JAL - HC 8 Kernbegrippen

Juridisch argumenteren

Niet wezenlijk anders dan gewoon argumenteren (zelfde technieken), maar wel in een bijzondere context met specifieke regels, beginselen, procedures, bevoegdheidsverdelingen en rollen.

Normatieve premissen

Premissen die niet feitelijk zijn, maar gebaseerd op menselijke afspraken. Rechtsregels zeggen hoe iets behoort te zijn.

Rechtsregels

Normatieve waarderingen die aangeven hoe iets behoort te zijn (geen beschrijving van de werkelijkheid).

Analogie

Argumentatieschema dat een vergelijkbaar geval een vergelijkbare oplossing geeft. Krijgt een bijzondere plaats in het recht.

A fortiori

Argumentatieschema: wat geldt voor een minder belangrijk geval, geldt zeker voor een belangrijker geval (en omgekeerd). Krijgt een bijzondere plaats in het recht.

A contrario

Argumentatieschema: omdat de wet iets voor een bepaald geval voorschrijft, geldt het tegengestelde voor andere gevallen. Krijgt een bijzondere plaats in het recht.

Systematische interpretatie

Interpretatiemethode die wetsbepalingen plaatst in de context van het hele rechtssysteem, puttend uit coherentie en consistentie.

Argument (juridisch)

In de juridische context: een “middel” waarop een partij zich beroept; bestaat uit feitelijke en juridische elementen. Zie art. 702, 3° Ger.W.: dagvaarding moet een korte samenvatting van de middelen van de vordering bevatten.

Middel (juridisch argument)

Het argument waarop een partij zich beroept. Bestaat uit feitelijke en juridische elementen die de vordering onderbouwen. Opgepast: middelen ≠ rechtsmiddel ≠ bewijsmiddel.

Rechtsmiddel

Procedureel instrument om een rechterlijke uitspraak aan te vechten of te laten herzien (hoger beroep, verzet, cassatie). Niet te verwarren met “middel” (argument).

Bewijsmiddel

Heeft twee betekenissen: (1) drager van informatie (bv. e-mail, getuigenverklaring, foto, akte); (2) bewijzende inhoud (wat in de e-mail staat, wat de getuige verklaart, wat op de foto staat).

Tegenargument

Verweermiddel – argument van de verwerende partij.

Verweermiddelen

Tegenargumenten van de verweerder. Onderverdeeld in: (1) inhoudelijke/materieelrechtelijke verweermiddelen; (2) procesrechtelijke verweermiddelen = excepties.

Exceptie

Procesrechtelijk verweermiddel (bv. onvolledige of onregelmatige dagvaarding).

Vordering

De juridische eis die de eiser stelt uit zijn middelen; het gevorderde rechtsgevolg.

Bevestigingsbias

Neiging om informatie te zoeken of te interpreteren die de eigen vooroordelen bevestigt. Komt ook voor bij rechters.

Opvattingspersistentie

Synoniem voor perseverance effect: het hardnekkig vasthouden aan een initiële overtuiging, ook bij tegengesteld bewijs.

Hindsight bias

De neiging om een gebeurtenis achteraf als voorspelbaar te beschouwen, ook al was dat vooraf niet het geval.

Perseverance effect

Psychologisch fenomeen: eerste informatie heeft een blijvende invloed op het eindoordeel.

Framing

De manier waarop een probleem wordt gepresenteerd (kader) beïnvloedt de beslissing.

Geschil

Een conflict tussen partijen dat nog niet noodzakelijk aan de rechter is voorgelegd.

Geding

Een conflict dat voor de rechter wordt gebracht.

Accusatoir karakter

Kenmerk van de burgerrechtelijke procedure: partijen hebben de leiding en sturen het debat; de rechter beslist binnen de contouren van het partijdebat.

Inquisitoir karakter

Kenmerk van de strafrechtelijke procedure: de overheid (Openbaar Ministerie) heeft de leiding, vooral in de voorbereidende fase.

Eis (vordering)

De vordering waarmee het geding start.

Eiser

De partij die als eerste iets eist.

Verweerder

De partij die zich verweert tegen de eis.

Appellant

De partij die in hoger beroep gaat.

Geïntimeerde

De verwerende partij in hoger beroep.

Eiser in cassatie

De partij die cassatieberoep instelt.

Verweerder in cassatie

De verwerende partij in cassatie.

Hoofdeis

De eerste eis in een procedure.

Tegeneis

Een eis van de verweerder na de hoofdeis.

Subsidiaire argumenten

Argumenten voor het geval het hoofdargument niet wordt aanvaard.

Dagvaarding

Akte waarmee een geding wordt ingeleid; bevat o.m. de middelen van de vordering.

Verzoekschrift

Akte waarmee een geding wordt ingeleid in bepaalde zaken; neergelegd op de griffie.

Vrijwillige verschijning

Gezamenlijke vraag van partijen om het geding in te leiden zonder dagvaarding of verzoekschrift.

Conclusie (schriftelijk)

Schriftelijk onderdeel van de debatten.

Pleidooi

Mondeling onderdeel van de debatten.

Akte van hoger beroep

Rechtsmiddel om een uitspraak aan te vechten bij een hogere rechter.

Voorziening in cassatie

Cassatieberoep tegen verkeerde toepassing van het recht.

Vonnis

Rechterlijke uitspraak van lagere rechtbanken.

Arrest

Rechterlijke uitspraak van hogere rechtbanken.

Motiveringsverplichting

Verplichting van de rechter om zijn beslissing te verantwoorden.

Obiter dicta

Niet-dragende overwegingen van de rechter.

Rationes decidendi

Dragende argumenten van de uitspraak.

Motivering (argumentatio)

Inhoudelijke redenering van de rechter.

Dispositief (propositio)

Het eigenlijke oordeel van de rechter.

Rechtsfeit

Een juridisch relevant feit dat een rechtsregel activeert.

Bewijsvoering

Het verzamelen van bewijsstukken.

Bewijsregeling

De wettelijke regels rond bewijs.

Bewijswaarde

De overtuigingskracht van een bewijsmiddel.

Wettelijke bewijswaarde

Door de wet vastgelegde bewijswaarde.

Authentieke akte

Door een openbaar ambtenaar opgesteld geschrift met volledig bewijs.

Onderhandse akte

Door partijen ondertekend geschrift met bewijswaarde.

Begin van bewijs door geschrift

Geschrift dat een rechtshandeling waarschijnlijk maakt maar onvoldoende is op zichzelf.

Volledig bewijs

Bewijsmiddel dat op zichzelf volstaat.

Feitelijk vermoeden

Afleiding van onbekende feiten uit bekende feiten.

Tegenbewijs

Bewijs om de tegenpartij te ontkrachten.

Bewijs van tegendeel

Bewijs dat het tegenovergestelde aantoont.

Aanvoeringslast

Verplichting om feiten aan te voeren.

Bewijslast

Wie moet bewijzen.

Bewijsrisico

Wie het risico draagt bij onvoldoende bewijs.

Verbod op rechtsweigering

De rechter moet altijd uitspraak doen.

Feitenfiltering

Kloof tussen werkelijke en juridisch aanvaarde feiten.

Regulariteit van het bewijs

Bewijs moet voldoen aan wettelijke regels.

Beroepsgeheim

Geheimhoudingsplicht van o.a. advocaten.

Is/ought-drogredenering

Foutieve overgang van feit naar norm zonder rechtsregel.