Metody badań geograficznych i praca z mapą

Zbiór pojęć geograficznych obejmujący metody badań ilościowych i jakościowych, definicje związane z mapami, ich rodzajami, metodami prezentacji kartograficznych oraz elementami współrzędnych geograficznych.

Metody ilościowe w geografii

Metody badań geograficznych bazujące na danych liczbowych, stosowane najczęściej przed metodami jakościowymi na dużej grupie badawczej; służą do określania wielkości i tendencji zjawisk i są prezentowane za pomocą tabel, wykresów oraz diagramów.

Metody jakościowe w geografii

Metody badań geograficznych skupiające się na informacjach opisowych, pozwalające zrozumieć zjawisko, poznać opinie oraz opisać jego charakterystykę i przyczyny (odpowiadające na pytania Jak? i Dlaczego?); prowadzone zazwyczaj na niedużej grupie badawczej (np. ankiety, wywiady).

Wykres słupkowy

Wykres prezentujący zróżnicowanie parametru danego zjawiska w zależności od innego parametru.

Wykres liniowy

Wykres przedstawiający zmiany wartości danego parametru w czasie.

Wykres punktowy

Wykres ukazujący korelację między dwoma parametrami.

Diagram strukturalny

Graficzna forma prezentacji danych pokazująca procentowy udział części składowych w pewnej całości.

Wykres złożony

Wykres prezentujący jednocześnie co najmniej dwa zjawiska.

Ankietowanie

Metoda badawcza polegająca na zadawaniu pytań na określony temat licznej grupie ludzi.

Wywiad

Metoda badawcza, w której jedna strona zadaje pytania, a druga na nie odpowiada.

Mapa

Uogólniony, graficzny obraz powierzchni Ziemi lub innego ciała niebieskiego wykonany na płaszczyźnie, w określonym pomniejszeniu, przedstawiający obiekty za pomocą znaków umownych przy zastosowaniu odwzorowania kartograficznego.

Odwzorowanie kartograficzne

Matematyczny sposób prezentowania powierzchni kuli na płaszczyźnie.

Plan

Obraz terenu sporządzany dla niewielkich obszarów (np. miast) w dużych skalach (np. $1:2500$), wykonany bez uwzględniania krzywizny Ziemi.

Siatka kartograficzna

Układ współrzędnych na mapie złożony z obrazu południków i równoleżników; jej osiami są równoleżnik $0^\times$ oraz południk $0^\times$ (południk początkowy).

Szerokość geograficzna ($\phi$)

Kąt zawarty między płaszczyzną równika a promieniem Ziemi przechodzącym przez dany punkt na jej powierzchni; odpowiada wartości równoleżnika i przyjmuje wartości od $0^\times$ na równiku do $90^\times$ na biegunach (północna lub południowa).

Długość geograficzna

Współrzędna odpowiadająca wartości południka przebiegającego przez dany punkt; przyjmuje wartości od $0^\times$ do $180^\times$ na zachód lub na wschód od południka $0^\times$.

Metoda poziomicowa

Metoda ukazywania ukształtowania powierzchni za pomocą poziomic (izohips), czyli linii łączących punkty leżące na tej samej wysokości nad poziomem morza.

Metoda hipsometryczna

Metoda prezentacji ukształtowania terenu polegająca na nakładaniu barw hipsometrycznych między poziomice (zielenie dla terenów niższych, kolory ciepłe jak żółcie i bordo dla wyższych, odcienie niebieskiego dla obszarów wodnych).

Cieniowanie

Metoda prezentacji kartograficznej sprawiająca, że mapa staje się bardziej plastyczna.

Metoda sygnaturowa

Jakościowa metoda prezentacji kartograficznej wykorzystująca umowne znaki punktowe (np. figury geometryczne, litery, piktogramy) lub liniowe (np. drogi, rzeki).

Metoda zasięgów

Jakościowa metoda kartograficzna pokazująca obszar występowania zjawiska za pomocą linii lub barw (zasięg zamknięty, gdy kontur mieści się na mapie, lub otwarty, gdy wykracza poza nią).

Metoda powierzchniowa

Jakościowa metoda prezentacji kartograficznej polegająca na oznaczaniu barwami całych powierzchni (np. stref klimatycznych, rozmieszczenia gleb).

Metoda kropkowa

Ilościowa metoda kartograficzna, w której większe natężenie kropek (lub innych znaków graficznych) odpowiada większemu natężeniu danego zjawiska.

Metoda izolinii

Ilościowa metoda kartograficzna przedstawiająca zjawiska zmieniające się w sposób ciągły za pomocą linii łączących punkty o jednakowych wartościach.

Izohipsy (poziomice)

Izolinie łączące punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza.

Izobaty

Izolinie łączące punkty o jednakowej głębokości zbiornika wodnego.

Izotermy

Izolinie łączące punkty o jednakowej wartości temperatury powietrza.

Izobary

Izolinie łączące punkty o jednakowej wartości ciśnienia atmosferycznego.

Izohiety

Izolinie łączące punkty o jednakowych sumach opadów atmosferycznych.

Izoamplitudy

Izolinie łączące punkty o jednakowych wartościach amplitud (np. temperatury powietrza).

Metoda kartogramu

Ilościowa metoda kartograficzna polegająca na przedstawieniu natężenia zjawiska w granicach jednostek terytorialnych (np. województw, powiatów) za pomocą różnych kolorów lub ich odcieni.

Metoda kartodiagramu

Ilościowa metoda kartograficzna polegająca na umieszczaniu wykresów i diagramów na mapie w celu prezentacji zjawisk dotyczących punktów, powierzchni lub linii.

Mapy ogólnogeograficzne

Mapy przedstawiające ogólną charakterystykę powierzchni Ziemi.

Mapy tematyczne

Mapy przedstawiające tylko wybrane zjawiska lub zagadnienia (np. geomorfologiczne i glebowe).

Mapy wielkoskalowe (topograficzne)

Mapy wykonane w skalach większych niż $1:200\,000$.

Mapy średnioskalowe

Mapy wykonane w skalach od $1:200\,000$ do $1:1\,000\,000$.

Mapy małoskalowe

Mapy wykonane w skalach mniejszych niż $1:1\,000\,000$.

Azymut

Kąt zawarty między kierunkiem północnym a kierunkiem na dany punkt, przyjmujący wartość od $0^\times$ do $360^\times$.