C - ca. 284 n.C) gezanten van Augustus met de bevoegdheid van praetor princeps een gebruikelijke benaming voor de Romeinse keizer in de eerste eeuwen van het Romeinse keizerrijk, tijdens het Principiaat. Daarmee werd aangeduid dat de keizer eigenlijk de eerste burger was van Rome, dat formeel nog altijd een republiek was

tribunicia potetas

bevoegdheid van volkstribuun, niet ambt zelf. Augustus kreeg deze bevoegdheid na 23 v.C. Dit gaf Augustus de mogelijkheid tot het initiëren van wetgeving, vetorecht tegenover magistraten en Senaat, sancrosanctitas, en in praktijk kon hij de Senaat en de comitia tributa plebis bijeenroepen

imperium proconsulare maius

Augustus was na het afleggen van consulschap automatisch proconsul over 'zijn' provinciën. Het 'Maius'-aspect gaf hem ook autoriteit in senatoriale provincies. Zijn proconsulair imperium was immer groter dan dat van de proconsuls daar

imperator

een eretitel die verleend werd door de legionairs die hun aanvoerder, die een imperium bezat, na een overwinning in een veldslag of tijdens die triomftocht konden uitroepen. Augustus had deze titel aan zijn naam toegevoegd en opvolgers namen deze titulatuur over

caesar

keizer

Pontifex maximus

de belangrijkste priester van de Romeinse godsdienst. Augustus was dit voor het leven vanaf 12 v.C

vigiles

brandweercorps bestaande uit burgerwachten die onder leiding stonden van een praefectus vigilum

praefectus vigilum

een van de 3 praefectie die door keizer Augustus benoemd zijn, met de bevoegdheid in de stad Rome als commandant van de brandweerkorpsen

annona

de organisatie van voedselvoorziening in Rome ten tijde van keizer Augustus

praefectus annonae

een van de 3 praefectie die door keizer Augustus benoemd zijn, met de bevoegdheid toezicht te houden op de graanvoorraad in Rome en de prijzen vast te stellen waartegen het graan verkocht kon worden

cohortes urbanae

politiemacht die opgericht werd door keizer Augustus in Rome

praefectus urbi

stadscommandant; een van de 3 praefectie die door Augustus benoemd zijn

cohortes praetoriae

pretoriaanse garde; lijfwacht van de keizer dat opgericht is in Rome onder keizer Augustus

Praefectus praetorio

de aanvoerder van de pretoriaanse garde in Rome, onder het Principiaat en een hoge functionaris die aan het hoofd van een aantal provincies stond, de praefectura praetorio, in de late Oudheid

commendatio

tussenkomst van de keizer via aanbeveling

nominatio

tussenkomst van de keizer via nominatie

adlectio

tussenkomst van de keizer via de concessie aan een burger

novi homines

een mand die als eerste in zijn familie de Romeinse Senaat diende

apotheosis

vergoddelijking van een keizer in het Principiaat na zijn dood. De Senaat besliste hier na de dood van een keizer over

damnatio memoriae

vervloeking van de nagedachtenis van een keizer na zijn dood. De Senaat besliste hierover na de dood van een keizer in het Principiaat

familia caesaris

stel slaven en vrijgelatenen die in dienst waren van de Romeinse keizer of onder zijn beschermheerschap stonden tijdens het Principiaat

ordo senatorius

republikeinse ambten, proconsulschappen, administratieve functies in het Principiaat

ordi equester

administratieve en militaire functies

ordo decurionum

lokale ambten, belastingsheffing & lokale jurisdictie

cursus publicus

postdienst, de infrastructuur van de vervoers- en postdienst in het Romeinse Rijk dat werd opgericht door Augustus

mansiones/mutationes

verblijf-en paardenwissel-plaatsen in het Romeinse Rijk

locatio conductio

De Romeins-rechtelijke overeenkomst van huur en verhuur

ordines

standenanalyse in het Romeinse Rijk

decurio

bevelhebber over tien man cavalerie in het Romeins leger

servi

slaven in het Romeinse Rijk

liberti

vrijgelatenen in het Romeinse Rijk

ingenui

vrijgeborenen

manumissio

het vrijlaten van slaven in het Romeinse Rijk

cives

Romeinse burgers in het Romeinse Rijk

peregrini

vrije burgers van een andere staat dan Rome. Zij waren van de Romeinse rechtsgemeenschap uitgesloten. De

Latini

vormden hierin een bijzonder categorie, want zij waren met de Romeinen op voet van gelijkheid verbonden geweest in Foedus aequum in 338 v.C

Constitutio Antoniniana

een edict, afgekondigd in 212 v.C dat alle vrije mannen in het rijk volledig burgerschap gaf en alle vrije vrouwen dezelfde rechten gaf als Romeinse vrouwen

collegia

'apolitieke' verenigingen in het Romeinse keizerrijk

ludi magister

in het Romeinse keizerrijk een onderwijzer die les gaf aan jongens van 7 tot 12 jaar

Fortuna

de Romeinse godin van het lot, zowel van het geluk als van het ongeluk

diocese

de bestuurslaag in het Romeinse Rijk tussen de pretoriaanse prefecturen en de provincies, ingevoerd door keizer Diocletianus vanaf 290. Aan het hoofd van een diocees stond een vicarius

vicarius

gouverneur van een diocese sinds 290 door invoering van keizer Diocletianus

prefectuur

de grootste bestuurlijke indeling van het Romeinse Rijk in de late oudheid (4e - 7e eeuw) die was opgedeeld in diocesen en provincies

duces

aparte groep van militaire commandanten die onafhankelijk functioneerde van het administratieve systeem

comitatus

leger in de Late Oudheid

limes

de aanduiding van de grens- en verdedigingszone van het Romeinse Rijk

aurum tironicum

rekrutengoud

curiales

(vroeger decurionen) collectief verantwoordelijk voor belastingsinning

limitanei

grensleger in de Late Oudheid