Taxonomie van designs en analoge modellen

Cross-sectioneel correlationeel design

Variabelen worden op één moment gemeten. Een vaak gebruikte variant vergelijkt een groep met psychopathologie met een groep zonder psychopathologie.

+: Relatief eenvoudig en snel uitvoerbaar; geschikt als eerste onderzoek naar mogelijke verbanden.

-:Geen duidelijke uitspraak over de richting van het verband; geen causale conclusies; derde variabelen kunnen de samenhang verklaren.

Differentieel design

Cross-sectionele vergelijking van groepen, bijvoorbeeld depressieve versus niet-depressieve personen, op bepaalde variabelen.

+: Praktisch en bruikbaar voor een eerste vergelijking tussen groepen.

-: Groepsverschillen bewijzen niet welke factor de psychopathologie veroorzaakt; richting en causaliteit blijven onduidelijk.

Retrospectief longitudinaal design

Deelnemers rapporteren informatie over gebeurtenissen en ervaringen uit het verleden.

+: Maakt onderzoek mogelijk naar vroegere ervaringen wanneer deze niet prospectief zijn gemeten.

-: Gevoelig voor recall bias: het geheugen is geen objectieve reproductie, maar een persoonlijke reconstructie van het verleden.

Follow-backonderzoek

Bestaande informatiebronnen, zoals huisartsendossiers of schooldossiers, worden geraadpleegd om het verleden te reconstrueren.

+: Kan de afhankelijkheid van herinneringen en daarmee de recall bias verminderen.

-: Bestaande dossiers kunnen onvolledig zijn en werden niet noodzakelijk voor het onderzoeksdoel opgesteld.

Prospectief longitudinaal design

De veronderstelde oorzaak A wordt eerst gemeten; de afhankelijke variabele B wordt op een later tijdstip onderzocht.

+: Geeft de temporele volgorde duidelijker weer; vermijdt recall bias.

-: Een derde variabele kan nog steeds verantwoordelijk zijn voor A en B; dus geen sluitend causaal bewijs.

Zuiver experimenteel design

De onderzoeker manipuleert minstens één variabele en wijst deelnemers willekeurig toe aan experimentele en controlecondities.

+: Laat relatief sluitende causale conclusies toe; randomisatie vermindert confounding en maakt groepen gemiddeld vergelijkbaar.

-: De hoge interne validiteit kan ten koste gaan van de ecologische validiteit; laboratoriumeffecten generaliseren niet automatisch naar klinische depressie of andere natuurlijke stoornissen.

Quasi-experimenteel design

Deelnemers worden niet volledig willekeurig, maar systematisch aan groepen toegewezen, bijvoorbeeld op basis van de aanwezigheid van depressie.

+: Geschikt wanneer randomisatie onmogelijk of inhoudelijk ongewenst is; kan klinisch relevante groepen vergelijken.

-: Meer risico op confounding; groepen kunnen op essentiële kenmerken verschillen; causale conclusies zijn minder sluitend dan bij een zuiver experiment.