Kolektibong Pakikibaka noong Panahon ng Espanyol

Bokabularyo at mga pangunahing konsepto tungkol sa kolonyalismong Espanyol, mga patakarang pampolitika at pangkabuhayan, panlipunang stratipikasyon, at iba't ibang anyo ng pakikibaka ng mga Pilipino.

Kolonyalismo

Isang paraan ng pagpapalawak ng teritoryo sa pamamagitan ng pagtira ng mga tao na nagnanais sumakop sa isang lugar at manatili rito.

GOD (3G's)

Ang pagnanais na ikalat ang Kristiyanismo, na naging pangunahing layunin upang magsagawa ng paglalakbay sa malayong bahagi ng mundo.

GOLD (3G's)

Salik ng kolonyalismo batay sa mercantilism noong ika-15 siglo, na naniniwalang ang yaman ng isang bansa ay natutukoy base sa dami ng reserbang ginto.

GLORY (3G's)

Ang kagustuhang matanyag bilang makapangyarihang bansa sa kontinente ng Europa sa pamamagitan ng pagtuklas at pag-angkin ng mga bagong lupain.

Kasunduang Tordesillas

Kasunduan noong 1493 batay sa decree ni Pope Alexander VI na nagbigay ng kalayaan sa Spain na magtuklas sa kanlurang bahagi ng mundo at sa Portugal sa Silangang bahagi.

Ferdinand Magellan

Isang Portuges na manlalayag na nakatuklas sa Pilipinas noong 1521 at nagpatunay na bilog ang mundo sa pamamagitan ng pagbaybay sa kanlurang hemisperyo patungong silangang hemisperyo.

Encomienda System

Sistemang ipinatupad ng Espanya kung saan ipinagkaloob sa encomendero ang karapatang mamahala sa isang lugar at kumolekta ng buwis o tributo mula sa mga naninirahan.

Polo y Servicios

Patakarang nag-aatas sa mga kalalakihang may edad 16-60 na magtrabaho nang 40 araw bawat taon para sa pagtatayo ng mga imprastruktura ng pamahalaang Espanyol.

Kalakalang Galleon

Ang kalakalan sa pagitan ng Maynila at Acapulco (Mexico) mula ika-16 hanggang ika-19 na siglo na naglalayong gawing sentro ng kalakalan ang Pilipinas at magbigay ng malaking kita sa Espanya.

Stratipikasyon

Sistema ng pagbubukod sa lipunan sa ilalim ng kolonyang Spain na nag-uuri sa mga tao batay sa lahi, kapanganakan, at yaman.

Peninsulares

Mga purong Espanyol na ipinanganak sa Spain na naninirahan sa Pilipinas, humahawak ng pinakamataas na posisyon sa gobyerno, at may pinakamaraming pribilehiyo sa lipunan.

Insulares

Mga purong Espanyol na ipinanganak at naninirahan sa Pilipinas na nakatatanggap ng pribilehiyo ngunit nakararanas din ng diskriminasyon sa pagbibigay ng posisyon sa kolonyal na pamahalaan.

Mestizo

Mga taong may halong dugo na naninirahan sa Pilipinas, karaniwang pinaghalong Espanyol at Katutubong Pilipino, o dugong Intsik at Katutubong Pilipino (Sangley).

Illustrado

Mga edukadong Pilipino na nakapag-aral sa Europa na napabibilang sa mataas na antas ng lipunan sa aspeto ng ekonomiya, tulad nina Dr. Jose Rizal at iba pang reformista.

Indio

Mga purong Katutubong Pilipino na itinuturing na may pinakamababang antas sa lipunan, sapilitang pinagtatrabaho, at may limitadong karapatan lamang.

Sentralisadong Pamahalaan

Pamahalaang itinatag ng Spain sa Pilipinas na alinsunod sa kautusan ng Hari ng Espanya at pinamamahalaan ng Gobernador Heneral.

Reducción

Patakarang politikal na sapilitang naglipat sa mga tao mula sa kanilang mga baryo patungo sa mga pook na malapit sa simbahan at pamahalaan na tinatawag na Población.

Kilusang Agraryo

Mga pag-aalsang pinamunuan ng mga magsasaka laban sa mataas na buwis, polo y servicios, at pangangamkam ng lupa ng mga prayle at haciendero.

Francisco Dagohoy

Pinuno ng pag-aalsa sa Bohol laban sa mga Espanyol na tumagal ng higit isang siglo.

Francisco Maniago

Pinuno ng pag-aaklas sa Mexico, Pampanga laban sa sapilitang pagputol ng torso, na nagharang sa mga ilog ng Pampanga upang ihinto ang kalakalan patungong Manila.

Agustin Sumuroy

Pinuno ng pag-aalsa sa Samar laban sa sapilitang pagpapadala sa polo y servicios sa Cavite, na nahuli at ipinataw ang parusa noong Hunyo 1650.

Kilusang Propaganda

Kilusang umusbong noong ika-19 na siglo na pinangunahan ng mga ilustrado para sa mapayapang paghingi ng reporma sa ilalim ng pamahalaang Espanyol.

La Solidaridad

Publikasyon ng Kilusang Propaganda na ginamit ng mga reformista tulad nina Rizal, Del Pilar, at Lopez Jaena bilang paraan ng mapayapang pakikibaka.

Katipunan (KKK)

Lihim na samahan sa pamumuno ni Andres Bonifacio na nagsulong ng armadong pakikibaka para sa ganap na kalayaan ng Pilipinas, na naglunsad ng Himagsikan noong 1896.

Emilio Aguinaldo

Isang ilustrado at heneral mula Cavite na kumatawan sa mas organisadong pamahalaang rebolusyonaryo matapos ang Tejeros Convention.