Zaburzenia nastroju - mania, zaburzenie afektywne 2-biegunowe

F30.0 Epizod hipomaniakalny - objawy

Co najmniej 3 z następujących:

• wzmożona aktywność / niepokój fizyczny

• wzmożona rozmowność

• odwracalność uwagi, problemy z koncentracją

• mniejsza potrzeba snu

• zwiększony popęd seksualny

• lekkomyślne / mało odpowiedzialne zachowania (np. spontaniczne wydatki, one-night stand)

• wzmożona łatwość kontaktu z innymi / brak dystansu

Epizod hipomaniakalny - kryteria włączenia

C. NIE spełnia kryteriów:

• manii

• zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

• epizodu depresyjnego

• cyklotymii

• anoreksji (F50)

D. PRZYCZYNY epizodu nie są związane z używaniem subst. psychoaktywnych ani innym zaburzeniem organicznym.

Epizod hipomaniakalny - zmiany w ICD-11

• usunięto kategorię POJEDYNCZEGO epizodu (hipo)maniakalnego ➡ rozpoznawany wyłącznie w przebiegu zaburzenia dwubiegunowego ❗

F30.1 MANIA bez objawów psychotycznych

A. Dominuje nastrój wzmożony 📈ekspansywny 📈 lub drażliwy 😖 wyraźnie nieprawidłowy dla danej osoby (!).

⏱ Utrzymuje się co najmniej 1 tydzień (o ile z powodu nasilenia nie wymaga przyjęcia do szpitala ❗)

MANIA bez psychozy - OBJAWY

Co najmniej 3 z następujących:

1. Wzmożona aktywność / niepokój fizyczny. 🤯

2. Wzmożona rozmowność (potrzeba mówienia non stop). 📞💨

3. Gonitwa myśli / subiektywne odczucie ich przyspieszenia. 🧠💫

4. Utrata normalnych zahamowań społecznych → prowadzi do zachowań niedostosowanych do okoliczności.

5. Mniejsza potrzeba snu. 💃🏻🌙

6. Wzmożona samoocena / poczucie wyższości. 😌🥇

7. Łatwa odwracalność / stałe zmiany aktywności lub planów.

8. Zachowania bezceremonialne / lekkomyślne (niedocenianie ryzyka → wydatki, nierozsądne interesy, lekkomyślna jazda). 🏍💸

9. Wzmożony popęd seksualny / seksualne nietakty. 👩🏼‍❤️‍💋‍👨🏻

MANIA bez psychozy - kryteria włączenia

C. Brak omawów i urojeń → choć mogą występować zaburzenia percepcji ❗(np. subiektywna nadwrażliwość na dźwięki, odbieranie barw jako szczególnie żywych).

D. PRZYCZYNY epizody nie są związane z używaniem subst. psychoaktywnych ani z innym zaburzeniem organicznym.

F30.2 MANIA z objawami psychotycznymi

A. Spełnia kryteria manii bez psychozy - z wyjątkiem kryterium C (brak omamów i urojeń).

B. Epizod nie spełnia jednocześnie kryteriów schizofrenii (F20-F20.3) ani zaburzeń schizoafektywnych typu maniakalnego ❗

C. Obecne urojenia / omamy inne niż wymienione jako typowo schizofreniczne (najczęściej: urojenia o treści wielkościowej, wyższościowej).

D. NIE od używania subst. psycho. ani od innego zaburzenia organicznego.

F31.1 Zaburzenia afektywne 2-biegunowe - obecnie ep. maniakalny

A. Epizod spełnia kryteria manii bez objawów psycho.

B. W przeszłości co najmniej 1 inny epizod afektywny (hipomania, mania, depresja, ep. afektywny mieszany [F38.00]).

F31.1Zaburzenia afektywne 2-biegunowe - obecnie ep. depresji o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu

A. Spełnia kryteria epizodu depresji o nasileniu łagodnym (F32.0) lub umiarkowanym (F32.1).

B. W przeszłości co najmniej 1 inny epizod efektywny (hipomania / mania / ep. afektywny mieszany).

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe - zmiany w ICD-11

❗Zmiana NAZWY → ZABURZENIE DWUBIEGUNOWE (bez „afektywne”) typu I i typu II.

Zaburzenie efektywne dwubiegunowe typu I

• obecny epizod MANII 🤩💁‍♀→ najistotniejsza cecha !

• obecność ep. manii i ep. depresji

• DIAGNOZA → gdy objawy depresji nie są na tyle silne, by spełnić kryteria epizodu dużej depresji

Zaburzenie efektywne dwubiegunowe typu II

• obecne okresy HIPOMANII, ale ich symptomy nie spełniają kryteriów pełnoobjawowej manii

• wystepują okresy obniżonego nastroju 🫩, które spełniają kryteria epizodu depresji ☑

F34.0 CYKLOTYMIA

A. Co najmniej 2 lata niestabilności nastroju 🫩🔙🔜😃 → obejmują kilka okresów depresji lub hipomanii z przedzielającymi je okresami prawidłowego nastroju lub bez nich.

B. Żaden z przejawów depresji lub hipomanii ⏱w ciągu tych 2 lat⏱ nie spełnia kryteriów epizodu manii lub depresji (umiark. lub ciężkiego).

→ ALE mogły występować wcześniej lub mogą rozwinąć się po takim okresie utrwalonej niestabilności nastroju !!!

Cyklotymia - OBJAWY

C. W trakcie przynajmniej niektórych okresów depresji → co najmniej 3 z następujących:

1. Zmniejszenie energii lub aktywności 🥱

2. Bezsenność 🫩🌛

3. Utrata zaufania do siebie 😰 / poczucie niedostosowania.

4. Problemy z koncentracją

5. Społeczna izolacja 🫥

6. Utrata zainteresowań 😒 / radości z seksu i innych przyjemności (anhedonia💔)

7. Zmniejszona rozmowność 🤐

8. PESYMIZM 😕 w ocenie przyszłości i rozpamiętywanie przeszłości 😖

Cyklotymia - OBJAWY c.d.

C. W trakcie przynajmniej niektórych okresów wzmożonego nastroju → co najmniej 3 z następujących:

1. Zwiększenie energii 🤩 📈lub aktywności.

2. Zmniejszona potrzeba snu 🌖🧑‍🩰

3. Zawyżona samoocena 😌✨

4. Wyostrzone / niezwykle twórcze myślenie.

5. Wzmożona towarzyskość 👯‍♀

6. Wzmożona rozmowność i żartowanie 🤪🤙

7. Wzmożone zainteresowanie i aktywność w zakresie seksu i innych przyjemności 👩🏼‍❤️‍💋‍👨🏻🎮

8. Nadmierny optymizm 😀 / wyolbrzymianie przeszłych osiągnięć 💁‍♀

Spektrum CHAD-u (Ghaemi, 2013)

1. Choroba maniakalno - depresyjna (manic-depressive illness; MDI; Kraepelin, 1999) → szersza kategoria chorób nastroju oparta na nawracających epizodach zaburzeń nastroju niezależnie od ich biegunowości - ważna jest epizodyczność!

🆚

2. Choroba afektywna 2-biegunowa (DSM III; 1980) → choroba definiowana obecnością manii 🤩

Koncepcje spektrum choroby dwubiegunowej - istnienie pośrednich form zaburzeń nastroju pomiędzy klasyczną depresją jednobiegunową a chorobą dwubiegunową

lata 80. XX w.

1. Podejście Akiskala:

→ podtypy:

• typ I - klasyczny CHAD

• typ II - hipomania + depresja

• typ III - hipomania wywołana przez leki przeciwdepresyjne

→ depresja z rodzinną historią CHADu

→ temperament ! - np. HIPERTYMIA → stała hipomania jako CECHA osobowości, nie epizodyczny stan chorobowy

2. Podejście Koukopoulosa:

→ nacisk na STANY MIESZANE (współwystępowanie objawów manii i depresji)

→ sugerował że czyste epizody manii lub depresji są rzadkie ❗

CHAD - komponent dziedziczny

• u ok. 50% pacjentów co najmniej 1 z rodziców cierpi na zaburzenia nastroju (najczęściej depresję)

• dziedziczność choroby → ok. 90%

Częstość występowania CHAD-u

• 1- 6% w populacji (zależy od typu)

Początek CHAD-u

Najczęściej w okresie ADOLESCENCJI 👩🏼‍🎓 (ok. 17 r.ż.; kolejne „peaki”: ok. 26 i 42 r.ż.).

❗WCZESNY początek ⏳→ wiąże się z cięższym przebiegiem choroby • większą liczbą epizodów • większym ryzykiem współwystępowania innych zaburzeń

Odsetek ozdrowieńców - CHAD

• 15% pacjentów całkowicie zdrowieje

• 50-60% → częściowa poprawa z licznymi nawrotami

• 1/3 → przewlekłe objawy i gorsze funkcjonowanie społeczne

Etiologia CHAD

Wieloczynnikowa:

• predyspozycja genetyczna 🧬

• zaburzenia neurotransmisji serotoniny, noradrenaliny i dopaminy 🧠

• zmiany w układzie hormonalnym podwzgórze → przysadka → nadnercza i podwzgórze → przysadka → tarczyca

• zmiany rytmu okołodobowego 🌞🌒 i deprywacja snu 🫩

• zmiany neurodegeneracyjne 🧠⤵ w strukturach mózgu: zmniejszona objętość mózgu i płata czołowego 🔸powiększone komory boczne 🔸 zmiana aktywności metabolicznej niektórych struktur mózgu

• stresujące zdarzenia życiowe 😓 → wydarzenia związane z osiąganiem celów = istotny czynnik wyzwalający manię

• zmienne osobowościowe, np. neurotyzm

Współwystępowanie

• inne zaburzenia psychiczne: lękowe 😣używania substancji 💊 osobowości 🎭 ADHD 🤸🏻‍♀️ OCD 🧹🧼

• choroby somatyczne: sercowo-naczyniowe 🫀 zespół metaboliczny 🍽 cukrzyca 🍭

Ryzyko samobójstwa

• 10-15% dokonuje samobójstwa ❗

• 25-50% - przynajmniej 1 próba samobójcza w ciągu życia

Przyczyny trudności diagnostycznych

• zmienny obraz kliniczny choroby

• obecność objawów atypowych i subklinicznych

• takie same kryteria dla epizodu depresyjnego w depresji jedno- i dwubiegunowej

• niewystarczająca wiedza lekarzy o spektrum choroby dwubiegunowej

• rzadkość pytań w diagnozie o objawy manii i hipomanii

• objawy manii lub hipomanii rzadko zgłaszane przez pacjentów i ich bliskich

Różnice płciowe w przebiegu choroby

👨🏻mężczyźni:

• częściej 1-wszy epizod manii ❗

• częściej nadużywanie / uzależnienie od alkoholu 🍷 konopi ☘

• częściej patologiczny hazard 🎲💰

• częściej trudność w prowadzeniu rozmowy w manii 🫢

👩🏻 kobiety:

• częściej zaburzenia odżywiania 🥗

• częściej zmiany masy ciała w depresji 👙📉📈

• większa ilość przebytych ep. depresyjnych

Farmakoterapia

1) Leki przeciwdepresyjne:

• SSRI (SNRI) → selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (i noradrenaliny)

• 3-pierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) → toksyczne w dużych dawkach, ryzyko przedawkowania ☠

• inhibitory monoaminooksydazy (MAO) → rzadko stosowane, dobre wyniki przy depresji atypowej

2) Leki stabilizujące nastrój (lek normotymiczny) → działanie antymaniakalne i antydepresyjne, np. lit

3) Leki przeciwpsychotyczne → np. olanzapina - stosowane u pacjentów z objawami psychozy (halucynacje i urojenia)

Alternatywne terapie biologiczne

1) ELEKTROWSTRZĄSY (ECT) - u pacjentów z ciężką depresją; ustąpienie objawów po 6-12 zabiegach (3 na tydzień)

→ stosowane przy występowaniu: poważnego ryzyka samobójstwa • psychozy • niemożności stosowania leków przeciwdepresyjnych / braku ich działania • skuteczne w leczeniu manii

2) PRZEZCZASZKOWA STYMULACJA MAGNETYCZNA (TMS)

3) GŁĘKOBA STYMULACJA MÓZGU