December

Spolsky

boek, hoe talen gemanaged worden / hoe de keuzes van de sprekers worden beregeld niet door taal zelf maar door externe factoren of “managers”

3 aspecten van taalbeleid

Spolsky

1) een expliciete manager die regels uitvaardigt, variëteiten verbeidt of verbant

2) taalpraktijken: de effectieve talige praktijken die je kan beschrijven en vaststellen

3) de taalovertuigingen, attitudes en ideologieën die sprekers hebben

1453

uitvinding van de drukpers → Gutenberg

Monolinguistische landen

landen waar de bevolking maar 1 taal spreekt

meertaligheid / plurilinguïsme

binnen de territoriale grenzen verschillende talen worden gesproken

gemeenschapsmeertaligheid

de meertaligheid wordt berekend voor het hele land of de hele gemeenschap

individuele meertaligheid

een persoon zelf is meertalig

taalgrens in België

verdeelt land in 4 taalgebieden: Vlaanderen, Wallonië, Duits taalgebied en Brussel

faciliteitengemeenten

Faciliteiten = uitzonderingen op de algemene taalwetgeving

→ mogen (moeten?) ook in taal communiceren dat bij ander gewest hoort

Max Weinreich uitspraak

“a language is a dialect with an army and a navy”

→ geeft aan verschil taal en dialect vooral gebaseerd op externe factoren

Criteria om verschil taal en dialect in kaart te brengen

Standaardisering / codificatie (belangrijkste)

Historiciteit en vitaliteit

Autonomie

Unitair en brede gebruikscontexten

Stabiliteit

Formele prestige

Relatieve groottes van de sprekersgemeenschappen en hun verspreiding

Standaardisering / codificatie

het proces waarbij een taal expliciete normen ontwikkelt

ideologische proces van elaboration (normontwikkeling) - schema

Historiciteit en vitaliteit

De gedeelde historische ontwikkeling van een taal en een bolk of ethische identiteit → geeft taal een zeker sociocultureel cachet dat als bindmiddel werkt voor een gemeenschappelijke culturele identiteit

Hangt af van status en functionaliteit

Autonomie

talen die hun eigen wetmatigheden hebben, en dus als systeem een afgesloten en afzonderlijk regelsysteem hebben ontwikkeld

Meestal te danken aan de ontwikkeling (elaboration) van de standaardtaal tov andere talen uit buurlanden

heteronomie

het feit dat dialecten geen autonome status krijgen of hebben en dus niet worden herkent als officiële variant

Unitair en brede gebruikscontexten

standaardtaal = standaard omdat het over een niet gemarkeerde versie gaat

Stabiliteit

heeft te maken met gecodificeerde norm en met het gebruik van de standaard als prescriptieve norm

Formele prestige

heeft te maken met prescriptieve normering, maar vooral met sociale normen en attitudes die sprekers ontwikkelen tegenover die normen en de afwijking op de norm

relatieve groottes van sprekersgemeenschappen en hun verspreiding

Dialect eerder kleine geografische verspreiding

Standaardtaal veel groter

Einar Haugen proces

proces normering van taal en bekroning tot standaardtaal 4 etappes:

1) selectie

2) codificatie

3) implementatie

4) elaboratie

schema Einar Haugen proces

Status planning

status van een taal wordt bepaalt via (taal)sociologische ontwikkeling

corpus planning

afspraken die te maken hebben met de taalvormen zelf

Verschillende soorten standaardtalen

Krachten die inwerken op talige diversiteit

Talen die worden ingezet voor hun communicatieve functie

Kleinere talen hebben grotere identitaire functie

Daktaal / Dachsprache (Heinz Kloss) / Roofing language

biedt de geografisch beperktere (dialectale) varianten een “onderdak”

ausbausprache

H. Kloss

Language by development / elaboration

Wanneer een dialect ontwikkeld wordt en opklimt tot een echte standaardtaal

Diglossie

een relatie tussen een daktaal en haar onderliggende “dialecten” (situatie met een High Language en een Low Language)

Charles Ferguson

Belangrijk functionele onderscheid: amper overlap, HL prestige als geschreven cultuurstaat, LL blijven beperkt tot informele dagelijkse contexten

Microdiglossie

bevat enkel HL en LL

macrodiglossie

Bevat HL, LL en ML (Middle language)

abstandsprache

afstandstaal: een prestigieuze taal die letterlijk geïmporteerd werd uit een ander talig territorium (meestal door kolonisatie)

Diaglossie

(Auer)

Meer lagen:

• Standaardtaal

• Regionale standaarden: standaardtaal aangepast aan regionale talen

• Regiolecten

• Dialecten

Eerder gradueel verloop tussen uitersten (<> diglossie duidelijke breuklijnen)

→ gradatum / gradueel proces = continuum

Dilalie

functionele overlappingen tussen verschillende varianten in een continuum

minderheidstalen

talen die niet dominant zijn, en dus een beperktere geografische of sociale inzetbaarheid hebben dan de standaardtaal of nationale taal

Historische / nationale minderheidstalen

Minderheidstalen uit immigratie

Code-switching

een conversationele strategie om de grenzen van een groep op te stellen, over te gaan of te vernietigen, om interpersonele relaties met hun rechten en obligaties te creëren, op te roepen of veranderen

situational code-switching

code-switching op basis van een concrete communicatieve situatie: bv participanten met een andere taal, topics die eerder in deze taal worden besproken

code-mixing

Subvorm van code-switching

daar waar code-switching op het niveau van een volledige zin of conversatie zit, is code-mixing op niveau van woorden in dezelfde zin

Meest bekende vorm tag-switching

tag-switching

specifieke tags die in een andere taal gebruikt worden

pidgintalen

ontstaan in typisch commerciële contexten, waarin onderhandelt moest worden over goederen en prijzen, en afspraken moesten kunnen worden gemaakt → trade situations

Heeft per definitie geen moedertaalsprekers

Ontstaat uit superstraat (taal heeft meeste input) en substraten

lingua franca

taal die als gemeenschappelijk communicatiemiddel wordt gebruikt tussen mensen met verschillende moedertalen

Contacttaal

een taal die gebruikt wordt in meertalige contactsituaties uit pure communicatieve noodzaak

lexifier

De taal die de woordenschat aanlevert

Creooltaal

een pidgintaal met moedertaalsprekers

Startpunt: pidgintaal die wordt gesproken door hele gemeenschappen → exponentiële groei qua complexiteit

Kan zich opwerken tot standaardtaal

Taalrechten

Expliciete vormen van normering op het macrosociolinguïstische vlak

Vooral van belang voor minderheidstalen

Op verschillende niveaus te situeren:

• taal

• De groep sprekers

• Individu

Verschillende doelstellingen:

• Gericht op de taal zelf

• Op communicative functie

• Identitaire functie

GIDS

Graded Intergenerational Disruption Scale

Joshua Fishman

Geeft aan in welke mate de natuurlijke overdracht van talen nog actief is

→ uitbereiding 10-punten schaal Expanded GIDS (EGIDS) (kent meer punten toe naarmate een taal meer bedreigd is (Lewis & Simons)

EGIDS

Cut-off point positief niveau tussen 6 en 7

tolerantierechten

de taal mag gebruikt worden, maar er ontbreken “positieve” rechten

→ typisch “negatief”: wordt gedoogd binnen een context van een meerderheidstaal

promotierechten

minderheidstaal echt ondersteunt door een overkoepelende overheid (van de meerderheidstaal)

territorialiteitbeginsel

een land wordt opgedeeld in specifieke zones waarin dan een voorkeurstaal (of -talen) wordt bepaald

personaliteitsprincipe

de persoonlijke kenmerken primeert hier op de plaats waar je leeft

accommodatierechten

op niveau van individu bv. Voor proces tolk krijgen

individueel tolerantierecht

Bv elke inwoner in België is vanuit de Grondwet gemachtigd om om het even welke taal te gebruiken in de thuissituatie → garantie fundamenteel taalvrijheid

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

19 verschillende gemeenten, waaronder Brussel-Stad

situatie de iure

in de wet

situatie de facto

in de feiten

thuistaal

de taal (of talen) die thuis binnen het gezin gesproken worden

contacttaal

de taal waarin je contacten legt met anderen

heritage language

verwijst naar hun etnische-culturele achtergond, en vaak moedertaal van ouders/grootouders