autisme in DSM

afstemmingsprobleem

vanuit neurodiv.paradigma eerder zien als … en variatie ipv stoornis

1%

wat is de prevalentie

• vroeger 0.5% omdat ook VB bijgerekend werd

  • prevalentie gestegen nadat comorbiditeit losgelaten werd

vrouwen

als … diagnose krijgen, kans groter meer ernstige beperkingen worden ervaren

pervasieve

DSM-IV: … ontw.stoornis

autistische stoornis

in DSM-IV: … was de kern en dan andere labels aan toevoegen

asperger, rett, desintegratieve, pdd nos

andere labels toevoegen in DSM-IV

• …-, …-syndroom, …. stoornis in kindertijd, ….

spectrum

vanaf DSM-V alle labels op …. plaatsen

• niet verder onderverdelen door gemeenschappelijke kenmerken

aanhoudende, communicatie en interactie

probleemcluster A:

• … tekorten in sociale … en sociale ….

  • 3 gedragsbeschrijvingen en moeten alle 3 aanwezig zijn diagnose te krijgen

beperkte en repetitieve

probleemcluster B:

• … en … patronen van gedrag, interesse of activiteiten (RRBIs)

  • 4 beschrijvingen, minstens 2 aanwezig

ernst

bijkomend bij symptomatologie

• specificatie van de … = bepalen of ondersteuning krijgt

vereist, wezenlijk, zeer wezenlijk

bepalen ondersteuning krijgen =

1) ….

2) …. (1)

3) …. (1)

+ met of zonder VB

aanvangsleeftijd

= symptomen moeten aanwezig zijn in vroege kindertijd

• minder specifiek andere problematieken

klinisch significante

symptomen leiden tot …. beperkingen in sociaal, beroepsmatig functioneren

lijdensdruk

= belangrijk, moet aanwezig zijn, niet enkel probleem in sociale interacties

exclusiviteits

…-criterium = symptomen niet beter verklaard door VB of globale ontw.achterstand

• sociale communicatie minder dan passend bij cognitieve niveau

traditioneel stoornisdenken

DSM = bij uitstek ….

• neurodiv.paradigma benadrukt de natuurlijke variatie

dubbel empathieprobleem

neurodiv.paradigma

• 2 richtingen een afstemmingsprobleem, wereld ingericht voor neurotypische problemen + miskennen van neurodiverse personen

wederkerigheid

cluster A: sociale interacties

• … = gesprek lijkt op pingpong spel: inpikken en dieper niveau gaan bereiken

interesses en gevoelens

cluster A: sociale interacties

• delen van … en …

sociale regels

cluster A: sociale interacties

• verstaan van …. = pingpong soms haperen, moeilijk inleven in andere gesprekspartner,

  • soms ontbreken v wederkerigheid, sociale cues niet oppikken

sociale scripts

cluster A: sociale interacties

• … gebruiken: sociale regels onthouden en leren want veel zaken sociale regels ontwikkelen maar opbouwen dmv ervaring

  • vaak niet expliciet aangeleerd

beredeneerd

hoe is iemand met autisme over sociale regels

• steeds nadenken waar ze staan, wat nog doen, hoe sociale scripts gebruiken en aanpassen

ontwikkelen en onderhouden

cluster A: sociale interacties

• … en … van relaties

  • = hele tijd enkel vasthouden eigen interesses stelt zekere druk op relaties + moeite met wederkerigheid heeft negatieve impact

afzijdig, passief, actief-maar-bizar, hoogdravend

3+1 types van sociale interactie

• typologie van Wing

afzijdig of aloof

sociale interactie: typologie van Wing

• … of … = zelf geen contact initiëren maar ook niet ingaan op pogingen vd buitenwereld om in interactie te gaan

  • leven in eigen bubbel/leefwereld, vaak VB

passief

sociale interactie: typologie van Wing

• zelf niet initiëren maar moment v contact zoeken wel verder in gesprek gaan

actief-maar-bizar of odd

sociale interactie: typologie van Wing

• … of …. = wel in interactie gaan maar merkt geen wederkerigheid is, blijven vasthouden eigen interesses

  • bv. kindje in park plots fysiek contact maken met vreemde persoon

hoogdravend

sociale interactie: typologie van Wing

• professoren type, Sheldon Cooper: heel intelligent maar daardoor niet altijd goed kunnen inschatten mensen soms dingen niet weten of fouten maken

  • probleem met perspectiefnemingsvaardigh

→ lichtjes arrogant in communicatie vanuit onbegrip

sociale code en conversaties

in verbale communicatie bij gebruik/pragmatiek

• moeilijkheden met … en …

  • bv. te letterlijk opnemen, intentie niet inschatten, voelen .. niet aan

vertraagde taalontw

vorm van verbale communicatie

• achteraf ouders vaak rapporteren miss gedacht niet goed hoorde want geen reactie op initiatie

  • moeilijker woorden vormen want niet geïnteresseerd in sociale interactie

intonatie, vorm, ritme

vorm van verbale communicatie: atypische …(3)

• weinig reliëf in taal, wat wil bereiken en wederkerigheid in reliëf moeilijk

OPM: veel verschijningsvormen, niet iedereen

echolalie

vorm van verbale communicatie

• = herhalen van woorden die net zijn uitgesproken

  • kan kalmerend effect hebben

uidrukkingen

inhoud/semantiek verbale communicatie

• = letterlijk begrijpen, kat in zak = denken letterlijk kat in zak

voornaamwoorden

inhoud/semantiek verbale communicatie

• zorgt voor veel perspectieven op een rij, moeilijkheid wederkerigheid maakt dit moeilijk

synoniemen of homoniemen

inhoud/semantiek verbale communicatie (2)

• 2) = meerdere betekenissen bv. bank

  • is verwarrend als context niet goed mee hebt

idiosyncrasie

inhoud/semantiek verbale communicatie

• = eigenaardige taal, op heel unieke en gepersonaliseerde manier taal gebruiken

neolismen

inhoud/semantiek verbale communicatie

• = nieuwe woorden maken en stukje aannemen iedereen ze kent en gebruikt

expressie en lichaamstaal

non-verbale communicatie: gezichts-… en …

• = extra accent aan verbale boodschap toevoegen MAAR moeilijker opgepikt bij autisme en niet zelf gehanteerd

oogcontact

non-verbale communicatie

• weinig gemaakt MAAR niet determinerend voor diagnostiek

  • vroeger gedacht diagnostisch kenmerk

wijzen en joint attention

non-verbale communicatie

• 2) = kind goed weten waar snoepen zijn en wijzen naar de kast, mama zal kijken naar kast en gedeelde aandacht voor bpld onderwerp

• MAAR verondersteld wederkerigheid

  • kind autisme niet checken ofdat mama wel kijkt

sociaal-emotionele, non-verbaal, ontwikkelen en onderhouden

3 gedragsbeschrijvingen van cluster A

1) tekorten in …. wederkerigheid

2) tekorten in … communicatieve gedragingen

3) tekorten in … en …. en begrijpen van relaties

rigiditeit

cluster B: RRBI’s

• = weerstand tegen verandering, vooral tot uiting komen in bv. planning

  • plan maken maar moeten aanpassen = weerstand

routines en rituelen

cluster B: RRBI’s: rigiditeit

• vasthouden aan … en …

  • angstig bij grote onbekende, niet op voorbereid dus .. inlassen

specifieke interesses

cluster B: RRBI’s

• vastbijten in bpld onderwerp en soort hyperfocus op hebben

  • bv. probleem in sociale wederkerigheid maar toch veel over weten te vertellen

variëren

specifieke interesses …. doorheen ontw en van tijdstip tot tijdstip

sensorische problemen

cluster B: RRBI’s

• nieuw in DSM-V: andere prikkelgevoeligheid

• hyper- en hypogevoelig

→ heel complex, alle kanten uitgaan

hyper

…-gevoelig = zeer gevoelig zijn aan iets

hypo

…-gevoelig = niet gevoelig, ongevoelig zijn voor iets

stereotiepe of repetitieve

cluster B gedragsomschrijvingen

• … of …. motorische bewegingen, gebruik v voorwerpen of spraak

  • zekere routine in motoriek of omgaan met iets dat geruststellend is

    • bv. wiegbewegingen, fladderen met handend

gelijkheid en inflexibel

cluster B gedragsomschrijvingen

• aandringen op … en …. vasthouden aan routines of rituelen

  • verbaal als non-verbaal gedrag

beperkte en gefixeerde

cluster B gedragsomschrijvingen

• zeer … en … interesses die abnormaal zijn in intensiteit en focus

hyper of hyporeactiviteit

cluster B gedragsomschrijvingen

• … of …. op sensorische input of ongewone interesses in zintuigelijke aspecten in de omgeving

60-70

in hoeveel procent van gevallen een comorbiditeit

hanteringsgedrag

als … patroon wordt met extra nadelen spreken we over comorbiditeit

baby en peuter

ontw.verloop autisme

• nog geen typische kenmerken, vooral negatieve symptomen

  • vaak pas achteraf realiseren, toen niet linken aan ASS

kleuter

ontw.verloop autisme

• wel meer typische kenmerken/symptomen

  • vooral uiten in communicatie, spel en gedrag

  • bv woede-uitbarstingen

kind

ontw.verloop autisme

• relatieopbouw gaat moeilijker, vaak eenzame kindjes

  • schoolse prestaties goed maar moeilijk inschatten hoofd-bijzaak dus alles leren

dubbele laag

door … in communicatie gaat voor kind schools presteren steeds moeilijker

• moeilijk onderscheiden hoofd en bijzaak

adolescent

ontw.verloop autisme

• meer interesses in medemens maar trager

• sociale vaardigheden zorgen vaak voor isolatie

• presteren onder niveau

volwassene

ontw.verloop autisme

• automatisch en aanvoelen van sociale regels blijft moeilijk maar al jarenlange ervaring dus iets beter

  • vraagt wel veen energie, blijvende kwetbaarheid

transitiemomenten

blijft moeilijk voor volwassene

• = nieuwe regels aanleren en beredeneren wat nieuwe rol is die je moet aanleren

maskeren

lijkt alsof kenmerken van autisme hebt ontgroeit maar vaak aan het ….