Chương 9: Đau thắt lưng và Đau thần kinh tọa

Đau vùng thắt lưng là thuật ngữ dùng để chỉ triệu chứng gì?

Triệu chứng đau khu trú tại vùng giữa khoảng xương sườn 12 và nếp lằn liên mông, một hoặc hai bên

Đau thần kinh hông to đề cập đến những biểu hiện nào ở chân?

Đau, yếu cơ, cảm giác tê cóng, đau chói ở chân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra đau thần kinh hông to là gì?

Do tổn thương thần kinh hông to

Đau thần kinh hông to được coi là một bệnh hay một triệu chứng?

Đó chỉ là triệu chứng hơn là một bệnh

Các nguyên nhân gây đau vùng thắt lưng được chia thành hai nhóm chính nào?

Do nguyên nhân cơ học hoặc là triệu chứng của một bệnh toàn thể

,

Đau cột sống thắt lưng do nguyên nhân cơ học thường kèm theo tình trạng đau nào?

Đau thần kinh hông to

Nguyên nhân thường gặp nhất gây đau thắt lưng cơ học kèm đau thần kinh tọa là gì?

Thoát vị đĩa đệm

Tỷ lệ dân số mắc đau cột sống thắt lưng ở một thời điểm nào đó trong đời là bao nhiêu?

80% dân số

Tỷ lệ dân số mắc đau thần kinh hông to là bao nhiêu?

1-10% dân số

Đặc điểm về giới tính trong tỷ lệ mắc bệnh đau cột sống thắt lưng?

Tỷ lệ mắc bệnh ở nam và nữ tương đương nhau

Độ tuổi thường gặp nhất của người mắc bệnh đau cột sống thắt lưng?

Từ 25 đến 45 tuổi

Ba nhóm thuốc chính dùng điều trị đau thắt lưng do nguyên nhân cơ học?

Thuốc chống viêm không steroid, giảm đau, giãn cơ

Biện pháp can thiệp nào được chỉ định cho một số ít trường hợp đau thắt lưng cơ học?

Điều trị phẫu thuật

Nguyên tắc điều trị đau cột sống thắt lưng do nguyên nhân thứ phát?

Cần điều trị nguyên nhân

Nhiệm vụ chính của cột sống thắt lưng trong hệ thống cơ thể là gì?

Bao bọc tủy sống và tham gia vào vận động thắt lưng

Thành phần nào phối hợp với cột sống thắt lưng để tham gia vận động?

Các dây chằng và cơ bao quanh

Đặc điểm kích thước của thân đốt sống và đĩa đệm vùng thắt lưng so với các đoạn khác?

Có kích thước lớn hơn các đoạn cột sống khác

Đĩa đệm cột sống thắt lưng bao gồm các thành phần cấu tạo nào?

Vòng sợi xơ và nhân nhày

Đặc tính vật lý quan trọng của đĩa đệm là gì?

Có thể chịu lực và đàn hồi tốt

Các đốt sống vùng thắt lưng có liên quan trực tiếp đến cấu trúc thần kinh nào?

Tủy sống vùng đuôi ngựa và các rễ thần kinh

Cấu trúc thần kinh nào nằm cạnh cột sống thắt lưng?

Các chuỗi thần kinh giao cảm

Các mạch máu lớn nào nằm cạnh cột sống thắt lưng?

Động – tĩnh mạch chủ bụng

Ngoài thần kinh, vùng thắt lưng còn liên quan đến các cơ quan nào?

Các tạng trong ổ bụng và tiểu khung

Tại sao nguyên nhân gây đau cột sống thắt lưng lại rất đa dạng và phức tạp?

Do đặc điểm giải phẫu liên quan đến tủy sống, rễ thần kinh, mạch máu và các tạng

,

Nhóm nguyên nhân cơ học chiếm bao nhiêu phần trăm các trường hợp đau vùng thắt lưng?

90 – 95% các trường hợp

Đặc điểm diễn biến thông thường của đau vùng thắt lưng do nguyên nhân cơ học?

Diễn biến thường lành tính

Đau thắt lưng triệu chứng thường gợi ý các bệnh lý trầm trọng nào?

Bệnh lý về xương, bệnh thấp khớp, chấn thương, nhiễm khuẩn, ung thư

,

Đau vùng thắt lưng "thông thường" là tên gọi khác của nhóm nguyên nhân nào?

Đau vùng thắt lưng do nguyên nhân cơ học

Các bệnh lý cơ giới trong đau thắt lưng cơ học có thể ảnh hưởng tới các cấu trúc nào?

Cơ, đĩa đệm, các khớp liên mấu

Các chấn thương thông thường gây đau thắt lưng cấp tính bao gồm những gì?

Chấn thương gân, dây chằng, cơ vùng cột sống thắt lưng

Tình trạng co cứng cơ hoặc bong gân vùng thắt lưng thường xuất hiện trong hoàn cảnh nào?

Trong khi mang vác vật nặng

Kể tên 5 yếu tố nguy cơ thúc đẩy sự xuất hiện và tái phát của đau thắt lưng?

Tuổi tác, hoạt động thể lực quá mức, hút thuốc lá, béo phì, lối sống tĩnh tại

Những tư thế làm việc nào là yếu tố nguy cơ của bệnh đau thắt lưng?

Tư thế xấu, gò bó, rung sóc, mang vác nặng ở tư thế sai

Kể tên 4 nhóm nghề nghiệp dễ xuất hiện và tái phát bệnh đau thắt lưng?

Công nhân bốc vác, công nhân mỏ, nghệ sĩ xiếc/ba lê, vận động viên cử tạ

,

Thoát vị đĩa đệm chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong tổng số các ca đau cột sống thắt lưng?

Khoảng 63% - 73%

Thoát vị đĩa đệm chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong các trường hợp đau thần kinh hông?

72% trường hợp

Vị trí thoát vị đĩa đệm thường gặp nhất là các đốt sống nào?

Mức L4 – L5 hay L5 – S1

Yếu tố nào làm tăng nguy cơ bị thoát vị đĩa đệm?

Người béo phì

Đối tượng nào hiếm khi gặp tình trạng thoát vị đĩa đệm?

Người trẻ trước 20 tuổi và người cao tuổi với đĩa đệm bị xơ hóa

Cơ chế nào khởi phát và duy trì đau thắt lưng trong đĩa đệm lồi hoặc rách?

Viêm hay sản xuất các cytokin tiền viêm

Các cytokin tiền viêm tác động lên bộ phận nào để gây đau?

Các đầu mút thần kinh cảm giác trong đĩa đệm

Bệnh lý rễ thần kinh có thể gây ra hệ quả gì cho sợi trục?

Gây nên mất myelin của sợi trục

Kể tên 2 dị dạng bẩm sinh có thể gây đau thắt lưng?

Quá phát mỏm ngang, gai đôi L5, S1

Kể tên 3 bệnh lý mắc phải gây đau thắt lưng cơ học ngoài thoát vị đĩa đệm?

Thoái hóa khớp liên mấu, trượt đốt sống, hẹp ống sống

Thoái hóa cột sống thắt lưng gây tổn thương rễ thần kinh qua cơ chế nào?

Gai xương hay phì đại mỏm khớp sau gây chèn ép rễ thần kinh

Vị trí rễ thần kinh bị chèn ép do thoái hóa thường ở đâu?

Tại lỗ liên hợp hay túi cùng bên của ống tủy

Vị trí trượt đốt sống ra trước thường gặp nhất là ở mức nào?

Thường L4 – L5, hiếm khi L5 – S1

Trượt đốt sống có thể kết hợp với những bệnh lý xương nào?

Nhiễm trùng, loãng xương, u, thoái hóa cột sống

Hẹp ống sống mắc phải chiếm tỷ lệ bao nhiêu phần trăm?

75%

Đặc điểm giải phẫu đặc trưng của hẹp ống sống bẩm sinh là gì?

Cuống sống dày

Kể tên 3 nguyên nhân nội tiết hoặc chuyển hóa gây hẹp ống sống mắc phải?

Loãng xương, to viễn cực, suy cận giáp

,

Loạn dưỡng xương do thận thuộc nhóm nguyên nhân nào gây hẹp ống sống?

Nguyên nhân mắc phải do chuyển hóa

Kể tên các bệnh lý nhiễm khuẩn gây đau vùng thắt lưng triệu chứng?

Viêm đĩa đệm đốt sống do lao (Pott), do vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng

Kể tên các loại u lành và ác tính có thể gây đau thắt lưng?

Bệnh đa u tuỷ xương, ung thư nguyên phát, di căn ung thư, u mạch, u tuỷ sống

Những bệnh lý nội tiết nào được liệt kê là nguyên nhân gây đau thắt lưng?

Loãng xương, nhuyễn xương, cường cận giáp trạng, vôi hoá sụn khớp

Sỏi thận và viêm quanh thận gây đau thắt lưng thuộc nhóm nguyên nhân nào?

Nguyên nhân nội tạng (Tiết niệu)

Kể tên 4 bệnh lý sinh dục ở nữ có thể gây đau vùng thắt lưng?

Viêm phần phụ, nội mạc tử cung lạc chỗ, chửa ngoài tử cung, nang buồng trứng

Kể tên 3 bệnh lý tiêu hóa gây đau vùng thắt lưng triệu chứng?

Viêm loét dạ dày tá tràng, viêm tuỵ cấp/mạn, ung thư ruột

Bệnh lý mạch máu nào gây đau thắt lưng được xếp vào nhóm "nguyên nhân khác"?

Phình tách động mạch chủ

Đau thắt lưng kiểu cơ học có thể lan đến những vị trí nào?

Vùng đai, mào chậu, xuống xương cùng hoặc về phía mông

Cảm giác đau trong đau thắt lưng cơ học thường được bệnh nhân mô tả như thế nào?

Đau, cảm giác nặng hoặc bỏng rát

Đặc điểm về cách thức bắt đầu của đau thắt lưng cơ học là gì?

Không có tiền sử ngã/chấn thương rõ rệt, hình thành dần dần

,

Đau thắt lưng cơ học thường tăng lên khi thực hiện các hoạt động nào?

Gắng sức, đứng lâu, gấp thân, khi ngồi

Loại giường nào khiến bệnh nhân đau thắt lưng cơ học thấy đau hơn khi ngủ?

Giường mềm

Nằm tư thế nào và trên loại giường nào giúp bệnh nhân giảm đau?

Nằm tư thế hợp lý, nằm giường cứng

Đau thắt lưng cơ học đáp ứng tốt với nhóm thuốc nào?

Thuốc chống viêm không steroid

Yếu tố môi trường nào thường liên quan đến thời điểm đau của bệnh nhân?

Thay đổi thời tiết

Ở phụ nữ, cơn đau thắt lưng cơ học có thể liên quan đến chu kỳ sinh lý nào?

Thời kì trước hành kinh

Một số bệnh nhân hết hẳn đau vào thời điểm nào sau khi thức dậy?

Sau một vài động tác vận động đơn giản

Cường độ đau thắt lưng cơ học thay đổi theo thời gian như thế nào?

Thay đổi từ tuần này sang tuần khác với các đợt thuyên giảm rồi tăng dần

Triệu chứng toàn thân nào cần xác định là âm tính để gợi ý đau thắt lưng cơ học?

Không sốt, tình trạng toàn thân không thay đổi gần đây

Vì sao cần hỏi về trạng thái tinh thần của bệnh nhân đau thắt lưng?

Vì đau vùng thắt lưng do nguyên nhân tâm lý cũng rất thường gặp

Kết quả xét nghiệm và X-quang của bệnh nhân đau thắt lưng do tâm lý như thế nào?

Hoàn toàn bình thường

Thời gian xuất hiện triệu chứng của đau thắt lưng cấp tính (lumbago) là bao lâu?

Dưới 4 tuần

Thời gian xuất hiện triệu chứng của đau thắt lưng bán cấp là bao lâu?

Từ 4 đến 12 tuần

Khi nào đau thắt lưng được gọi là mạn tính?

Thời gian xuất hiện triệu chứng trên 12 tuần

Đau thần kinh hông to chủ yếu do nguyên nhân nào gây ra?

Thoát vị đĩa đệm vùng cột sống thắt lưng

Thoát vị đĩa đệm bên gây đau thần kinh hông to ở vị trí nào?

Cùng bên

Thoát vị đĩa đệm trung tâm gây đau thần kinh hông to ở đâu?

Đau hai bên

Rễ thần kinh L5 và S1 chi phối vận động cho các nhóm cơ nào?

Cơ mông, cơ sau đùi, cơ cẳng chân và cơ bàn chân

Đường lan của đau khi tổn thương rễ L5?

Mông -> sau ngoài đùi -> trước ngoài cẳng chân -> trước mắt cá ngoài -> mu chân -> ngón cái

Đường lan của đau khi tổn thương rễ S1?

Mặt sau đùi -> mặt sau cẳng chân -> gân Achille -> mắt cá ngoài -> gan chân/bờ ngoài gan chân -> ngón út

Dị cảm trong đau thần kinh hông to thường có biểu hiện gì?

Kiến bò, kim châm

Kể tên 2 nghiệm pháp/điểm đau đặc trưng của thần kinh tọa?

Dấu hiệu Lasegue và hệ thống điểm đau Wallex

Dấu hiệu "giật dây chuông" được thực hiện bằng cách nào?

Ấn vào bên cạnh khoảng liên gai L4 – L5 hoặc L5 – S1

Biểu hiện của dấu hiệu "giật dây chuông" dương tính?

Bệnh nhân đau dọc theo đường đi của thần kinh tọa vùng rễ chi phối

Khi tổn thương rễ L5, bệnh nhân sẽ không thực hiện được động tác đi bộ nào?

Không đi được bằng gót

Khi tổn thương rễ S1, bệnh nhân sẽ không thực hiện được động tác đi bộ nào?

Không đi được bằng mũi chân

Tổn thương rễ L5 gây teo nhóm cơ nào?

Nhóm cơ cẳng chân trước ngoài và các cơ mu chân

,

Tổn thương rễ S1 gây teo nhóm cơ nào?

Cơ bắp chân và cơ gan bàn chân

Phản xạ gân gót thay đổi như thế nào khi tổn thương rễ S1?

Giảm hoặc mất

Hội chứng chèn ép trong thoát vị đĩa đệm khiến đau tăng khi thực hiện các hành động nào?

Định vận động, ho, rặn

Tại sao ho hoặc rặn lại làm tăng đau trong thoát vị đĩa đệm?

Do làm gia tăng sự chèn ép của đĩa đệm bởi sự co cơ và áp lực trong màng cứng