HC 9 demografie

Structuur van de bevolking

De structuur van een bevolking is de samenstelling naar verschillende deelgroepen:

• nationaliteit

  • Ongeveer 20% van de in België verblijvende bevolking is geboren met een buitenlandse nationaliteit.

• geslacht

  • De seksratio (aantal mannen per 100 vrouwen) schommelt in de totale bevolking tussen 95 en 102. er worden iets meer jongens geboren, een evolutionaire aanpassing aan de hogere overlevingskans van vrouwen.

• leeftijd

  • Drie demografische fenomenen spelen: ontgroening (dalend aandeel jongeren), vergrijzing (stijgend aandeel ouderen) en verzilvering (stijgend aandeel 80+ binnen de 65+).

• burgerlijke staat

  • Het aantal huwelijken (nuptialiteit) daalde tot een historisch laagtepunt in 2013 en steeg weer tot in 2023.

• gezinsdichtheid.

  • Er is een duidelijke gezinsverdunning

Bevolkingspiramide

De bevolkingspiramide is een grafische voorstelling van de leeftijds- en geslachtsverdeling van een bepaalde populatie op een bepaald moment.

Het is een momentopname – er wordt als het ware een foto genomen

Het echo-effect in de bevolkingspiramide

Het uitzicht van de bevolking vandaag is de resultante van vroegere demografische processen. Wat je nu in de piramide ziet, is het gevolg van wat er vroeger gebeurd is: de babyboomgeneratie na WOII (jaren 1960) en de inkrimping van geboorten tijdens WOI zijn bijvoorbeeld visueel traceerbaar. De piramide geeft dus niet alleen informatie over de toekomst, maar ook over het verleden.

Het uitzicht van de piramide wordt bepaald door echo-effecten: geboortegolven en -dalen uit het verleden schuiven door in de leeftijdsopbouw.

Oorzaken van de vergrijzing

• Dalende vruchtbaarheid

  • vruchtbaarheid wordt bepaald door:

    • demografische factoren (sterfte, migratie, huwelijkssluiting)

    • niet-demografische factoren (opleiding, inkomen, religie, medische kennis, combineerbaarheid gezin en arbeid, normen over gewenst kinderaantal).

• Stijgende levensverwachting

  • De levensverwachting bij geboorte in België stijgt. Vrouwen leven langer (84,4 jaar in 2024) dan mannen (80,3 jaar).

  • Er zijn ook regionale verschillen: Vlaams Gewest scoort het hoogst, Waals Gewest het laagst (80,70 jaar).

  • De grootste winst werd geboekt aan het begin van de 20e eeuw door betere leefomstandigheden (riolering, hygiëne) en medische vooruitgang (ontdekking penicilline).

Gevolgen van de vergrijzing

• Betaalbaarheid sociale zekerheid

  • Het belangrijkste principe is solidariteit: werknemers betalen in verhouding tot hun loon, de financiering gebeurt grotendeels door de gemeenschap.

  • De afhankelijkheidsratio (AR) meet de verhouding tussen de afhankelijke bevolking (-20 en +65 jaar) en de actieve bevolking (20-65 jaar). Hoe hoger de AR, hoe minder gunstig voor de sociale zekerheid.

  • De AR kent twee componenten:

    • de groene druk (jongeren op actieven)

    • de grijze druk (ouderen op actieven).

• Gevolgen voor de zorg

  • Meer mensen hebben zorg nodig en ouderenzorg is complexe zorg. Het zorgend personeel en het zorgend netwerk veroudert. Er is een stijgende vraag naar bedden in woonzorgcentra, serviceflats en lokale diensten zoals dagverzorgingscentra

Bevolkingsvooruitzichten

In 2017 waren er voor elke 67-plusser 4 personen tussen 18 en 66 jaar. Tot 2040 zal die verhouding sterk toenemen. Na 2040 volgt een stabilisering op ongeveer 1 67-plusser voor 2,6 personen tussen 18 en 66 jaar, door de geleidelijke uitdoving van de babyboomgeneratie.

De omvang van de Belgische bevolking blijft wel groeien

De COVID-19-pandemie had een geringe impact op de bevolkingsgroei in 2020 en 2021.

De bevolkingsvooruitzichten worden bepaald door twee bewegingen:

• de natuurlijke beweging (nataliteit, mortaliteit en natuurlijk saldo)

• sociale beweging (interne migratie, externe migratie en internationaal migratiesaldo)

De vergrijzing heeft met 2 grote bewegingen te maken. eentje aan de onderkant van de piramide en eentje aan de bovenkant…
Bespreek beide oorzaken van de vergrijzing.

Aan de onderkant van de piramide:

• dalende vruchtbaarheid

aan de bovenkant van de piramide

• stijgende levens verwachting