Chương 4: Bệnh Đái Tháo Đường

Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường dựa vào mức glucose huyết tương lúc đói là bao nhiêu?

Glucose huyết tương lúc đói ≥ 126 mg/dL hay 7 mmol/L

Mức glucose huyết tương sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp với 75g glucose đường uống bao nhiêu thì được chẩn đoán đái tháo đường?

Glucose huyết tương ≥ 200 mg/dL hay 11,1 mmol/L

Chỉ số HbA1c đạt mức bao nhiêu được dùng làm tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường?

HbA1c ≥ 6,5% hay 48 mmol/mol

Xét nghiệm HbA1c dùng để chẩn đoán đái tháo đường phải tuân theo điều kiện kỹ thuật nào?

Phải được thực hiện bằng phương pháp đã chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế

Mức glucose huyết tương bất kỳ bao nhiêu kèm triệu chứng kinh điển thì được chẩn đoán đái tháo đường?

Glucose huyết tương bất kỳ ≥ 200 mg/dL hay 11,1 mmol/L

Trong trường hợp không có triệu chứng kinh điển, cần bao nhiêu kết quả xét nghiệm trên ngưỡng để chẩn đoán xác định?

Cần có 2 kết quả trên ngưỡng chẩn đoán trong cùng 1 mẫu máu xét nghiệm hoặc ở 2 thời điểm khác nhau

Tiêu chí chẩn đoán đái tháo đường nào chỉ cần một lần xét nghiệm duy nhất?

Bệnh nhân có triệu chứng kinh điển của tăng glucose huyết hoặc của cơn tăng glucose huyết cấp kèm mức glucose huyết tương bất kỳ ≥ 200 mg/dL

Glucose huyết đói được đo sau khi bệnh nhân nhịn ăn trong khoảng thời gian ít nhất là bao lâu?

Ít nhất 8 giờ

Thời gian nhịn đói qua đêm thông thường để đo đường huyết đói là bao lâu?

Thường từ 8 đến 14 giờ

Khi nhịn đói để làm xét nghiệm glucose, bệnh nhân được phép uống loại nước nào?

Có thể uống nước lọc hoặc nước đun sôi để nguội

Lượng glucose dùng trong nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống theo hướng dẫn của WHO là bao nhiêu?

75g glucose

Lượng nước dùng để hòa tan 75g glucose trong nghiệm pháp dung nạp là bao nhiêu?

250 đến 300 mL nước

Quy định về thời gian uống hết lượng nước đường trong nghiệm pháp dung nạp glucose là bao lâu?

Uống trong 5 phút

Chế độ ăn của bệnh nhân trong 3 ngày trước khi làm nghiệm pháp dung nạp glucose cần chứa bao nhiêu carbohydrate mỗi ngày?

Khoảng 150 đến 200 gam carbohydrate mỗi ngày

Những trường hợp bệnh lý nào không được thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose?

Các bệnh lý cấp tính

Loại mẫu máu nào được dùng để định lượng glucose trong nghiệm pháp dung nạp glucose?

Glucose huyết tương tĩnh mạch

Người trưởng thành có chỉ số BMI bao nhiêu kèm yếu tố nguy cơ thì cần tầm soát đái tháo đường?

BMI ≥ 23 kg/m2

Người thân đời thứ nhất bao gồm những đối tượng nào trong tầm soát đái tháo đường?

Bố mẹ, anh chị em ruột, con đẻ

Kể tên các yếu tố nguy cơ về tim mạch cần tầm soát đái tháo đường ở người thừa cân?

Tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch và tăng huyết áp

Mức huyết áp bao nhiêu được coi là yếu tố nguy cơ để tầm soát đái tháo đường?

Huyết áp ≥ 140/90 mmHg hoặc đang điều trị tăng huyết áp

Mức HDL cholesterol bao nhiêu được coi là yếu tố nguy cơ đái tháo đường ở người thừa cân?

HDL cholesterol < 35 mg/dL hay 0,9 mmol/L

Mức triglyceride bao nhiêu được coi là yếu tố nguy cơ đái tháo đường ở người thừa cân?

Triglyceride > 250 mg/dL hay 2,8 mmol/L

Hội chứng phụ khoa nào ở phụ nữ là yếu tố nguy cơ cần tầm soát đái tháo đường?

Hội chứng buồng trứng đa nang

Dấu hiệu lâm sàng trên da nào liên quan đến kháng insulin là yếu tố nguy cơ đái tháo đường?

Dấu gai đen hay acanthosis nigricans

Phụ nữ đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ cần tầm soát lại định kỳ ít nhất bao lâu một lần?

Ít nhất mỗi 3 năm

Tất cả mọi người từ bao nhiêu tuổi trở lên đều được khuyến cáo làm xét nghiệm tầm soát đái tháo đường?

Từ 45 tuổi trở lên

Nếu kết quả tầm soát bình thường, xét nghiệm nên được làm lại sau bao lâu?

Trong vòng 1 đến 3 năm sau hoặc ngắn hơn tùy theo kết quả ban đầu và yếu tố nguy cơ

Mức glucose huyết tương lúc đói (FPG) bao nhiêu được chẩn đoán là tiền đái tháo đường?

FPG từ 100 đến 125 mg/dL hay 5,6 đến 6,9 mmol/L

Mức glucose huyết tương ở thời điểm 2 giờ sau làm nghiệm pháp dung nạp 75g glucose bao nhiêu được chẩn đoán rối loạn dung nạp đường huyết (IGT)?

Từ 140 đến 199 mg/dL hay 7,8 đến 11 mmol/L

Chỉ số HbA1c nằm trong khoảng nào thì được chẩn đoán tiền đái tháo đường?

Từ 5,7% đến 6,4% hay 39 đến 47 mmol/mol

Người được chẩn đoán tiền đái tháo đường cần kiểm tra lại với tần suất thế nào?

Kiểm tra lại hàng năm

Biện pháp giáo dục nào được áp dụng cho người có kết quả tầm soát bình thường?

Giáo dục thực hiện lối sống lành mạnh

Biện pháp giáo dục nào được áp dụng cho người tiền đái tháo đường?

Giáo dục về điều chỉnh lối sống

Quy trình xử trí tiếp theo cho người được chẩn đoán đái tháo đường là gì?

Điều trị theo quy trình điều trị

Nguyên nhân gây ra đái tháo đường típ 1 là gì?

Do phá hủy tế bào beta tụy, dẫn đến thiếu insulin tuyệt đối

Cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường típ 2 là gì?

Do giảm chức năng của tế bào beta tụy tiến triển trên nền tảng đề kháng insulin

Đái tháo đường thai kỳ được định nghĩa chẩn đoán vào thời điểm nào của thai kỳ?

Được chẩn đoán trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối của thai kỳ

Kể tên các loại đái tháo đường đặc biệt do các nguyên nhân khác?

Đái tháo đường sơ sinh, đái tháo đường do sử dụng thuốc và hóa chất, điều trị HIV/AIDS hoặc sau cấy ghép mô

Loại thuốc nào thường gây ra đái tháo đường thứ phát?

Glucocorticoid

Độ tuổi xuất hiện điển hình của đái tháo đường típ 1 là gì?

Trẻ, thanh thiếu niên

Độ tuổi xuất hiện điển hình của đái tháo đường típ 2 là gì?

Tuổi trưởng thành

Đặc điểm khởi phát của đái tháo đường típ 1 là gì?

Các triệu chứng rầm rộ

Đặc điểm khởi phát của đái tháo đường típ 2 là gì?

Chậm, thường không rõ triệu chứng

Nêu các triệu chứng lâm sàng kinh điển của đái tháo đường típ 1?

Sút cân nhanh chóng, đái nhiều, uống nhiều

Thể trạng thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2 là gì?

Béo, thừa cân

Bệnh đái tháo đường típ nào thường có tiền sử gia đình mắc bệnh tương tự?

Đái tháo đường típ 2

Tình trạng nhiễm ceton trong máu và nước tiểu thường dương tính ở típ nào?

Đái tháo đường típ 1

Chỉ số Insulin hoặc C-peptid ở bệnh nhân đái tháo đường típ 1 như thế nào?

Thấp hoặc không đo được

Chỉ số Insulin hoặc C-peptid ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2 như thế nào?

Bình thường hoặc tăng

Kể tên 4 loại kháng thể thường dương tính trong đái tháo đường típ 1?

Kháng đảo tụy (ICA), Kháng Glutamic acid decarboxylase 65 (GAD 65), Kháng Insulin (IAA), Kháng Tyrosine phosphatase (IA-2), Kháng Zinc Transporter 8 (ZnT8)

Phương pháp điều trị bắt buộc đối với đái tháo đường típ 1 là gì?

Bắt buộc dùng insulin

Các phương pháp điều trị chính cho đái tháo đường típ 2 là gì?

Thay đổi lối sống, thuốc viên và hoặc insulin

Đái tháo đường típ nào thường đi kèm với các bệnh tự miễn khác?

Đái tháo đường típ 1

Các bệnh lý đi kèm như tăng huyết áp, béo phì, rối loạn lipid thường gặp ở típ nào lúc mới chẩn đoán?

Đái tháo đường típ 2

Mục đích của việc đánh giá toàn diện người bệnh đái tháo đường vào lần khám đầu tiên là gì?

Xác định chẩn đoán, phân loại, phát hiện biến chứng và bệnh đồng mắc

Tần suất thực hiện đánh giá toàn diện định kỳ cho bệnh nhân đái tháo đường là bao lâu?

Định kỳ hàng năm

Nội dung cần thảo luận cùng người bệnh và thân nhân trong kế hoạch quản lý là gì?

Xây dựng kế hoạch quản lý, tự quản lý và chăm sóc

Khi khai thác bệnh sử, cần chú ý đặc điểm gì lúc khởi phát đái tháo đường?

Tuổi và đặc điểm lúc khởi phát như nhiễm toan ceton hay phát hiện bằng xét nghiệm không triệu chứng

Những yếu tố nào về lối sống cần được khai thác trong bệnh sử bệnh nhân đái tháo đường?

Cách ăn uống, tình trạng dinh dưỡng, tiền sử cân nặng, thói quen luyện tập thể lực, đặc điểm công việc

Các yếu tố xã hội và tâm lý nào cần được quan tâm trong bệnh sử?

Trình độ học vấn, sự hiểu biết về chăm sóc sức khỏe, tiền sử và nhu cầu hỗ trợ tâm lý

Tiền sử sử dụng các chất kích thích nào cần được ghi nhận?

Thuốc lá, đồ uống có cồn và thuốc gây nghiện

Dựa vào số liệu nào để rà soát lại phác đồ điều trị trước và đáp ứng điều trị?

Số liệu HbA1c và các cơn hạ đường huyết

Kể tên các loại thuốc bổ sung và thay thế cần khai thác trong tiền sử?

Thực phẩm chức năng, thuốc cổ truyền

Những rào cản tâm lý xã hội nào cần tầm soát ở bệnh nhân đái tháo đường?

Trầm cảm, lo âu, khó khăn về tài chính, sự trợ giúp xã hội

Nếu bệnh nhân có máy thử glucose cá nhân, bác sĩ cần kiểm tra nội dung gì?

Kiểm tra lại các thông số theo dõi glucose huyết và cách xử trí của bệnh nhân

Về biến chứng mạch máu nhỏ, cần khai thác tiền sử tổn thương ở những cơ quan nào?

Võng mạc, thận, thần kinh

Về biến chứng mạch máu lớn, cần khai thác tiền sử những bệnh lý nào?

Tim thiếu máu cục bộ, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh mạch máu ngoại vi

Đối với phụ nữ trong lứa tuổi sinh sản, cần hỏi thêm về nội dung gì?

Kế hoạch sinh con và phương pháp ngừa thai

Khi khám thực thể, các chỉ số nhân trắc học nào cần được ghi nhận?

Chiều cao, cân nặng, BMI và vòng eo

Cách đo huyết áp để tìm tình trạng hạ huyết áp tư thế là gì?

Đo huyết áp khi nằm và khi đứng

Khám tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường nhằm phát hiện các biến chứng tại các vị trí mạch máu lớn nào?

Mạch vành, mạch cảnh, động mạch chủ bụng, động mạch chi dưới

Triệu chứng cơ năng của bệnh mạch vành (BMV) thường gặp là gì?

Đau thắt ngực

Triệu chứng cơ năng của bệnh động mạch chi dưới thường gặp là gì?

Đau cách hồi hay tê bì chân

Khám mắt ở bệnh nhân đái tháo đường cần phát hiện các tình trạng gì?

Đục thủy tinh thể, tổn thương đáy mắt

Tại sao cần khám các tuyến nội tiết khác trên bệnh nhân đái tháo đường típ 1?

Nhằm phát hiện đa nội tiết tự miễn (thượng thận, giáp, sinh dục)

Dấu hiệu thực thể cần tìm trên da bệnh nhân đái tháo đường là gì?

Dấu gai đen và các thay đổi da do kiểm soát đường huyết kém

Bệnh nhân dùng insulin cần được thăm khám đặc biệt ở vị trí nào trên da?

Các vùng tiêm chích

Khi nhìn bàn chân bệnh nhân, cần chú ý các dấu hiệu nào?

Dấu khô da, thay đổi màu sắc (tái, tím, tấy đỏ), vết chai, biến dạng, loét

Bắt mạch tại các vị trí nào khi khám bàn chân?

Mạch mu chân, mạch chày sau và hốc kheo chân

Kể tên các triệu chứng dị cảm ở chi dưới cần hỏi khi khám thần kinh ngoại biên?

Tê bì, đau nhức, nóng rát

Phản xạ gân cơ nào cần được kiểm tra khi khám thần kinh ngoại biên?

Phản xạ gân cơ Achilles

Khám thực thể cảm giác áp lực ở bàn chân sử dụng dụng cụ gì?

Sợi đơn hay monofilament

Tần suất thực hiện xét nghiệm Công thức máu định kỳ là bao lâu?

Mỗi 3 đến 6 tháng tùy tình trạng người bệnh

Xét nghiệm Glucose huyết được thực hiện với tần suất như thế nào?

Thực hiện mỗi lần khám

Xét nghiệm HbA1c được thực hiện định kỳ bao lâu một lần?

Mỗi 3 tháng

Xét nghiệm Fructosamin được thực hiện với tần suất như thế nào?

Mỗi 2 tuần, trừ lần khám có làm HbA1c

Xét nghiệm Creatinin và tính eGFR được thực hiện lần đầu và sau đó định kỳ bao lâu?

Lần khám đầu tiên và làm lại mỗi năm hoặc theo yêu cầu lâm sàng

Xét nghiệm Lipid máu được thực hiện định kỳ bao lâu?

1 đến 2 tháng một lần tùy tình trạng bệnh nhân

Xét nghiệm MAU/creatinin niệu được thực hiện định kỳ bao lâu?

3 đến 6 tháng một lần

Siêu âm ổ bụng bệnh nhân đái tháo đường nên làm định kỳ bao lâu?

3 đến 6 tháng một lần

Khám đáy mắt nên được thực hiện định kỳ bao lâu?

3 đến 6 tháng một lần

Tần suất tái khám đối với bệnh nhân giai đoạn mới phát hiện hoặc đang điều chỉnh thuốc?

0,5 đến 1 tháng một lần

Tần suất tái khám đối với bệnh nhân đái tháo đường đã ổn định?

Khám định kỳ mỗi 1 đến 2 tháng một lần

Chỉ số HbA1c phản ánh giá trị glucose huyết trung bình trong khoảng thời gian bao lâu?

Trong 3 tháng

Thời điểm nào bệnh nhân đái tháo đường típ 2 nên tự đo đường huyết tại nhà?

Lúc đói, sau ăn và trước khi đi ngủ

Theo bảng tương quan, mức HbA1c 7% tương ứng với nồng độ glucose huyết trung bình là bao nhiêu?

8 mmol/L

Mức HbA1c 10% tương ứng với glucose huyết trung bình là bao nhiêu?

13 mmol/L

Mức HbA1c 13% tương ứng với glucose huyết trung bình là bao nhiêu?

18 mmol/L

Biến chứng cấp tính nào được coi là rào cản lớn trong việc kiểm soát đường huyết đạt mục tiêu?

Hạ glucose huyết hay hạ đường huyết

Bệnh nhân dùng những nhóm thuốc nào cần được sàng lọc kỹ về nguy cơ hạ đường huyết?

Insulin và nhóm SU