HC7: STOS bij meertalige kinderen

Wanneer ben je meertalig?

• meer dan 1 taal gebruikt in dagelijks leven

• blootseling (aan meerdere talen)

• functioneel gebruik van taal: een doel hebben taal om te praten, te begrijpen, te communiceren met anderen: het moet vloeiend zijn

• sociale intereactie in de taal: echt met personen kunnen spreken

• cognitief gebruik: denken in de taal: nadenken, redeneren, interne taal gebruiken

• functionele relevantie (doel van de taal): welke talen heb je eigenlijk écht nodig om te communiceren en functioneren in het leven van het kind

meertaligheid in cijfers

• in België spreken we samen meer dan 100 verschillende talen

• 28% van de kinderen uit het basisonderwijs spreekt thuis een andere taal dan het Nederlands

• >60% van de wereldbevolking is meertalig

meertaligheid in de toekomst, meertaligheid is…

• in België is heel goed

• …gaat alleen maar toenemen in de wereld

• … is uitzondering, meer dan 60% is meertalig, is uitzondering op wereldniveau

Heeft elk meertalig kind die taalmoeilijkheden heeft in het Nederlands een TOS?

NEEN: Niet elk meertalig kind met taalmoeilijkheden in het Nederlands heeft een TOS.

blootstellingsachterstand

• = tijdelijke achterstand in één van de talen door onvoldoene taalaanbod en spreekkansen

• tekort aan oefenkansen

• = GEEN TOS

verschil blootstellingsachterstand en TOS

• problemen uit zich in elke taal die het kind leert & primair in de moedertaal

• heeft overal met taal een moeilijkheid

• = aangeboren

waarom dan toch kei veel blootstellingsachterstanden in de logo, dat eigenlijk niet nodig is

• kinderen met blootstelingsachterstanden kunnen natuurlijk wel naar de logo gaan, om extra te oefenen, maar niet om een TOS weg te werken

• want er zijn eigenlijk te weinig logo’s om elk kind met taalmoeilijkheden (TOS & blootstellingsachterstand te helpen)

extra feiten/ fabels over TOS in meertaligheid

• TOS komt even vaak voor bij meertalige kinderen als bij eentalige kinderen

• Het is niet dat je meertalig bent, dat je meer kans hebt om TOS te hebben

• meertaligheid is NOOIT de oorzaak van TOS: want is aangebore

• meertaligheid houdt TOS niet in stand

• kinderen met TOS kunnen meertalig zijn

TOS bij meertalige kinderen universele kenmerken van TOS

• morfosyntaxis: meer grammaticale fouten, korte uitingen, verminderd zinsbegrip

• woordenschat: beperkte expressieve woordenschat (= alle woorden die een meertalige persoon actief kan gebruikt) over de talen heen + als we al de woordenschat van al de talen van een meertalig kind met TOS op tellen dan heeft die nog veel minder woorden dan een eentalig kind

• vertelvaardigheden: tekorten op vlak van micro- &n macrostructuur

• non-woordherhaling: betrouwbare marker bij eentalige kinderen, groeiende evidentie bij meertalige kinderen, non-woorden: niet bestaande woorden

mircostructuur

taal zelf bv. woorden, zinnen en grammatica

macrostructuur

opbouw van het verhaal: begin-midden, einde), logische volgorde, samenhang

waar vertonen kinderen met TOS de TOS-kenmerken:

• in alle talen dat ze lezen hebben ze moeilijkheden (moedertaal)

• kenmerken kunnen wel variëren van taal tot taal

een tip hoe je als logopedist de ouders/ kind laten herkennen dat ze TOS hebben

• een signaalposter waar kenmerken staan in eigen moedertaal zodat kindern/ omgeving/ kind het in hun eigen taal kunnen bekijken, zodat ze kenmerken van TOS eruit halen

SKS bij meertalige kinderen: cross-linguïstische transfer

• de twee talen staan in interactie met elkaar (het fonologische systeem van de ene taal) staat in interactie met het fonologische systeem van de andere taal

• bv. als je klanken op een bepaalde manier worden uitgesproken (bv. de u in het duits —> dan ga je misschien die “oe” zo overnemen naar het Nederlands

transferfouten zijn normaal bij een meertalige ontwikkeling: transferfouten in de cross-linguïstische transfer

• fouten: als je klanken op een bepaalde manier worden uitgesproken (u in het duists, dan ga je misschien die “oe” zo overnemen naar het Nederlands)

Meertalige kinderen met SKS ervaren spraakmoeilijkheden waar…?

• in elke taal

• soms spraakmoeilijkheden & problemen kunnen verschillen van taal tot taal, elke taal & elke persoon heeft individuele kenmerken & fouten

taal- en spraakonderzoek bij meertalige kinderen: welke uitdagingen zien jullie tijdens therapiesessie?

• taalbarrière tussen ouder/kind & logopedist

• gebrek aan geschikt testmateriaal in de moedertaal van het kind

• moeilijkheden bij de interpretatie van de resultaten

meertaligheidsanamnese om meertalige context zo goed mogelijk in kaart te brengen

• als logo jezelf de vraag stellen: ben je bereid om die extra’s voor het meertalige kind uit te voeren/ + KAN JE DAT EFFECTIEF WEL DOEN: dat je hun tijd & geld niet verspilt

• meertaligheidsanamnese: je moet vragen stellen over de anamnese, er wordt zelfden maar 1 taal gesproken, dus je moet het hele beeld in kaart brengen bv. welke talen spreken de omgeving van het kind (de zsus…, moeder, op school hobby)

taal- en spraakonderzoek bij meertalige kinderen: welke vragenlisjten in vlaanderen verplicht gebruiken?

• ALDeQ-NL vragenlkijst verplicht gebruiken

wat is ALDeQ-NL

• De ALDeQ-NL is een gratis online oudervragenlijst over de moedertaal(ontwikkeling) van meertalige kinderen. De vragenlijst helpt om meertalige kinderen met en zonder een taalontwikkelingsstoornis te onderscheiden.

• Het instrument is gebaseerd op de Alberta Language and Development Questionnaire

• online oudervragenlijst over de moedertaalontwikkeling van meertalige kinderen (4-10 jaar)

• gratis beschikbaar in 11 verschillende talen met voorleesfunctie

• automatische scoring en interpretatie via e-mail

• bv. casus in het pools , waar je de antwoorden van de ouders gaat registreren in online tool

• de ALDeQ-NL volstaat niet om de meertalige context in kaart te brengen

Welke instrumenten gebruik je om de meertalige context in kaart te brengen?

• Anamnese Meertalige kinderen (informatie verzamelen over situatie van het kind (bv. welke talen hoort het kind, spreekt het kind, wanneer ze die spreekt, taalgebruik (thuis/ school, familie)

• Q-BEx = questionnair for bilingual expertise (taalachtergrond van een meertalig kind systematisch in kaart te brengen

voorwaarde anamnese voor de ouders tijdens de anamnese met meertalige ouders

• ouders moeten vrijuit kunnen spreken in een taal die ze goed beheersen

• waarom: zodat ze de situatie veel makkelijker begrijpen/ zodat we geen info vergeten

• hoe wordt dat gedaan?: kiezen voor de gemeenschappelijke taal bv. Engels

• digituatle hulpmiddelen (google translate (nadeel, vertraagt alles, niet handig)

• ondersteuning door een tolk (informele/ formele)

informele tolk voordelen & nadelen

• vriend van familie (vermijd kinderen)

• kennis van beide talen

• nadeel: niet gebonden aan deontologische code (beroepsregels & ethische afspreken)

• nadeel: informele tolk kan ook informatie achterhouden (doordat het te heftig is, en kan dat dan anders vertalen, of fout vertalen)

• nadeel: geen garantie dat alles volledig & correct wordt getolkt

• voordeel: gratis, misschien comfortabeler

formele tolk

• opgeleide tolk

• geschoold in beide talen

• voordeel: gebonden aan deontologische code

• voordeel garantie dat alles (letterlijk ALLES) volledig en correct wordt getolkt

• nadeel: extra kost

taalonderzoek: problemen diagnose

• overdiagnose

• onderdiagnose

taalonderzoek: overdiagnose

• blootstellingsachterstand wordt gediagnosticeerd als TOS, gebrek aan kennis over typische meertalige ontwikkeling

taalonderzoek: onderdiagnose

• geen diagnose terwijl er wel sprake is van TOS, problemen toegeschreven aan meertaligheid, heel erg, want deze taalproblemen gaan dan voor lange tijd undercover blijven

taaloonderzoek: protocol voor taaldiagnostiek om kinderen met TOS te scheiden van kinderen met een blootstellingsachterstand algemene informatie

• versie voor kleuters 4-6 jaar

• versie voor lagereschoolkinderen van 5-8 jaar

• Nu gaan we kijken als het gaat om een TOS of een blootstellingsachterstand

hoe is het protocol voor taaldiagnostiek versie voor kleuters opgebouwd?

• afname van 3 instrumenten

• online oudervragenlijst ALDeQ-NL

• kernscore CELF Preschool 2-NL (gestandaardiseerd)

• begripsvragen bij naverteltaak MAIN (met deze 3 taken kan je dan zien als het een TOS is of een blootstellingsachterstand

Kernscore CELF Preschool 2-NL

• = Maat voor algemene taalvaardigheid in het Nederlands

• Gestandaardiseerde afname van die meet: Zinnen begrijpen, activie woordenschat en woordstructuur

• interpretatie via aangepaste afkapwaarde van 1 jaar

MAIN naverteltaak (bv. begripsvragen bij naverteltaak Hond)

• = MAIN meet begrip en productie van navertelvaardigheden bij meertalige kinderen (3-9jaar)

• Wat het doet: Het beoordeelt hoe goed een kind de structuur van een verhaal begrijpt en kan vertellen, onafhankelijk van een specifieke taal.

• bestaat uit 2× 2 keer parallelverhalen

• inzetbaar als verteltaak (met of zonder modelverhaal) en naverteltaak (bv. hond & kat, verhaal kan je dan inzetten als vertetaak of naverteltaak)

• na registratie vrij beschikbaar in vele verschillende talen

ALDeQ-NL (Alberta Language and Development Questionnaire)

• Wat het is: Een digitale vragenlijst die door de ouders van een meertalig kind wordt ingevuld.

• Wat het doet: Het brengt de vroege taalontwikkeling in de moedertaal en de huidige taalvaardigheid thuis in kaart.

• Het doel: Het onderscheiden van meertalige kinderen met een echte taalstoornis (TOS) van kinderen met een normale achterstand door een late start met het Nederlands

Protocol foto voor taaldiagnostiek versie voor kleuters

• protocol voor kleuters met een stappenplan

• hoe interpreteren: je vertrekt vanuit de score op de aldec-nl, en dan moet je verder gaan (je gaat die test doen, en je moet de score invullen)

• je moet dan kijken aan de hand van je scores: wat je moet doen: een andere taaltest uitvoeren, of gewoon je hebt direct een taalontwikkelingstoornis (waarachter verder onderzoek en therapie volgt)

• als er een score komt die je uitwijst dat je een blootstellingsachterstand hebt: dan volgt er nog opvolging en advies

ALDeQ-NL scores

• <0,64: taalontwikkelingsctoornis: stimulering Nederlands

• <0,71 en >0,64: verder naar de CELF preschool 2-NL: risicogroep: (advies: stimulereing Nederlands en moedertaal) opvolging bv. doorverwijzen

• >0,71: verder naar de CELF preschool 2-NL: uuitgebreid diagnostisch onderzoek

CELF preschool 2-NL scores

• <70: taalontwikkelingstoornis

• >70: naar MAIN: begrip en naverteltaak ‘Hond’

• <70: MAIN: begrip en navertaak ‘Hond’

• >/70: 70 en groter dan 70: blootstellingsachterstand en (>5 bij MAIN begrip naverteltaak)

MAIN naverteltaak ‘Hond’ scores

• <5: taalontwikkelngstoornis (verder onderzoek & therapie)

• >5: blootstellingsachterstand (opvolging en advies)

• <5: taalontwikkelingstoornis

• >/5 hoger dan en 5: taalontwikkelingssachterstand

voorbeeld protocol taalonderzoek

• Jelena heeft score 0,79 voor ALDeQ-nl: dus dat is een blootstellingsachterstand want dat heb je als je >0,71 scoort

protocol voor taaldiagnostiek versie voor lagereschoolkinderen

• deze moet je downloaden

• gelijkaardige taken

• met een stappenplan

taalonderzoek advies logopedist

• verder onderzoek is nodig in functie van handelingsgerichte aanpak

• brede evaluatie van alle taaldomeinen, in elke taal

• inzicht in alle talen maakt een meertalige aanpak in therapie mogelijk

• je moet echt hameren op de instructie (een stappenplan dat uitlegt hoe je iets moet doen)

taalonderzoek Nederlands

• Nederlands: inzetten van bestaand testmateriaal voor eentalige kinderen

• let op testbias: = negatieve beïnvloeding van de testrestultaten door de andere taal en/of cultuur van het kind

• extra inzetten op kwalitatieve analyse

• toepassen van testmodificaties

testbias

• test bias (testvertekening) dat de resultaten van een taal- of spraaktest onterecht worden beïnvloed door factoren die niets te maken hebben met een echte taalstoornis

• negatieve beïnvloeding van de testresultaten door de andere taal/ cultuur van het kind

toepassen van testmodificaties

• = aanpassingen in de afname/ of scoringswijze

• = afwijking van gestandaardiseerde testafname (een test die voor iedereen hetzelfde is)

Nederlands taalonderzoek: Nederlands anders inzetten van bestaand testmateriaal voor eentalige kinderen

• toepassen van testmodificaties (=aanpassingen in afname-of socringswijze)

• motivatie?: adequaat kunnen inschatten van geteste vaardigheid, extra toelichting om opdrachtbegrip te garanderen, inzicht in welke hulpmiddelen werken voor het kind bv. beetje trager praten (gaat al veel helpen voor het kind zodat de kinderen het begrijpen, de kernbegrippen extra benadrukken

motivatie bij Nederlands anders inzetten

• adequaat kunnen inschatten van geteste vaardigheid

• extra toelichting om opdrachtbegrip te garanderen

• inzicht in welke hulpmiddelen werken voor het kind bv. beetje trager praten (gaat al veel helpen, zodat de kinderen het begrijpen)

• kernbegrippen extra benadrukken

taalonderzoek moedertaal

• 2 problemen:

• logopedist spreekt de moedertaal vaak niet

• weinig testmateriaal beschikbaar

• taalanalist heeft maar een korte cursus gevolgd, die geen opleiding heeft van

• hoe oplossen:

• we zouden de testmodificaties kunnen gebruiken

• extra aandacht geven aan welk soort tos

• spontane taalanalyse in de moedertaal (samenwerking tussen logopedist en taalanlist)

• taalanalist is tolk (of meertalige logopedist) met specialisatie in moedertaalanalyse via bijkomende cursus

• logopedist houdt eindverantwoordelijkheid en stelt diagnose

wat doet de logopedist tidjens taalonderzoek moedertaal

• we zouden de testmodificaties kunnen gebruiken

• extra aandacht geven aan welk soort tos

• spontane taalanalyse in de moedertaal (samenwerking tussen logopedist en taalanlist)

• taalanalist is tolk (of meertalige logopedist) met specialisatie in moedertaalanalyse via bijkomende cursus

• logopedist houdt eindverantwoordelijkheid en stelt diagnose

• 
  

taalonderzoek: spontane taalanlyse in de moedertaal: hoe werkt het?

• logopedist maakt opname vanhet kind in de moedertaal

• taalanalist transcribeert de opname

• logopedist en taalanalist analyseren samen elke uiting op gemaakte fouten

• bv. het instrument van de hong kan je wel in eigen moedertaal kunnen vertellen

• het instrument is in bijna 100 talen beschikbaar navertelbaar van de hond

• ze gebruiken een taalschema/ ICF-schema als leidraad bij diganose

• je gaat nog zien als er daarna nog tekorten zijn in het Nederlands

taalonderzoek moedertaal: voorbeeld van een ICF-schema als leidraad bij diagnose

• het is een schema: met zijn er tekorten in elke taal?

• antwoord: ja? —> TOS

• antwoord: neen? —> blootstellingsachterstand

spraakonderzoek bij meertalige kinderen: hoe beoordeel je spraakklanken in een taal die je zelf niet spreekt?

• de ouders kunnen spraakverstaanbaarheid beoordelen

• screenen van spraakklanken in de moedertaal

• doe je met de Intelligibility in context scale (ICS McLeod et al) = spraakverstaanbaarheid

• gesprekspartners via 5-puntenschaal

• gratis ebschikbaar in veel verschillende talen.

  
  

Hoe werkt de Intelligibillity in context scale

• = vragenlijst in die de spraakverstaanbaarheid in context nagaat voor verschillende gesprekspartners via 5-puntenschaal

• gratis beschikbaar in veel verschillende talen

• Op basis van 7 vragen beoordelende ouders de spraakverstaanbaarheid van hun kind voor verschillende gesprekspartners (hoe goed verstaan zij hun kind zelf, maar bijvoorbeeld ook vriendjes, de leerkracht of vreemenden) beoordeling op 5-puntenschaal

spraakonderzoek afname 2 hoe je het kan doen: Speakboo

• afname Speakaboo

• = spraakklankscreening in de moedertaal

• doelgroep: meertalige kinderen: van 3 tot 6 jaar

• beschikbaar in 18 talen

• afnameduur: 10 minuten per taal

• kan ook op de gsm

• wat moet het kind doen?: het kind moet dan plaatsjes benoemen via verschillende spelletjes, zo kan je de de PCCscore besprkenen (Percentage consonents correct)

• automatische audio-opname van de uitingen van het kind

• referentie-uitingen beschikbaar voor vergelijking achteraf (kan je gemaakte fouten vergelijken, en zien welke fouten er gemaakt worden)

• extra: achtergrondinformatie over fonologisch systeem van en fonologische ontwikkeling in de verschillende talen

al de testen voor kinderen met meertaligheid

taalonderzoek

• ALDeQ-NL

• CELF Preschool 2-NL

• MAIN

spraakonderzoek

• Intelligibility in Context Scale

• Speakaboo