GME: Hoofdstuk 17

Honderdjarige Oorlog (1337-1453) (uitgebreid)

Na de slag bij Bouvines in 1214, moest de Engelse koning Jan zonder Land de Magna Charta tekenen, waardoor zijn vorstelijke macht werd beperkt, daarnaast stonden de Engelsen in het algemeen zwak na de veldslag. In 1259 werd koning Hendrik III van Engeland heer van Aquitanië en dus ook vazal van de Franse kroon. De Plantagenets (Franse koningen) hadden een groot rijk, maar hun macht nam af in Aquitanië, waardoor vanaf 1291 oorlog woedde tussen de Engelsen en de Fransen om Aquitanië. Deze leidde uiteindelijk in 1337 tot de start van de Honderdjarige Oorlog. De Franse koning Filips VI, uit het nieuwe huis van Valois, veroverde Guyenne in Aquitanië op de Engelsen. Deze koning stond echter zwak, aangezien het een nieuwe dynastie was die aan de macht was gekomen. De Engelse koning Edward III eiste de Franse kroon op als kleinzoon langs de vrouwelijke kant van de voorlaatste capetingische koning Filips IV. Dit verzwakte de macht van Filips VI nog meer.

Eerste fase

De Fransen maakten gebruik van feodale ridderlegers, terwijl de Engelsen een beroep deden op huurlingen, vooral op boogschutters uit Wales en Schotland. Dit draaide uit op een voordeel van de Engelsen. De Fransen hadden dit moeten weten, aangezien in 1302 een Frans ridderleger werd verslagen. Het betalen van deze huurlingen zorgde ervoor dat er een goede fiscaliteit nodig was. In 1356 werd de Franse koning Jan de Goede gevangengenomen door de Black Prince na de slag bij Poitiers. De Fransen moeten hun vorst vrijkopen, waardoor de belastingdruk in Frankrijk toenam, hierdoor braken er opstanden uit rond 1358, waaronder de Jacquerie. In 1360 breidden de Engelsen hun gebied uit in Centraal-Frankrijk.

Tweede fase

Er heerste ontevredenheid in Frankrijk door de muntontwaardingen en er waren bovendien ook spanningen in Engeland. In Engeland was men de luxe van oorlogsbuit gewoon, maar door de vrede was er geen buit meer. Zo werd in Engeland koning Richard II afgezet door Hendrik IV (1399-1413) die de oorlog tegen Frankrijk hervatte. In 1363 gaf de Franse koning het hertogdom van Bourgondië in apanage aan zijn jongste zoon Filips de Stoute. Deze mocht met het hertogdom een zelfstandige koers varen, zolang het gebied bleef van Frankrijk. Er brak later in Frankrijk een burgeroorlog uit tussen de Armagnacs die Karel VI steunden en de Bourguignons (Bourgondiërs) die de kant kiezen voor de Engelse koning onder andere door het belang van Engelse wol in Vlaanderen wat toen ook al gebied was van de Bourgondische hertog. In 1415 verloren de Fransen de slag bij Azincourt van de Engelsen. De gevolgen waren enorm: Normandië en Parijs vielen in Engelse handen. In 1420 werd de vrede van Troyes gesloten, waarbij Hendrik V trouwde met de dochter van de Franse koning Karel VI en erkend werd als diens erfgenaam. De Franse dauphin (= kroonprins) Karel VII verzette zich hiertegen, maar werd teruggeslagen over de Loire, waar hij zijn troepen hergroepeerde.

Derde fase

In 1429 sloot Jeanne d'Arc zich aan bij de Dauphin en hielp hem op de Franse kroon. De Fransen kenden een heropleving door enkele factoren. Zo werd er een nieuwe fiscaliteit doorgevoerd, waardoor er vaste koninklijke belastingen mogelijk werden. Daarnaast sloten de Fransen in 1435 de vrede van Atrecht met de Bourgondische hertog, werd er in 1439 het leger geprofessionaliseerd en kwam er een staand leger. In 1453 versloegen de Fransen de Engelsen bij Castillon. Hierdoor behielden de Engelsen enkel nog maar Calais. Daarnaast kregen de Engelsen na hun verlies ook te kampen met problemen in hun thuisland. Zo vond tussen 1461 en 1485 de Rozenoorlog plaats tussen de huizen van Lancaster en York om de Engelse kroon.

Resultaat

Na de oorlog was de Engelse monarchie verzwakt en kreeg het Engelse parlement meer macht. In Frankrijk gebeurde het tegenovergestelde. De macht van de Franse koning versterkte en de macht van de Staten-Generaal en de hertogen werden stilaan uitgeschakeld. Hierbij ontstond de basis voor het absolutisme.

Rozenoorlogen

De Rozenoorlogen waren een Engelse successiestrijd in de 15de eeuw, die losbarstte na het verlies van bijna al het grondgebied in Frankrijk tijdens de Honderdjarige Oorlog – enkel Calais bleef behouden. Het conflict draaide om de troonopvolging en werd uitgevochten tussen het huis Lancaster en het huis York. Door het verzwakte koningschap, groeiende onvrede onder de bevolking en adel, en het zichtbaar worden van de geestesziekte van koning Hendrik VI, kwam de stabiliteit in gevaar. Zijn vrouw nam tijdelijk het bewind over, wat leidde tot onrust en een machtsgreep van het huis York.