economie voor criminologen (termen)

UGent 2025-2026

BBP

de optelsom van alle goederen en diensten die in een jaar geproduceerd worden binnen landsgrenzen en niet alle inputs gebruikt worden

nationale bank v België

NBB afk

HALE

hoeveel jaar je gezond leeft

Divergentie

= uit elkaar groeien

→ waarom veel rijker In de ene plaats dan in de andere plaats

kapitalistisch economisch systeem

1. productie binnen bedrijven

2. markten

3. private eigendom kapitaalgoed

→ refereert niet nr specifiek systeem, maar verzameling systemen die wel 3 elementen bevatten maar die op verschillende manieren combineren

Markten

= plaats waar bedrijven en klanten producenten vrijwillig ruilen tegen een prijs groter dan de productiekost om bedrijven te vergoeden voor hun ondernemingsinitiatief

VS, VK, japan, italie, fr, dui, canada

G7

China, india, indonesie

3 Aziatische landen

Rent-seekers

= actoren (bedrijven, individuen, organisaties) die inkomen verdienen zonder waarde te creëren, door regels, macht of privileges te gebruiken om geld te verdienen in plaats van door productieve activiteiten

ecologische/planetaire grenzen

= geven aan in hoeverre cruciale aardsystemen zoals het klimaat en de biosfeer kunnen worden belast zonder grote risico's voor de leefbaarheid van de planeet voor de mens

ecologische voetafdruk

= een concept dat weergeeft hoeveel vruchtbare land- en wateroppervlakte iemand (of een hele gemeenschap of heel de wereld) nodig heeft om de goederen die nodig zijn om te voorzien in levensonderhoud te produceren en het afval dat er bij hoort te verwerken

duurzaamheidsprincipes

1. ecologische duurzaamheid

2. sociale rechtvaardigheid

3. …

menselijk kapitaal

= kennis en vaardigheden die mensen tijdens hun leven opbouwen en de gezondheid waarin ze verkeren, waardoor ze in staat zijn hun mogelijkheden zo goed mogelijk te gebruiken en verder te ontwikkelen, goed te functioneren in de maatschappij en regie te houden over hun eigen leven.

inzet van middelen

allocatie

monetaire baten

= alle voordelen die je in geld kunt uitdrukken, zoals inkomsten, besparingen of financiële opbrengsten

niet monetaire baten

= voordelen die je niet in geld kunt uitdrukken, zoals gezondheid, comfort, veiligheid, milieu, tijdswinst of levenskwaliteit

welvaartsanalyse

economie bestudeert verschillen tussen baten en kosten van inzet van middelen

vraag en aanbod

krachten die markteconomie laten werken: zij bepalen prijs aan hoeveelheid

Substitutiegoederen

wanneer prijsdaling goed aan a leidt tot daling vraag naar goed b, vervangen elkaar vraag naar iets anders stijgt

complementaire goederen

wanneer de prijsdaling goed aan leidt tot toename vraag naar goed b, dingen die je samen gebruikt (bijvoorbeeld brood en choco)

Marginale kost

bijkomende productiekosten per extra geproduceerde eenheid

wet van aanbod

stijgen van prijs leidt tot stijging aangeboden hoeveelheid, citeris paribus

inputprijzen

prijzen van goederen die een kost zijn In de productie

evenwicht

als alle economische agenten tevreden zijn, wil Niemand gedrag bijsturen

evenwichtsprijs

prijs die aangeboden en gevraagde hoeveelheid in evenwicht brengt

aanbodsurplus

indien de prijs > de evenwichtsprijs,aangeboden hoeveelheid > gevraagde hoeveelheid, excessief of overtollig aanbod, aanbieders zullen hun prijs verlagen om product te kunnen verkopen, op die manier beweging naar het evenwicht

aanbod tekort

indien prijs < evenwichtsprijs , aangeboden hoeveelheid < gevraagde hoeveelheid, excessief of overtollige vraag ( vraag overschot), aanbieders zullen prijsverhogingen Omdat er teveel kopers op zoek zijn naar te weinig goederen ( kopers bieden tegen elkaar op), op die manier beweging naar het evenwicht

Marktvraag curve

hoeveelheden die kopers tegen bepaalde prijs willen en kunnen kopen

bereidheid tot betalen

maximale som die kopers willen betalen

subjectief

betaalbereidheid

objectief

marktprijs

producentensurplus

bedrag dat: koper ontvangt voor goed - kost productie en op markt brengen

producenten surplus

oppervlakte onder prijs en boven aanbodcurve

markt efficiëntie

situatie waarbij totale surplus voor de maatschappij zo groot mogelijk is

Efficiëntie

eigenschap van een verdeling van middelen waarbij het totale surplus ontvangen door de leden van de maatschappij wordt gemaximaliseerd

vrije markt

1) wijst aan bod toe aan consumenten die goed meest op prijs stellen, gemeten door betaalbereidheid 2) wijst vraag toe aan efficiënte producent die tegen laagste kost produceert 3) productie precies hoeveelheid goederen die som consument en producenten surplus maximaliseert

prijsmaatregelen

als prijs niet rechtvaardig is

Shrinkflation

hoeveelheid daalt, prijs =

Schaarste

middelen zijn schaars wanneer mogelijke aanwendingen van een middel de beschikbaarheid van dat middel overstijgen

Economie

groep die interageert

Behoefte

mogelijke aanwending van middelen

economische behoefte

verlangen van een mens waaraan slechts voldaan door inzet schaarse middelen

economie

studie van individu en gezamenlijke menselijke keuzes inzake productie en consulatie onder schaarste inclusief de gevolgen voor de gehele maatschappij

belang kost van iets

wat je moet opgeven om het te krijgen

opportuniteitskost

niet gerealiseerde opbrengst van best mogelijke alternatieven ( wat Je moet opgeven om iets te krijgen)

marginale verandering

kleine incrementele verandering aan bestaand plan of actie

Marktfaling

wanneer de markt er niet in slaagt de middelen efficiënt toe te wijzen, kan veroorzaakt worden door externaliteit En marktmacht

Externaliteit

impact beslissing op welzijn van omstaander

Marktmacht

macht van persoon/bedrijf om prijzen ongepast sterk te beïnvloeden

Citeris paribus

alle andere grootheden blijven gelijk

perfecte informatie

koper en verkoper hebben perfecte kennis over alle aspiraties op de markt

model van eco kringloop

model dat toont hoe geldstromen en de reële stromen tussen gezinnen en bedrijven op markten lopen

monetaire overheid

overheid dat geld controleert

BBP

bruto binnenlands product, wat In de krant komt, optelsom van alle economische productie binnenlandse grenzen

NBP

netto binnenlands product, houdt rekening met slijtage, kapitalisme “slijt” door gebruik, moet vervangen worden om capaciteit op peil te houden

BNP

bruto nationaal product, som eco productie door Belgische productiefactoren

Inflatie

algemeen prijspeil stijgt, mogelijk dat prijs van aantal goederen daalt

Deflatie

algemeen prijspeil daalt

BBP deflator

maatstaf van het prijsniveau, NB/RB * 100, vertelt welk gedeelte van de wijze in het NB toewijsbaar is aan een prijs stijging in plaats van een stijging van de geproduceerde hoeveelheden, hoeveelheid structuur en bepaald basisjaar waslagen

Index der consumptieprijzen

effectieve opnamen prijzen en verkooppunten, prijzen van de representatieve goederenkorf

gezondheidsindex

index der consumptieprijzen zonder tabak, alcohol en benzine

naar buitenland

Delocalisatie

toegevoegde waarde

waarde output - waarde input

Subsidie

als negatieve beslissing invloed heeft op jou dan krijg je van de overheid:

belastingsspreiding

manier waarop lasten (kost) van belasting verdeeld over verschillende marktpartijen

belasting TYPE 1

door de gekochte eenheid yoghurt op de markt stort koper €0,5 aan verkoper

Belasting TYPE 2

verkoper betaalt €0,5 aan overheid per verkochte portie goed

Last

nieuwe uitgaven/ontvangsten tegenover initiële evenwichtsprijs

Belasting

inkomen voor overheid

Hoofdelijke aansprakelijkheid

als iets misloopt kan je In de gevangenis belanden

Bedrijf

dirigistische organisatie op basis van algemene contracten

Make

binnen een onderneming met concentratie van macht bij eigenaars en managers

Buy

via markten decentrale concentratie van macht

make or buy

transitiekosten lopen op met omvang bedrijf of activiteit

Tirannie van de financiele markten

wrede, onderdrukkende en onrechtmatige heerschappij door alleenheerser

Totale opbrengst

som waarde van verkochte eenheden, P * Q wanneer alle eenheden aan dezelfde prijs verkocht worden

gemiddelde opbrengst

totale opbrengst gedeeld door het aantal eenheden, hoeveel brengt een eenheid op bij een bepaald productievolume

marginale opbrengst

hoe wijzigen totale opbrengsten door bijkomende eenheden te produceren/ verkopen bij een bepaald productievolume?

Constante kosten

vaste kosten, varieren niet met productiehoeveelheid (BV huur van een pand)

gemiddelde kosten

totale kosten/ geproduceerde hoeveelheid

marginale kosten

mits tegen totale kosten nou is gewoon van productiestijging met 1 eenheid

Winstoptimalisatie

het bepalen van de optimale productiehoeveelheid

perfecte concurrentie

1) veel kopers en verkopers -> individuele koper/ verkoper is klein tegenover totale markt 2) aangeboden goederen zijn identiek of erg vergelijkbaar 3) producenten kunnen vrij toetreden of uittreden 4) alle info beschikbaar voor Iedereen geen asymmetrische informatie

Monopolie

1) enige verkoper van product 2) geen dichte substituten (= denken die vervanging kunnen worden) 3) komt eigenlijk niet veel voor

natuurlijke bar

soort barrière voor de toetreding van een monopolie

= ontstaan als -gegeven de marktvorm- 1 producent het goed tegen lagere kost kan aanbieden dan wanneer het een meerdere producenten en de markt actief zijn

eigen bar

soort barrière voor de toetreding van een monopolie

= monopolie, exclusieve eigendom van een belangrijke hulp bron is mogelijk oorzaak van monopolie maar komt niet veel voor

wettelijke bar

barrière bij monopolie

overheden kunnen een bedrijf het exclusieve recht geven om bepaald goed in een bepaalde markt te verkopen, overheid verbiedt de toetreding van concurrenten, patent

deadweightloss

Welvaartsverlies

monopolistische concurrentie

had stuk van marktmacht om een surplus te verhogen ten koste van de consument en algemene welvaart, veel producenten: veel bedrijven die dezelfde consumenten willen bereiken en met elkaar concurreren, Er is altijd concurrentie

vrije toetreding

producenten kunnen Zonder restrictie tot de markt toetreden

productdifferentiatie

uniek maakt om zo te kunnen onderscheiden van concurrentie, verminderd substitueerbaarheid en verhoogd merk getrouwheid

Strategische interactie en oligopolie

Dominantie door beperkt aantal grote producenten, oorzaak: toetredingsbarrières, elke … hoort bij zijn acties rekening met verwachte optimale reactie van consumenten

nash equilibrium

situatie wanneer economische agenten die met elkaar interageren elk individueel hun beste strategische keuze gegeven de keuzes van alle andere agenten, Daarom heeft Niemand er voordeel bij om nog van strategie te veranderen

prijsdiscriminatie

praktijk waarbij hetzelfde goed tegen verschillende prijzen aan verschillende consumenten wordt verkocht, hoewel de productiekosten van de producent dezelfde te zijn, onmogelijk bij perfecte concurrentie, zeker een marktmacht nodig

perfecte prijsdiscriminatie

situatie waarbij verkoper de exacte bereidheid tot betalen van elke klant kent en ze precies zoveel laat betalen

prijsdiscriminatie van de 2e orde

bedoeling: door keuzes consument iets te weten te komen over betaalbereidheid

prijsdiscriminatie van de 3e orde

verschillende groepen met verschillende betalingsbereidheid

de concurrentiewaakhond

institutie die toeziet op de naleving van regels van eerlijke concurrentie

mededingingsbeleid

overheid ingrijpen en Markt om competitie te bevorderen/ vrijwaren en misbruik van markten tegen te gaan met als doel het vergroten van efficiëntie en welvaart

Mededinging

binnen een EU kunnen overheden terug gefloten worden voor verlenen van staatssteun die de competitie verstoort