H5: Kritische evaluatie van bronnen (externe kritiek)

Wat is het doel van historische kritiek

De betrouwbaarheid en bruikbaarheid van historische bronnen bepalen

Waarop is historische kritiek gebaseerd

Op een systematische, redelijke en kritische analyse van bronnen

Wanneer ontstond de klassieke historische kritiek

In de 19e eeuw

Wat is positivisme

Het zoeken naar feiten zonder invloed van theorieën

Wat is historisme

De opvatting dat de bronnen zelf "spreken" en het verleden objectief kan worden gereconstrueerd

Hoe zagen historici uit de 19e eeuw de reconstructie van het verleden

Als objectief en kenbaar

Welke onderwerpen onderzochten historici vooral in de 19e eeuw

• Koningen

• Veldslagen

• Diplomatie

• Politieke geschiedenis

• Chronologie

Waarom blijft de klassieke historische kritiek vandaag belangrijk

Omdat haar technische analysemethoden nog steeds worden gebruikt

Welke traditie was bijzonder belangrijk binnen de historische kritiek

De filologische (taalkundige) traditie

Wie was Leopold von Ranke

Een belangrijke 19e-eeuwse historicus en boegbeeld van het historisme

Wat bedoelde Von Ranke met "wie es eigentlich gewesen ist"?

Dat de historicus moet tonen hoe het werkelijk geweest is

Hoe zag Von Ranke de rol van de historicus

Als een neutrale waarnemer die de geschiedenis weerspiegelt

Waarom sluit Von Rankes visie niet meer aan bij de hedendaagse geschiedschrijving

Omdat historici vandaag erkennen dat elke reconstructie interpretatie en selectie bevat.

Welke drie vormen van externe kritiek bestaan er

• Herstellingskritiek

• Oorsprongskritiek

• Ontleningskritiek

Welke vier vormen van interne kritiek bestaan er

• Interpretatiekritiek

• Gezagskritiek

• Bevoegdheidskritiek

• Rechtzinnigheidskritiek

Wat is herstellingskritiek

Externe kritiek die probeert de oorspronkelijke vorm van een bron te reconstrueren.

Welke twee vragen stelt de herstellingskritiek

• Hoe zag de bron er oorspronkelijk uit?

• Is het een origineel of een kopie?

Wat is het doel van herstellingskritiek?

Het oorspronkelijke document zo goed mogelijk reconstrueren

Waarom is herstellingskritiek vooral belangrijk voor middeleeuwse en antieke bronnen

Omdat ze meestal enkel als handgeschreven kopieën bewaard zijn

Wat is een lapsus

Een algemene slordigheidsfout

Wat is dittografie

Het onbedoeld herhalen van woorden of zinnen

Wat is metathese

Het verwisselen van letters

Wat is haplografie?

Het onbedoeld weglaten van woorden of zinnen

Wat zijn interpolaties

Toevoegingen die niet in de oorspronkelijke tekst stonden

Wat is de methode van Lachmann

Het reconstrueren van de teksttraditie door gemeenschappelijke fouten in kopieën te vergelijken

Waarom vergelijkt Lachmann fouten

Omdat dezelfde fouten wijzen op een gemeenschappelijke voorouder

Wat is een archetype

De oudste gemeenschappelijke kopie waarvan alle andere afstammen

Probeert de herstellingskritiek het origineel of het archetype te reconstrueren

Het archetype

Kan herstellingskritiek ook op films worden toegepast

Ja, bijvoorbeeld bij verschillende versies of extended cuts

Wat is oorsprongskritiek

Externe kritiek die onderzoekt wie, waar en wanneer een bron werd gemaakt

Welke drie vragen stelt oorsprongskritiek

• Wie?

• Waar?

• Wanneer?

Waarom is oorsprongskritiek belangrijk

Omdat de waarde van een bron afhangt van de auteur en diens context

Wat is de intellectuele auteur

Degene die de inhoud bedenkt of dicteert

Wat is de materiële auteur

Degene die het document letterlijk schrijft

Wat is de juridische auteur

De officiële verantwoordelijke voor het document

Wat is de terminus post quem

Het vroegste moment waarop een bron kan zijn ontstaan

Wat is de terminus ante quem

Het laatste moment waarop een bron moet zijn ontstaan

Hoe kan een ongedateerde bron worden gedateerd

Via materiaal, taal, schrift en beschreven gebeurtenissen

Wat bestudeert de paleografie

Oude handschriften en schriftsoorten

Welke drie functies heeft paleografie

• Ontcijferen

• Dateren en lokaliseren

• Vervalsingen opsporen

Wat is diplomatiek

De studie van stijlkenmerken van oorkonden

Wie wordt beschouwd als de grondlegger van de diplomatiek

Jean Mabillon

Wat bestudeert archeologie

Materiële resten uit het verleden

Wat is prospectie

Het actief opsporen van archeologische sites

Noem drie dateringsmethoden uit de archeologie

• Koolstofdatering

• Kalium-argonmethode

  • Dendrochronologie

Waarom werd statistiek belangrijk na WO II

Om kwantitatieve verbanden en langetermijnontwikkelingen te onderzoeken

Wat onderzoekt historische taalkunde

Woordgebruik en taalontwikkeling om teksten te dateren

Wat bestudeert sigillografie

Zegels

Wat bestudeert chronologie

Manieren waarop tijd vroeger werd berekend

Waarom worden historische bronnen vervalst

• Winstbejag

• Politieke motieven

• Ideologische motieven

• IJdelheid

Wat is een totaal onbetwiste bron

Vormelijk én inhoudelijk echt

Wat is een intellectueel falsum

Vormelijk echt, maar inhoudelijk vals

Wat is een materieel falsum (pseudo-origineel)?

Een document dat niet afkomstig is van de beweerde auteur of periode

Wat is een pastiche

Een nabootsing of combinatie van kenmerken van originele werken

Wanneer spreken we van een kopie

Wanneer er een bedrieglijke intentie aanwezig is

Welke beroemde vervalser moet je kennen

Han van Meegeren

Welke vervalste dagboeken moet je kennen

De Hitlerdagboeken van Konrad Kujau

Noem enkele bekende vervalsingen

• Piltdown Man

• Donatio Constantini

• Hitlerdagboeken

• Foto van Lenins toespraak

• John Kerry-foto

• Deepfake van Nancy Pelosi

Wat is ontleningskritiek

Externe kritiek die onderzoekt of een auteur zelf getuige was of informatie overnam uit andere bronnen

Welke vragen stelt ontleningskritiek

• Was de auteur ooggetuige?

• Zijn stukken overgenomen?

• Zelfstandig geschreven of afgeschreven?

Wat is het doel van ontleningskritiek

Vaststellen of een bron rechtstreeks of onrechtstreeks informatie bevat

Welke drie vormen van ontlening moet je kennen

• Citeren

• Parafraseren

• Plagiaat

Wat is citeren

Letterlijk overnemen van tekst

Wat is parafraseren

De inhoud in eigen woorden weergeven

Wat is plagiaat

Andermans werk overnemen zonder bronvermelding

Wat is intertekstualiteit

Het idee dat elke tekst verwijst naar of beïnvloed wordt door andere teksten

Welke filosoof wordt met intertekstualiteit geassocieerd

Jacques Derrida