Algemene economie

Markt met volledige mededingen

Veel vragers en aanbieders van homogene producten

Monopolistische concurrentie

Veel vragers en aanbieders van heterogene producten

Monopolie

Een markt met maar één aanbieder

Oligopolie

Een markt met een klein aantal grote bedrijven

Verschuiving langs de aanbodcurve

Bij een verandering in de prijs van het product zelf

Verschuiving van de aanbodcurve

Bij een verandering in de techniek, prijzen van productiefactoren, aantal producenten of hun doelstellingen

De lekken

Besparen (S), Belastingen (T), Import (M)

De injecties

Investeringen (I), Overheidsuitgaven (G), Export (E)

Spaarsaldo private sector

S - I

Overheidssaldo

T - G

Saldo buitenland

E - M

BBP berekenen via bestedingen

Y = C + I + G + E - M

BBP berekenen via inkomens

Lonen + rente + pacht + winst

Conjuncturele werkloosheid

Ontstaat bij een daling van de economie; minder vraag en minder arbeid nodig

Seizoenswerkloosheid

Ontstaat door werk dat afhankelijk is van seizoenen

Frictiewerkloosheid

Tijdelijke werkloosheid die ontstaat door mensen die opzoek zijn naar een nieuwe baan

Kwalitatief structurele werkloosheid

Ontstaat door een mismatch tussen vraag en aanbod op de markt. Door verkeerde opleiding, ervaring of regio

Kwantitatief structurele werkloosheid

Structureel te weinig arbeidsplaatsen ten opzichte van werkzoekers

Verborgen werkloosheid

Mensen die wel willen werken maar nog studeren of zoeken naar een baan

De lopende rekening

Een rekening met de goederenhandel (export minus import), diensten (zoals toerisme), inkomens (beloningen voor arbeid en kapitaal) en inkomensoverdrachten (zoals giften)

Vermogensoverdrachtenrekening

Registreert eenmalige overdrachten van kapitaal zonder directe tegenprestatie

Financiële rekeningen

Een rekening met investeringen, het effectenverkeer (aandelen/obligaties) en de mutaties in de officiële reserves (deviezenvoorraad)

Koopkrachtpariteitstheorie (KKP)

De wisselkoers wordt bepaald door prijsniveaus. Goederen zouden internationaal even duur moeten zijn na omrekening.

Monetaire benadering

De markt of wisselkoers wordt bepaald door vraag en aanbod

Portefeuillebenadering

Houdt rekening met het gedrag van beleggers

De ruilvoet

Geeft aan hoeveel invoer een land kan krijgen in ruil voor zijn uitvoer (uitvoer/invoer x 100)

De guldenfinanciering regel

een begrotingsnorm die stelt dat de overheid alleen mag lenen voor investeringen die in de toekomst rendement opleveren

Kosten motief voor quasi-collectieve goederen

Het is te duur om iedereen apart te laten betalen

Paternalistisch motief voor quasi-collectieve goederen

Accijnzen op niet goed besteden producten

Externe-effecten motief voor quasi-collectieve goederen

Goederen of diensten subsidiëren die een positief effect hebben op de samenleving

Herverdelingsmotief voor quasi-collectieve goederen

Belangrijke voorzieningen voor iedereen (zorgverzekering)

Begrotingsbeleid

Overheidsuitgaven en belastingen aanpassen (kwantitatief economisch instrument)

Inkomensbeleid

Beïnvloeden van inkomens (kwantitatief economisch instrument)

Prijsbeleid

Het invoeren van minimum- en maximum prijzen (kwantitatief economisch instrument)

Arbeidsmarktbeleid

Knelpunten wegnemen bij scholing en werkloosheid (kwalitatief economisch instrument)

Sectorstructuurbeleid

Het stimuleren van sectoren (kwalitatief economisch instrument)

Milieubeleid

Stimuleren van een duurzame samenleving (kwalitatief economisch instrument)

Autorisatiefunctie

Parlement geeft toestemming voor begroting

Allocatiefunctie

Overheid bepaald de verdeling van de begroting

Macro-economische functie

De overheid gebruikt de omvang van de economie

Controle functie

De toezicht functie op de begroting

Arbeidsinkomensquote (AIQ)

Lonen + zelf uitgekeerde winst

Kapitaalinkomensquote

Kapitaal inkomen zoals; toegevoegde waarde, dividenduitkeringen, huren, winsten en rente

Girale tegoeden

Niet tastbaar geld (pinpassen etc.)

Chartaal geld

Tastbaar geld (munten en biljetten)

Schaaltransformatie

Het samenvoegen van veel kleine spaarbedragen tot één grote lening

Termijntransformatie

Het omzetten van kortlopende middelen in langlopende leningen

Risicotransformatie

Het omzetten van risico volle leningen in relatief veilige tegoeden door het risico te spreiden

Financiële titel

Het recht op toekomstig geld

Geldmarkt

Een markt waar financiële titels met een looptijd van maximaal twee jaar worden verhandeld

De kapitaalmarkt

Een markt waar financiële titels met een looptijd van minimaal twee jaar worden verhandeld

De openbare markt

Een markt waarop financiële titels voor iedereen toegankelijk zijn en de voorwaarden vast liggen (Bv: AEX)

De onderhandse markt

Een markt waar voorwaarden onderling worden vastgesteld (Bv: een onderhandselening)

Substitutie goederen

Goederen die elkaar kunnen vervangen

Complementaire goederen

Goederen die samen worden gebruikt

Bemiddelaar

Het bij elkaar brengen van twee partijen, maar is zelf geen partij. De transacties vinden rechtstreeks plaats tussen vraag en aanbieder. De instelling ontvangt provisie voor de verleende diensten

Intermediair

Een fysieke en juridische partij die financiële titels weggeeft en ontvangt. De geldgever en lener komen niet in contact. De instelling verdient hier aan rentemarge.

Feitelijke productie

De hoeveelheid goederen of diensten die daadwerkelijk worden geproduceerd in een bepaalde periode

Productie capaciteit

De maximale mogelijke productie met de beschikbare (duurzame) middelen

Economische subjecten

Individuen of groepen die beslissingen nemen. Ze zijn vrij, handelen rationeel en zijn volledig geïnformeerd

Welke curve is dit?

Noodzakelijke goederen

Welke curve is dit?

Luxe goederen

Welke curve is dit?

Inferieure goederen

Mercantilisten

Visie uit de 16e/17e eeuw die pleit voor een krachtige overheid om de handel en de goudvoorraad van de staat te bevorderen

Klassieken

Visie (o.a. Adam Smith) die pleit voor een beperkte overheid en een markt die zichzelf reguleert via de "onzichtbare hand"

Neoklassieken

Visie waarbij de overheid enkel marktfalen (zoals externe effecten) corrigeert om de maatschappelijke welvaart te maximaliseren

Keynesianen

Visie die pleit voor een actieve overheid die de effectieve vraag stuurt via het begrotingsbeleid om de conjunctuur te stabiliseren

Marxisten

Visie waarbij de overheid de belangen van de heersende klasse dient; pleit voor collectief bezit van productiemiddelen

Effecten

Verhandelbare financiële instrumenten die een recht op toekomstig geld vertegenwoordigen, zoals aandelen, obligaties en opties

Financieringsfunctie op effecten

De functie waarbij bedrijven kapitaal aantrekken voor hun activiteiten door de uitgifte van aandelen of obligaties

Beleggingsfunctie op effecten

De functie waarbij kopers effecten aanschaffen als renderend object om hun vermogen te behouden of te vergroten

Verhandelbaarheidsfunctie op effecten

De mogelijkheid voor beleggers om effecten op de markt door te verkopen zonder tussenkomst van het uitgevende bedrijf

Spaarmarkt

Deelmarkt met veel aanbieders (huishoudens) en een beperkt aantal vragers (financiële instellingen zoals banken)

Spaarmarkt

Deelmarkt met veel vragers (bedrijven, overheid, particulieren) en een beperkt aantal aanbieders (banken en financiële instellingen)

Liquiditeitsverruiming

De hoeveelheid geld in handen van het publiek en de banken vergroot

Liquiditietsverkrappend

De hoeveelheid beschikbaar geld beperkt of de groei ervan afgeremd

Basis-herfinancieringstransacties

Reguliere wekelijkse transacties met een looptijd van één week om banken van liquiditeit te voorzien

Langlopende herfinancieringstransacties

Maandelijkse transacties bedoeld voor aanvullende herfinanciering op de langere termijn, meestal met een looptijd van drie maanden tegen de geldende marktrente

Finetuning-transacties

Ad hoc uitgevoerde transacties om onverwachte fluctuaties in de liquiditeitsverhoudingen op de markt te egaliseren

Structurele transacties

Transacties die worden ingezet om de structurele liquiditeitspositie van het eurosysteem ten opzichte van de financiële sector aan te passen

Bestemmingsvrijheid

Geld kan aan alle soorten goederen en diensten worden uitgegeven

Transportvrijheid

Geld kan op alle plekken worden uitgegeven

Opslagvrijheid

Geld kan op alle tijdstippen worden uitgegeven

Consumenten surplus

Het verschil tussen het bedrag dat de consumenten maximaal bereid zijn te betalen en wat ze daadwerkelijk betalen

Producenten surplus

Het verschil tussen de marginale kosten en de opbrengsten

Deadweight loss

Het verlies aan welvaart door een prijsverhoging. Hierin zitten mensen die het wel willen, maar niet kunnen betalen

Eerstegraads prijsdiscriminatie

De prijs wordt gebaseerd op wat de consument maximaal kan betalen

Tweedegraads prijsdiscriminatie

De prijs is afhankelijk van de hoeveelheid producten de consument koopt

Derdegraads prijsdiscriminatie

De prijs is afhankelijk van de consumentengroep

Fase 1 conjunctuurcyclus

Onderste omslagpunt/herstel

Fase 1-2 conjunctuurcyclus

Opleving

Fase 2-3 conjunctuurcyclus

Opgang/overspanning

Fase 3 conjunctuurcyclus

Bovenste omslagpunt/crisis

Fase 3-4 conjunctuurcyclus

crisis/neergang

fase 4-1 conjunctuurcyclus

Neergang, recessie

Kosteninflatie

Bedrijven verhogen hun prijzen richting consumenten vanwege hogere kosten

Bestedingsinflatie

Mensen hebben veel geld te besteden, dus gaan de prijzen omhoog

Monetaire inflatie

Er komt te veel geld in de economie

Begrotingssaldo

Het verschil tussen de overheidsinkomsten en uitgaven

Financieringssaldo

Het begrotingssaldo zonder staatsschuld aflossingen