H1: Homerische + Archaïsche periode

Leg uit wat de Late Bronze Age Collapse was

Rond 1200 VC stortten de Myceense, Minoïsche en Hettitische beschavingen grotendeels in. Handel, paleiseconomieën en schrift verdwenen, wat leidde tot de Griekse Donkere Eeuwen.

Geef minstens vier mogelijke oorzaken van de Late Bronze Age Collapse

• Zeevolken

• Klimaatverandering en hongersnood

• Interne politieke en economische crisis

• Uitbarsting van Thera

• Doriërs

Welke gevolgen had de Late Bronze Age Collapse voor Griekenland

• Paleizen verdwenen

• Schrift (Lineair B) verdween

• Handel stortte in

• Bevolking daalde

• Donkere Eeuwen begonnen

Waarom spreekt men van de Griekse Donkere Eeuwen

Omdat er nauwelijks geschreven bronnen zijn en de stedelijke cultuur sterk achteruitging

Waarom zijn de Donkere Eeuwen toch belangrijk

In deze periode ontstonden de waarden en maatschappelijke structuren waarop later de polis werd gebouwd

Waarom zijn de Ilias en Odyssee historisch belangrijk

Ze tonen niet zozeer de Myceense tijd, maar vooral de waarden en samenleving van Homerus' eigen tijd

Welke waarden staan centraal in de Homerische epen

• Eer

• Roem

• gastvrijheid

• moed

• zelfbeheersing

Waarom is Achilles het ideale voorbeeld van de Homerische held

Hij leeft volledig volgens de erecode: persoonlijke eer is belangrijker dan zijn eigen leven

Wat is de aard van het Homerische koningschap

De koning (basileus) is geen absolute monarch maar de eerste onder gelijken (primus inter pares). Hij leidt oorlogen, spreekt recht en vervult religieuze taken, maar moet rekening houden met de adel

Welke kenmerken herken je in een bron als bewijs voor het Homerische koningschap

• koning overlegt met raad van edelen

• vergadering van krijgers

• prestige gebaseerd op eer

• militaire leider

• grote herenboer

• geen gecentraliseerde staat

Waarom verschilt de Homerische koning van een Myceense koning

De Myceense koning bestuurde een paleiseconomie; de Homerische koning is leider van aristocraten zonder centraal bestuur

Waarom ontstond de polis

Door bevolkingsgroei, economische ontwikkeling en synoikismos (samenvoeging van dorpen)

Waarom was de polis revolutionair

Burgers werden gezamenlijk verantwoordelijk voor bestuur en verdediging in plaats van trouw aan een stamhoofd

Welke onderdelen bezit een polis

• Agora

• Akropolis

• Chora

Waarom was autonomie zo belangrijk voor de Grieken

Zij zagen de zelfstandige polis als de ideale politieke gemeenschap

Waarom gingen Grieken koloniseren

• Landtekort

• Handel

• Politieke spanningen

Welke gevolgen had de kolonisatie

• Meer handel

• Nieuwe poleis

• Contact met andere culturen

• Verspreiding van de Griekse cultuur

Waarom versterkte kolonisatie het Griekse identiteitsgevoel

Kolonies deelden taal, religie en tradities ondanks hun politieke onafhankelijkheid

Hoe verschilt Hesiodus van Homerus

Homerus verheerlijkt aristocratische helden; Hesiodus verdedigt arbeid, rechtvaardigheid en de gewone boer

Welke kritiek geeft Hesiodus op de aristocratie

Ze zijn corrupt, nemen steekpenningen aan en handelen onrechtvaardig

Waarom klaagt Theognis over zijn samenleving

Nieuwe rijken bedreigen de traditionele aristocratie; rijkdom vervangt afkomst en deugd.

Waarom vreest Theognis tirannie

Omdat slechte leiders de rechtvaardigheid en de aristocratische orde vernietigen

Waarom veranderde de hoplietenoorlog de Griekse samenleving

Succes hing af van samenwerking, waardoor burgers meer politieke invloed gingen eisen

Waarom leidde de falanx tot politieke veranderingen

Niet alleen aristocraten vochten nog; ook gewone burgers verdedigden de polis

Waarom wordt Sparta een hoplietenstaat genoemd

De hele samenleving stond in functie van militaire discipline

Welke instellingen vormden het Spartaanse bestuur

• Twee koningen

• Gerousia

• Apella

• Ephoren

Vergelijk Spartiaten, Perioiken en Heloten

• Spartiaten → burgers

• Perioiken → vrije inwoners zonder politieke rechten

• Heloten → staatsslaven

Waarom ontstonden sociale spanningen in Athene

Adel bezat alle macht terwijl boeren door schulden hun vrijheid verloren

Waarom waren de wetten van Draco belangrijk ondanks hun strengheid

Ze maakten een einde aan willekeur en bloedwraak

Waarom waren de hervormingen van Solon belangrijk

Hij schafte schuldslavernij af en maakte politieke deelname afhankelijk van vermogen

Waarom was Pisistratus geen democratische leider

Hij regeerde als tiran, ook al voerde hij populaire maatregelen in.

Waarom wordt Cleisthenes de grondlegger van de democratie genoemd

Hij hervormde de politieke indeling, breidde burgerparticipatie uit en voerde ostracisme in

Wat toont Herodotus met het conflict tussen Cleisthenes en Isagoras

De strijd tussen aristocratische macht en de opkomende democratie

Waarom is de reactie van het Atheense volk belangrijk

Ze toont dat burgers bereid waren de democratie actief te verdedigen

Waarom gebruikt Thucydides de Aetoliërs als voorbeeld

Om te tonen dat gebrek aan politieke organisatie leidt tot militaire zwakte

Welke historische les wil Thucydides aantonen

Goede organisatie en samenwerking maken een samenleving sterk

Waarom is de natuurfilosofie revolutionair

Ze verklaart de wereld met rede (logos) in plaats van mythen

Wat is de archè

De oerstof waaruit alles ontstaat

Waarom past de opkomst van de filosofie binnen de Archaïsche periode

Net zoals politiek rationeler werd, werd ook het denken rationeler

Leg het verband uit tussen de hoplieten en de democratie

Omdat hoplieten gezamenlijk de polis verdedigden, eisten zij ook politieke inspraak

Leg het verband uit tussen Homerus en Hesiodus

Homerus verheerlijkt aristocratische helden; Hesiodus legt nadruk op arbeid en rechtvaardigheid

Leg het verband uit tussen kolonisatie en de opkomst van de polis

Kolonisatie verspreidde zelfstandige poleis en versterkte het idee van de polis als politieke gemeenschap

Leg het verband uit tussen de Donkere Eeuwen en de Archaïsche periode

Tijdens de Donkere Eeuwen verdwenen oude structuren; in de Archaïsche periode ontstonden nieuwe instellingen zoals de polis, kolonisatie en burgerbestuur