Les 9: delirium (deel 2)

kenmerkend: altijd gevolg van ...

lichamelijke ziekte of gebruik van (genees)middel

classificatie naar oorzaak?

1) delirium door somatische aandoening

2) delirium door intoxicatie met een middel

3) onthoudingsdelirium

4) delirium door multipele oorzaken

DSM-criteria delirium?

A) bewustzijnsstoornissen (verminderde helderheid van het besef van de omgeving) met verminderd vermogen om de aandacht te richten, vast te houden of te verplaatsen

B) de stoornis stelt zich in korte tijd, toont een verandering in premorbide niveau van bewustzijn & aandacht EN neigt ertoe in het verloop van de dag te fluctueren

C) bijkomend stoornis in cognitieve functies

D) niet verklaarbaar door bestaande NCS & zich niet voortdoend in context van gedaald bewustzijn

prodromi ('aankondigers') van delirium?

- slapeloosheid 's nachts & sufheid overdag

- levendige dromen of nachtmerries

- illusoire vervalsingen & korte, corrigeerbare momenten van desoriëntatie

- moeite met denken & zich te concentreren

- rusteloosheid of teruggetrokkenheid

- geïrriteerdheid, angst & gespannenheid

syndroom: klinische kenmerken delirium?

- bewustzijnsstoornis

- desoriëntatie: tijd, plaats, persoon

- geheugenstoornis: vooral KTG, soms confabulatie

- waarnemingsstoornis: meer visueel (maar ook auditief & haptisch) (slecht gehoor of visus)

- denkstoornis: verward, soms tot paranoïde wanen, verminderd oordeel

- stemming: labiel, meer angstig, radeloos, meer onaangepast affect

- psychomotoriek: onrust tot apathie, meer plukgedrag

- verstoord slaap-waakpatroon: inversie

- andere: incontinentie voor faeces/urine EN sympathische hyperactiviteit (tremor, tachycardie, hypertensie, verhoogde transpiratie)

indeling naar oorzaak? (2 categorieën)

1) delirium door een middel teweeggebracht = substance induced

- delirium door intoxicatie met een middel

- onthoudingsdelirium

2) delirium door een somatische aandoening teweeggebracht

delirium door een middel teweeggebracht - door intoxicatie: moet erger zijn dan ...

moet erger zijn dan de verschijnselen die gewoonlijk samengaan met een intoxicatie-syndroom:

- alcohol, cannabis, cocaïne, hallucinogenen, opioïden

- sedativum, hypnoticum, anxiolyticum

- medicijn als middel

delirium door een middel teweeggebracht - door intoxicatie: opsomming

- analgetica

- antibiotica

- anticonvulsiva

- anti-neoplastische geneesmiddelen

- tuberculostatica

- sedativa/hypnotica

- sympathomimetica

- ANTICHOLINERGICA

- ANTI-INFLAMMATOIRE GENEESMIDDELEN

- ANTIPARKINSON

- CARDIALE GENEESMIDDELEN

delirium door een middel teweeggebracht - door onthouding: zich ontwikkelend ...

zich ontwikkelend kort na een onthoudingssyndroom

delirium door een middel teweeggebracht - door onthouding: alcohol?

- ook wel delirium tremens genoemd

- binnen een week na staken/verminderen

- autonome hyperactivatie: hypertensie, tachycardie, temperatuur (stijgt), transpiratie, tremoren

- steeds behandeling met benzodiazepines & vit B-complex

delirium door een middel teweeggebracht - door onthouding: sedativum, hypnoticum, anxiolyticum?

- slapeloosheid, angst & prikkelbaarheid

- misselijkheid, spierpijn, tremoren & autonome hyperactivatie

- behandeling met benzodiazepines met langere halfwaardetijd

- let op: 'uitgestelde' delieren

delirium door een somatische aandoening: welke factoren spelen een rol?

- kwetsbaarheidsfactoren = vulnerabiliteit

- uitlokkende factoren = precipiterend

delirium door een somatische aandoening: kwetsbaarheidsfactoren?

bv. oudere mensen

delirium door een somatische aandoening: uitlokkende factoren?

- intensive care unit psychosis

- organic brain syndrome

delirium: pathogenese?

onbekend

MAAR

- neurotransmitterhypothese

- ontstekingshypothese

delirium: pathogenese - neurotransmitterhypothese?

- acetylcholine-tekort

- verhoogde afgifte van dopamine, noradrenaline & glutamaat

delirium: diagnostiek?

- anamnese/heteroanamnese/dossier: geneesmiddelen

- intern/neurologisch onderzoek

- aanvullend diagnostisch onderzoek

- cognitief onderzoek: MMSE, CAM-test

delirium: klinische verschijningsvormen?

- hyperactief-hyperalert delirium

- hypoactief-hypoalert of stil delirium

delirium: klinische verschijningsvormen - hyperactief-hyperalert?

- motorische onrust, agitatie & verhoogde prikkelbaarheid

- vaker bij onttrekking van alcohol & benzodiazepines

delirium: klinische verschijningsvormen - hypoactief-hypoalert?

- apathisch, teruggetrokken gedrag

- verminderde alertheid

- vaker bij ouderen & hepatische encefalopathie

delirium: differentiaal diagnostiek?

- dementie

- depressie

delirium: epidemiologie?

- duurtijd delirium: enkele dagen-weken, ouderen langer

- zeer frequent, elke arts & zorgverlener moet op zijn hoede zijn

delirium: preventie?

- vertrouwde omgeving, = verzorgers

- nachtrust & dag/nacht ritme

- actief oriënteren (bv. klok, foto's, etc. EN bezoek van bekenden)

- evenwicht overprikkeling-deprivatie (rustige 1P kamer, voorkomen sensoriële deprivatie)

- voorkomen immobiliteit

- voldoende hydratatie

- compenseren van zintuiglijke beperkingen

- bij fixatie: steeds rechtop & regelmatig benaderen

delirium: behandeling?

- basis-algoritme van aanpak

- farmacologische behandeling bij agitatie DOOR alcohol- en/of middelenonttrekking

delirium: behandeling - basis-algoritme van aanpak?

1. verminder of stop niet-essentiële medicatie

2. strikte observatie

3. monitor vitale tekens & vochtinname

4. voorgeschiedenis

5. labo

6. farmacologische behandeling indien nodig

7. fysieke beperkingen als laatste middel

delirium: behandeling - farmacologische behandeling bij agitatie DOOR alcohol- en/of middelenonttrekking?

- diazepam in zeer hoge doses (bij voorkeur PO, soms intrarectaal): indien vermoeden van alcohol & benzodiazepines, bij onthoudingsdelier

- B-vitamines, bij vermoeden van alcoholafhankelijkheid

--> IM of PO

--> nooit vergeten, bij twijfel: behandelen

--> niet vergeten behandeling ooit te stoppen