Βιολογία Alberts Κεφάλαιο 20

Ιστός

Οργανωμένη κοινότητα κυττάρων και εξωκυττάριων συστατικών που συνεργάζονται για συγκεκριμένες μηχανικές, μεταβολικές ή σηματοδοτικές λειτουργίες.

Όργανο

Ανατομική δομή από πολλούς διαφορετικούς ιστούς που οργανώνονται για συντονισμένη λειτουργία.

Κυτταρική κοινότητα

Σύνολο κυττάρων που αλληλεπιδρούν μέσω προσκόλλησης, εξωκυττάριου στρώματος και σημάτων και σχηματίζουν λειτουργικό ιστό.

Πολυκυτταρική οργάνωση

Οργάνωση διαφορετικών κυτταρικών τύπων σε σταθερές χωρικές σχέσεις και συνεργατικές λειτουργίες.

Κυτταρικός σύνδεσμος

Εξειδικευμένη περιοχή επαφής που συνδέει κύτταρα μεταξύ τους ή με το εξωκυττάριο στρώμα και μεταδίδει δυνάμεις ή σήματα.

Εξωκυττάριο στρώμα ή ECM

Δίκτυο πρωτεϊνών και πολυσακχαριτών που εκκρίνεται από τα κύτταρα και παρέχει στήριξη, προσκόλληση, μηχανικές ιδιότητες και σηματοδότηση.

Ομοιόσταση ιστού

Δυναμική διατήρηση δομής και λειτουργίας μέσω ισορροπίας κυτταρικής παραγωγής, διαφοροποίησης, επιδιόρθωσης και θανάτου.

Ανανέωση ιστού

Συνεχής ή περιοδική αντικατάσταση φθαρμένων κυττάρων από νέα κύτταρα κατάλληλου τύπου.

Επιδιόρθωση ιστού

Απόκριση σε βλάβη που περιλαμβάνει φλεγμονή, πολλαπλασιασμό, μετανάστευση, παραγωγή ECM και αναδιαμόρφωση.

Τέσσερις βασικοί ζωικοί ιστοί

Η παραδοσιακή ταξινόμηση σε επιθηλιακό, συνδετικό, μυϊκό και νευρικό ιστό.

Επιθηλιακός ιστός

Ιστός από στενά συνδεδεμένα πολωμένα κύτταρα που καλύπτει επιφάνειες, επενδύει κοιλότητες και σχηματίζει αδένες.

Συνδετικός ιστός

Ιστός με σχετικά αραιά κύτταρα και άφθονο ECM που φέρει μεγάλο μέρος του μηχανικού φορτίου.

Μυϊκός ιστός

Ιστός εξειδικευμένος στην παραγωγή δύναμης και κίνησης μέσω ακτίνης και μυοσίνης.

Νευρικός ιστός

Ιστός από νευρώνες και νευρογλοιακά κύτταρα που λαμβάνει, επεξεργάζεται και μεταδίδει πληροφορίες.

Μηχανική τάση

Δύναμη που τείνει να επιμηκύνει ή να τραβήξει έναν ιστό και αντισταθμίζεται κυρίως από ινώδη στοιχεία όπως το κολλαγόνο.

Μηχανική συμπίεση

Δύναμη που τείνει να μειώσει τον όγκο ενός ιστού και αντισταθμίζεται από ενυδατωμένες πηκτές πρωτεογλυκανών και GAG.

Εκτατική ισχύς

Ικανότητα ιστού να αντιστέκεται σε δυνάμεις διάτασης χωρίς να σχίζεται.

Κυτταρική διαφοροποίηση

Σταθερή αλλαγή γονιδιακής έκφρασης και δομής που προσδίδει εξειδικευμένο φαινότυπο και λειτουργία.

Κυτταρική μνήμη

Διατήρηση προτύπου γονιδιακής έκφρασης μετά την απομάκρυνση του αρχικού σήματος και συχνά μετά από διαιρέσεις.

Εκλεκτική κυτταρική προσκόλληση

Ικανότητα κυττάρων να προσκολλώνται προτιμησιακά σε συγκεκριμένους κυτταρικούς τύπους ή συστατικά ECM.

Φυτικό κυτταρικό τοίχωμα

Σκληρό εξωκυττάριο περίβλημα που προστατεύει, στηρίζει, καθορίζει το σχήμα και αντιστέκεται στην πίεση σπαργής.

Robert Hooke

Ερευνητής που παρατήρησε στον φελλό μικρούς θαλάμους και εισήγαγε τον όρο cell, βλέποντας κυρίως τα κυτταρικά τοιχώματα.

Πρωτοπλάστης

Φυτικό κύτταρο από το οποίο έχει αφαιρεθεί το κυτταρικό τοίχωμα και χρειάζεται ισοωσμωτικό περιβάλλον για να μη λυθεί.

Πίεση σπαργής

Υδροστατική πίεση του κυτταρικού περιεχομένου πάνω στο φυτικό τοίχωμα, που παρέχει ακαμψία και συμβάλλει στην αύξηση.

Σπαργή

Κατάσταση κατά την οποία η πίεση σπαργής διατηρεί τα φυτικά κύτταρα και τους ιστούς τεντωμένους.

Μάρανση

Απώλεια ακαμψίας φυτικού ιστού λόγω μείωσης νερού και πίεσης σπαργής.

Πρωτογενές κυτταρικό τοίχωμα

Λεπτό, εύκαμπτο και εκτατό τοίχωμα αναπτυσσόμενων φυτικών κυττάρων.

Δευτερογενές κυτταρικό τοίχωμα

Πρόσθετο παχύ και συχνά λιγνινοποιημένο στρώμα που εναποτίθεται μετά τη διακοπή της αύξησης.

Μεσοκυττάρια πλάκα φυτών

Πηκτινικό στρώμα ανάμεσα στα πρωτογενή τοιχώματα γειτονικών φυτικών κυττάρων που λειτουργεί ως συγκολλητική ουσία.

Κυτταρίνη

Γραμμικός πολυσακχαρίτης β-1,4-συνδεδεμένων μορίων γλυκόζης και κύριο ανθεκτικό συστατικό του φυτικού τοιχώματος.

Μικροϊνίδιο κυτταρίνης

Δέσμη παράλληλων αλυσίδων κυτταρίνης που συνδέονται με υδρογονικούς δεσμούς και παρέχουν υψηλή εκτατική ισχύ.

Συνθάση κυτταρίνης

Διαμεμβρανικό ενζυμικό σύμπλοκο που πολυμερίζει γλυκόζη και εξωθεί αλυσίδες κυτταρίνης προς το εξωτερικό.

Ροζέτα συνθάσης κυτταρίνης

Πολυμερές σύμπλοκο της φυτικής μεμβράνης που συνθέτει ταυτόχρονα πολλές αλυσίδες ενός μικροϊνιδίου.

Ημικυτταρίνη

Ομάδα πολυσακχαριτών που προσδένονται στα μικροϊνίδια κυτταρίνης και τα διασυνδέουν.

Πηκτίνη

Υδρόφιλος πολυσακχαρίτης που σχηματίζει ενυδατωμένη πηκτή στο πρωτογενές τοίχωμα και στη μεσοκυττάρια πλάκα.

Εξπανσίνη

Πρωτεΐνη που χαλαρώνει μη ομοιοπολικές αλληλεπιδράσεις του τοιχώματος και επιτρέπει έκταση υπό πίεση σπαργής.

Όξινη αύξηση φυτικού κυττάρου

Μηχανισμός όπου εξαγωγή H+ οξινίζει το τοίχωμα, ενεργοποιεί εξπανσίνες και επιτρέπει επιμήκυνση.

Λιγνίνη

Υδρόφοβο φαινολικό πολυμερές δευτερογενών τοιχωμάτων που προσδίδει ακαμψία, αντοχή στη συμπίεση και αδιαβροχοποίηση.

Λιγνινοποίηση

Εναπόθεση και πολυμερισμός λιγνίνης μέσα στο φυτικό κυτταρικό τοίχωμα.

Ξύλωμα

Αγγειακός φυτικός ιστός με παχιά λιγνινοποιημένα τοιχώματα που μεταφέρει νερό και παρέχει μηχανική στήριξη.

Προσανατολισμός μικροϊνιδίων κυτταρίνης

Η κατεύθυνση των ινών που περιορίζει την έκταση κάθετα προς αυτές και καθορίζει τον άξονα αύξησης.

Φλοιώδεις μικροσωληνίσκοι φυτικού κυττάρου

Μικροσωληνίσκοι κάτω από τη μεμβράνη που καθοδηγούν τα σύμπλοκα συνθάσης κυτταρίνης.

Ανισότροπη φυτική αύξηση

Κατευθυνόμενη αύξηση που είναι μεγαλύτερη σε έναν άξονα επειδή το τοίχωμα αντιστέκεται άνισα στις δυνάμεις.

Κηρώδης εφυμενίδα

Υδρόφοβο εξωκυττάριο στρώμα της φυτικής επιδερμίδας που περιορίζει απώλεια νερού και είσοδο παθογόνων.

Ινοβλάστης

Κύριο κύτταρο πολλών συνδετικών ιστών που συνθέτει, οργανώνει και αναδιαμορφώνει κολλαγόνο και άλλα συστατικά ECM.

Μυοϊνοβλάστης

Ενεργοποιημένος ινοβλάστης με συσταλτικά χαρακτηριστικά που τραβά το τραύμα και παράγει άφθονο ECM.

Οστεοβλάστης

Κύτταρο οστικού σχηματισμού που παράγει οστεοειδές και προάγει την επιμετάλλωσή του.

Οστεοκλάστης

Μεγάλο πολυπύρηνο κύτταρο της μονοκυτταρικής σειράς που απορροφά οστό με οξίνιση και πρωτεόλυση.

Χονδροκύτταρο

Κύτταρο του χόνδρου που συνθέτει κολλαγόνο τύπου II και πλούσιο σε αγκρεκάνη ECM.

Τένοντας

Πυκνός συνδετικός ιστός με παράλληλες δεσμίδες κολλαγόνου τύπου I που μεταφέρει δύναμη από μυ σε οστό.

Χόριο

Συνδετικός ιστός κάτω από την επιδερμίδα, πλούσιος σε κολλαγόνο, ελαστίνη, αγγεία, νεύρα και ινοβλάστες.

Χόνδρος

Συνδετικός ιστός με κολλαγόνο και ενυδατωμένες πρωτεογλυκάνες, ικανός να αντέχει συμπίεση.

Οστό

Μεταλλοποιημένος συνδετικός ιστός με κολλαγονικό πλέγμα και κρυστάλλους υδροξυαπατίτη.

Υαλοειδές σώμα

Διαφανής πηκτή του οφθαλμού από νερό, υαλουρονικό και αραιό κολλαγονικό δίκτυο.

Κολλαγόνο

Οικογένεια τριπλοελικοειδών εξωκυττάριων πρωτεϊνών που παρέχει εκτατική ισχύ και οργανωτική βάση στους ιστούς.

Αλυσίδα α κολλαγόνου

Πολυπεπτιδική αλυσίδα με επαναλαμβανόμενο μοτίβο Gly-X-Y που συμμετέχει στην τριπλή έλικα.

Τριπλή έλικα κολλαγόνου

Σχοινοειδής υπερέλικα τριών αλυσίδων α, σταθεροποιημένη από γλυκίνη ανά τρίτη θέση και υδροξυπρολίνη.

Μοτίβο Gly-X-Y

Επαναλαμβανόμενη αλληλουχία όπου η γλυκίνη κάθε τρίτη θέση επιτρέπει στενή συσκευασία στο κέντρο της έλικας.

Υδροξυπρολίνη

Μετα-μεταφραστικά τροποποιημένο αμινοξύ κολλαγόνου που σταθεροποιεί την τριπλή έλικα.

Βιταμίνη C και κολλαγόνο

Η ασκορβική βιταμίνη είναι συμπαράγοντας των υδροξυλασών προλίνης και λυσίνης κατά την ωρίμανση κολλαγόνου.

Σκορβούτο

Νόσος έλλειψης βιταμίνης C με ασταθές κολλαγόνο, αιμορραγία και κακή επούλωση.

Προκολλαγόνο

Διαλυτό πρόδρομο μόριο με τελικά προπεπτίδια που εμποδίζουν πρόωρη ινιδιογένεση μέσα στο κύτταρο.

Τροποκολλαγόνο

Ώριμο ινιδιογόνο μόριο που προκύπτει μετά την εξωκυττάρια αφαίρεση των προπεπτιδίων.

Προκολλαγονική πεπτιδάση

Εξωκυττάριο ένζυμο που αφαιρεί τελικά προπεπτίδια και επιτρέπει τη συναρμολόγηση ινιδίων.

Ινίδιο κολλαγόνου

Γραμμική περιοδικά ραβδωτή δομή από κλιμακωτά διατεταγμένα μόρια κολλαγόνου.

Ίνα κολλαγόνου

Μεγαλύτερη δεσμίδα πολλών ινιδίων κολλαγόνου.

Λυσυλοξειδάση

Εξωκυττάριο ένζυμο που δημιουργεί ομοιοπολικές διασταυρώσεις στο κολλαγόνο και την ελαστίνη.

Κολλαγόνο τύπου I

Κύριο ινιδιακό κολλαγόνο οστού, τένοντα, δέρματος και πολλών συνδετικών ιστών.

Κολλαγόνο τύπου II

Κύριο ινιδιακό κολλαγόνο του χόνδρου και του υαλοειδούς σώματος.

Κολλαγόνο τύπου III

Ινιδιακό κολλαγόνο των δικτυωτών ινών, συχνό σε δέρμα, αγγεία και μαλακούς ιστούς.

Κολλαγόνο τύπου IV

Μη ινιδιακό κολλαγόνο που σχηματίζει δικτυωτό φύλλο στη βασική λάμινα.

Κολλαγόνο τύπου VII

Κολλαγόνο αγκυροβολητικών ινιδίων που συνδέει τη βασική λάμινα με τον υποκείμενο ιστό.

Ehlers–Danlos

Ομάδα κληρονομικών διαταραχών κολλαγόνου ή ECM με υπερελαστικό δέρμα, υπερκινητικότητα και ευθραυστότητα.

Ατελής οστεογένεση

Κληρονομική διαταραχή συνήθως του κολλαγόνου τύπου I που προκαλεί εύθραυστα οστά.

Ελαστίνη

Υδρόφοβη εξωκυττάρια πρωτεΐνη που σχηματίζει ελαστικές ίνες και επιτρέπει επαναφορά μετά από διάταση.

Ελαστική ίνα

Σύνθετη ίνα με πυρήνα ελαστίνης και μικροϊνίδια φιμπριλλίνης.

Φιμπριλλίνη

Γλυκοπρωτεΐνη που σχηματίζει μικροϊνίδια-ικρίωμα για την εναπόθεση ελαστίνης.

Σύνδρομο Marfan

Αυτοσωμική επικρατής διαταραχή της φιμπριλλίνης-1 με σκελετικές, οφθαλμικές και αορτικές ανωμαλίες.

Αναδιαμόρφωση ECM

Ελεγχόμενη σύνθεση, οργάνωση, διάσπαση και αντικατάσταση εξωκυττάριων συστατικών.

Μεταλλοπρωτεϊνάση μήτρας ή MMP

Πρωτεάση ψευδαργύρου που διασπά κολλαγόνα και άλλα συστατικά ECM.

Κολλαγενάση

Πρωτεάση που κόβει ινιδιακά κολλαγόνα και διευκολύνει αναδιαμόρφωση ή παθολογική καταστροφή.

TIMP

Ενδογενής αναστολέας μεταλλοπρωτεϊνασών μήτρας.

Ίνωση

Παθολογική συσσώρευση κολλαγόνου και άλλου ECM μετά από χρόνια βλάβη.

Ουλή

Περιοχή ινώδους συνδετικού ιστού που αντικαθιστά φυσιολογικό ιστό μετά από τραυματισμό.

Επούλωση τραύματος

Διαδικασία αιμόστασης, φλεγμονής, πολλαπλασιασμού, αγγειογένεσης, εναπόθεσης ECM και αναδιαμόρφωσης.

Ιντεγκρίνη

Ετεροδιμερής διαμεμβρανικός υποδοχέας α και β υπομονάδων που συνδέει ECM ή κυτταρικούς προσδέτες με τον κυτταροσκελετό και μεταδίδει σήματα.

Ενεργοποίηση ιντεγκρίνης

Μετάβαση από καμπτή χαμηλής συγγένειας διαμόρφωση σε εκτεταμένη υψηλής συγγένειας διαμόρφωση.

Σηματοδότηση inside-out

Ενδοκυττάρια σήματα μεταβάλλουν τη διαμόρφωση της ιντεγκρίνης και αυξάνουν τη συγγένειά της.

Σηματοδότηση outside-in

Η πρόσδεση εξωκυττάριου προσδέτη ενεργοποιεί ενδοκυττάριες κινάσες και κυτταροσκελετικές αποκρίσεις.

Ταλλίνη

Πρωτεΐνη που δεσμεύει την ουρά β ιντεγκρινών, προάγει ενεργοποίηση και συνδέει τις ιντεγκρίνες με ακτίνη.

Κιντλίνη

Πρωτεΐνη που συνεργάζεται με την ταλλίνη στην ενεργοποίηση και σηματοδότηση ιντεγκρινών.

Εστιακή προσκόλληση

Δυναμικό σύμπλοκο που συνδέει ιντεγκρίνες με δεσμίδες ακτίνης και λειτουργεί ως μηχανικός και σηματοδοτικός κόμβος.

FAK

Κινάση εστιακής προσκόλλησης που ρυθμίζει επιβίωση, μετανάστευση και πολλαπλασιασμό.

Βινκουλίνη

Μηχανοευαίσθητη πρωτεΐνη που ενισχύει τη σύνδεση ταλλίνης και ακτίνης.

Ινωδονεκτίνη

Μεγάλη διμερής γλυκοπρωτεΐνη ECM που δεσμεύει ιντεγκρίνες, κολλαγόνο και ηπαράνη και οργανώνει δίκτυα προσκόλλησης.

RGD αλληλουχία

Μοτίβο Arg-Gly-Asp που αναγνωρίζεται από πολλές ιντεγκρίνες.

Άμεση πρόσδεση ιντεγκρίνης σε κολλαγόνο

Ιδιότητα ιντεγκρινών όπως α1β1 και α2β1 που αναγνωρίζουν απευθείας κολλαγόνο χωρίς υποχρεωτική ινωδονεκτίνη.

Anoikis ή ανοίκις

Απόπτωση που ενεργοποιείται όταν κύτταρα εξαρτώμενα από αγκύρωση χάσουν την κατάλληλη πρόσδεση στο ECM.

Ανεπάρκεια προσκόλλησης λευκοκυττάρων

Κληρονομική ανοσοανεπάρκεια από βλάβες μορίων προσκόλλησης, συχνά β2 ιντεγκρίνης, με αποτυχία εξόδου λευκοκυττάρων από το αίμα.

LFA-1

Ιντεγκρίνη αLβ2 των λευκοκυττάρων που δεσμεύει ICAM και επιτρέπει σταθερή προσκόλληση στο ενδοθήλιο.