Aardrijkskunde Thema 1: De Sferen en Processen van de Aarde

Deze flashcards behandelen de vier sferen van de aarde, de interne gelaagde structuur, atmosferische lagen, platentektoniek, de gesteentecyclus en astronomische fenomenen zoals rotatie en getijden.

Geosfeer

Alle gesteenten waaruit de aarde bestaat.

Atmosfeer

Het mengsel van gassen rond de aarde.

Hydrosfeer

Al het aanwezige water op aarde.

Cryosfeer

Al het water op de aarde in vaste vorm.

Biosfeer

Alle levende organismen op aarde, waaronder planten, dieren en mensen.

Lithosfeer

Het bovenste deel van de aarde bestaande uit vast gesteente dat drijft op de asthenosfeer; het beslaat ongeveer 1% van de dikte van de aarde.

Asthenosfeer

De plastische of taaivloeibare laag onder de lithosfeer die tot een diepte van $660\,km$ gaat.

Ondermantel

De zone tussen $600-2900\,km$ diep die uit vast materiaal bestaat door de hoge druk.

Kern

Het binnenste deel van de aarde ($2900-6371\,km$) bestaande uit een vloeibare buitenkern en een vaste binnenkern, voornamelijk opgebouwd uit $Fe$ en $Ni$.

Continentale korst

Deel van de aardkorst met een kleine massadichtheid, bestaande uit zuurstof, silicium en aluminium.

Oceanische korst

Deel van de aardkorst met een hogere massadichtheid, een dikte van $7-10\,km$ en rijk aan magnesium.

Secundaire atmosfeer

Atmosfeer ontstaan door vulkanische ontgassing die geen zuurstof bevat, maar wel waterdamp, stikstofgas en veel koolstofdioxide.

Tertiaire atmosfeer

De huidige fase van de atmosfeer ontstaan door fotosynthese van organismen, wat leidde tot de opname van koolstofdioxide en de productie van zuurstof.

Troposfeer

De onderste laag van de atmosfeer ($0-10\,km$) waar weersverschijnselen plaatsvinden en die 80% van de lucht bevat.

Stratosfeer

Atmosferische laag tussen $10-50\,km$ hoogte die de ozonlaag bevat.

Mesosfeer

Laag tussen $50-85\,km$ hoogte waar meteoren verbranden en die de aarde beschermt tegen meteoroïden.

Thermosfeer

Laag tussen $85-1000\,km$ hoogte met ijle lucht die UV-licht absorbeert en waar temperaturen tot $1000$ graden kunnen stijgen.

Ionosfeer

Laag tussen $65-1000\,km$ waar radiogolven weerkaatsen en ioniserende deeltjes van de zonnewind het poollicht veroorzaken.

Mantelpluim

Verhit plastisch materiaal in de asthenosfeer dat lichter wordt en opstijgt door radioactief verval in de mantel en kern.

Hotspot

Gloeipunten die ontstaan door scheuren in de lithosfeer boven een opstijgende mantelpluim.

Platentektoniek

Het proces van bewegende platen in de lithosfeer, ontdekt in 1960.

Oceanische rug

Grens tussen twee divergente platen op de oceaanbodem waar magma opkomt en nieuwe oceanische korst wordt gevormd.

Subductiezone

De zone waar een oceanische plaat met hogere dichtheid wegzakt in de asthenosfeer onder een andere plaat.

Diepzeetrog

Diepe, smalle kloven in een subductiezone op de bodem van de zee.

Transforme plaatrand

Plaats waar lithosfeerplaten horizontaal langs elkaar bewegen, wat vaak zware aardbevingen veroorzaakt zonder vulkanisme.

Rugduwkracht

De kracht waarbij magma van een oceaanrug afglijdt door de zwaartekracht en zo het oude gedeelte van de plaat wegduwt.

Hypocentrum

De plaats in de aarde waar een aardbeving daadwerkelijk ontstaat.

Epicentrum

De plaats op het aardoppervlak die loodrecht boven het hypocentrum ligt en waar de beving het meest voelbaar is.

Stratovulkanen

Steile, kegelvormige vulkanen bij subductiezones met hevige uitbarstingen en taaiere lava.

Schildvulkanen

Platte vulkanen bij oceaanruggen en hotspots met vloeibare lava en weinig ontploffingen.

Dieptegesteenten

Magmatische gesteenten die ondergronds traag afkoelen, waardoor grote kristallen gevormd worden, zoals graniet.

Uitvloeiingsgesteenten

Magmatische gesteenten die aan het aardoppervlak snel stollen zonder tijd voor kristalvorming, zoals basalt en obsidiaan.

Metamorfe gesteenten

Gesteenten die door hoge druk of temperatuur vervormen en een andere structuur krijgen, zoals marmer uit kalksteen.

Diagenese

Het proces waarbij losse sedimentkorrels klitten aan elkaar door de druk van bovenliggende lagen om vast gesteente te vormen.

Sterrendag

De tijd die de aarde nodig heeft om $360^{\circ}$ rond haar as te draaien, gelijk aan $23u, 56min, 4sec$.

Corioliseffect

De afbuiging van bewegende lucht- en zeestromen door de draaiing van de aarde (naar het westen toe bij de evenaar).

Perihelium

Het punt in de omloopbaan van de aarde waar deze het dichtst bij de zon staat.

Aphelium

Het punt in de omloopbaan van de aarde waar deze het verst van de zon staat.

Gematigde/Intermediaire gordel

Gebieden tussen de keerkringen en poolcirkels met vier duidelijke seizoenen en zonder zenitale zonnestand.

Springtij

Extra hoge vloed en extra lage eb die optreedt wanneer zon, aarde en maan op één lijn staan.

Doodtij

Minder hoge vloed en minder lage eb die optreedt wanneer de zon en maan onder een hoek van $90^{\circ}$ staan t.o.v. de aarde.