Begrippenlijst examen Sociologie en Pyschologie Juni 2026

waarden

abstracte, algemenen richtlijnen die uitdrukken wat in een samenleving als goed en waard om na te streven wordt beschouwd (regel regel)

normen

concrete gedragsregels die aangeven hoe we ons in een bepaalde situatie moeten of niet moeten gedragen (zelf)

informele normen

niet vastgelegde wetten, wie deze norm niet volgt wordt niet formeel gestraft

formele normen

in de samenleving vastgelegd in schriftelijke wetten

institutie

maatschappelijke systeem dat waarden realiseert en doorgeeft van de ene generatie op de volgende

enculturatie

socialisatie van mensen binnen de maatschappij waarin ze geboren zijn

acculturatie

cultuuroverdracht op mensen die al in een andere cultuur zijn gevormd

primaire socialisatie

algemene gedragingen worden aangeleerd die eigen zijn aan een bepaalde cultuur (gezin)

secundaire socialisatie

bewust en onbewust de waarden, normen, gedragsregels en cultuurkenmerken van een groep aanleert buiten de intieme privésfeer (school, peergroup)

tertiaire socialisatie

de invloed van de massamedia op onze waarden, normen en vaardigheden

significant other

belangrijke figuur uit zijn omgeving

looking-glass self principe

kind leert zichzelf door de ogen van ander zien

self

het bewustzijn, voor de 1ste keer het woord ik

generalized other

kind leert zich zien vanuit het standpunt van de andere spelers, vanuit het standpunt can de groep is als geheel

geïnternaliseerd

spelregels, waarden en normen lijken meer als opgelegd van buitenaf maar vanzelfsprekend

breaching-experiment

men opzettelijk ongeschreven sociale regels schendt

wolfskinderen

kind dat zonder menselijke contact is opgegroeid

hersocialisatie

proces waarbij men probeert iemand oude waarden, normen en overtuigeingen te vervangen door nieuwe

digital native

iemand die is opgegroeid met de informatietechnologie van het digitale tijdperki

influencer

iemand met een grote aanwezigheid op sociale media, met een publiek dat naar hem of haar luistert

peergroup

groep mensen die een aantal kenmerken delen, zoals leeftijd of interesses

respondent

persoon die de vragen van een enquête beantwoordt

socialisatie

langdurige proces waarbij een eigen cultuur de eigen cultuur aangeleerd krijgt om zo te kunnen functioneren in zijn gemeenschap

totale institutie

institutie waar hersocialisatie plaatsvindt

TVC

totale vruchtbaarheidcijfer

emancipatie

het streven naar een volwaardige plaats in de samenleving vanuit een achtergestelde positie

gezin

elke samenlevingsvorm die een herkenbare sociale eenheid op microniveau vormt, daarbij hebben al dan niet verwante personen duurzame effectieve banden en verlenen ze elkaar onderlinge steun en verzorging

huishouden

iedereen die onder hetzelfde dak woont

individualisme

de overtuiging dat mensen zelf mogen kiezen hoe ze hun leven inrichten

kerngezin

2 generaties mensen waartussen verwantschapsbanden bestaan

polyandrie

huwelijksvorm waarbij een vrouw tegelijkertijd met meerdere mannen getrouwd is

polygamie

huwelijksvorm waarbij een partner tegerlijktijd met meerde parnters van het andere geslacht getrouwd id

polygynie

huwelijksvorm waarbij een man tegerlijkertijd met meerdere vrouwen getrouwd is

totale vruchtbaarheidscijfer

het aantal kinderen dat vrouwen krijgen

kindhuwelijken

minderjarige meisjes trouwen met oude mannen voor geld en zodat het gezin geen extra inkomsten moet betalen voor extra eten want het meisje is weg

persoonlijkheid

verzameling van stabiele en unieke pyschische (innerlijke) en gedragsmatige (uiterlijke) kenmerken, waardoor iemand zich in de lopen van zijn of haar leven op een min of meer gelijkaardige manier gedraagt

temperament

persoonlijkheid dat ons doet reageren op prikkels volgens een bepaald emotioneel patroon

zelfbeeld

de kennis die we over onszelf hebben

persoonlijkheidstrek

stabiele patronen in hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt

identiteit

manier waarop we onszelf definiëren en beschrijven, we tonen met andere woorden aan de buitenwereld wie we zijn

antropoloog

wetenschapper die de mens in al zijn aspecten (sociaal, cultureel, …) bestudeert

Big Five

5 dimensies van persoonlijkheidstrekken waarmee de persoonlijkheid van iemand kan worden omschreven

Rorschachtest

psychologische test waarbij men een inktvlke moet interpreteren, op basis van je antwoordt vertel je iets over je persoonlijkheid (inktvlekkentest)

stereotype

simplitische veralgemening van 1 of meerdere eigenschappen die men toekent aan alle leden die tot een bepaalde groep behoren

zelfcognitie

wat je over jezelf weet (zelfkennis)

zelfwaardering

de waardering die je geeft aan alles wat je over jezelf weet