Kaarten: Geschiedenis van het publieksrecht: Hoofdstuk 4 Het ancien régime onder Lodewijk XIV: wetgeving en absolutisme | Quizlet

Waarom was het optreden van Lodewijk XIV in 1669 in scène gezet?

Het was een machtsstatement om het Parlement te disciplineren en het wetgevend monopolie van de koning te bevestigen

Wat is een lit de justice?

Een ceremonie waarbij de koning persoonlijk naar het parlement gaat om registratie en publicatie van een wet af te dwingen

Wanneer werd een lit de justice gebruikt?

Wanneer het parlement weigerde een wet te registreren of bezwaren formuleerde via remonstranties

Wat was de functie van remonstranties?

Het recht van parlementen om advies te geven of bezwaren te uiten tegen koninklijke wetgeving

Wat betekent libre suffrage?

Het recht van parlementen om registratie van een wet te weigeren

Waarom is de lit de justice het ultieme wapen van de koning?

Omdat de koning hiermee de bezwaren van het parlement kon negeren en zijn wil kon opleggen

Wat toont de lit de justice over soevereiniteit?

Dat de koning zichzelf zag als soevereine wetgever met absolute macht

Waarom was registratie door parlementen belangrijk?

Omdat wetten pas van toepassing waren in hun rechtsgebied na registratie en publicatie

Wat is vorstelijk absolutisme?

Een staatsvorm waarbij alle wetgevende en politieke macht geconcentreerd is bij de vorst

Welke Romeinsrechtelijke regel legitimeerde absolutisme?

Legibus solutus est, de vorst is niet gebonden door de wetten

Hoe zag absolutisme de rol van de vorst als wetgever?

De vorst kon zowel bestaand recht verbeteren als volledig nieuw recht creëren

Op welk historisch voorbeeld baseerde men vorstelijk wetgeven?

Op de Romeinse keizers zoals Justinianus

Waarom was belastingheffing een kernpunt van absolutisme?

Omdat nieuwe belastingen enkel via wet konden worden ingevoerd door de vorst

Wat betekent jus in sacris?

Het recht van de vorst om in te grijpen in religieuze aangelegenheden via wetgeving

Welke religieuze strijd speelde in Frankrijk?

De confessionele strijd tussen katholieken en hugenoten (calvinisten)

Wat is goddelijk recht?

Recht dat rechtstreeks van God afkomstig is

Wat is natuurrecht?

Recht dat voortvloeit uit de natuur en door de rede kenbaar is

Wat is primair natuurrecht?

Natuurrecht dat geldt voor alle levende wezens

Wat is secundair natuurrecht?

Natuurrecht dat specifiek geldt voor mensen

Wat is positief recht?

Recht dat voortkomt uit menselijke wil zoals wetten en gewoonterecht

Welke middeleeuwse denker ordende deze rechtstypen?

Thomas van Aquino

Wat omvat goddelijk recht volgens Thomas van Aquino?

De Tien Geboden en de woorden van Christus

Waarom is natuurrecht onveranderlijk?

Omdat het door God geschapen is maar niet meer door Hem wordt aangepast

Waarom is natuurrecht kenbaar voor de mens?

Omdat het gebaseerd is op redelijke beginselen

Wat gebeurde er op 31 oktober 1517?

Maarten Luther publiceerde zijn 95 stellingen in Wittenberg

Wat was Luthers oorspronkelijke doel?

Interne hervorming van de katholieke kerk

Wat was het gevolg van de Reformatie?

Een blijvende splitsing van de christelijke kerk

Welke protestantse stromingen ontstonden?

Lutheranisme, calvinisme en anglicanisme

Wat betekent sola gratia?

Alleen door de genade van God kan de mens gered worden

Wat betekent sola fide?

Alleen door geloof kan de mens gered worden

Wat betekent sola scriptura?

Alleen de Bijbel is de bron van religieuze waarheid

Wat hield de predestinatieleer van Luther in?

God had het lot van elke ziel vooraf bepaald

Waarom was de mens volgens Luther verloren?

Door de erfzonde van Adam en Eva

Wat kon de mens volgens Luther redden?

Enkel Gods genade en geloof

Wat verwierp Luther binnen de kerk?

De meeste sacramenten, pauselijk gezag, canoniek recht en priesterlijke bemiddeling

Welke sacramenten behield Luther?

Doop en avondmaal

Waarom verwierp Luther de kerkelijke hiërarchie?

Omdat elke gelovige zelf priester is

Wat bedoelde Luther met twee koninkrijken?

Het rijk van God en het aardse rijk van zonde en duivel

Waarom is seculier recht noodzakelijk volgens Luther?

Om de zondige menselijke natuur te onderdrukken

Wat is het gevolg van Luthers leer voor recht en redding?

Het naleven van recht heeft geen invloed op eeuwig leven

Waarom verloor canoniek recht zijn betekenis?

Omdat het enkel het spirituele domein betrof

Wat gebeurde er met kerkorganisatie in protestantse staten?

Die kwam onder controle van wereldlijke vorsten

Hoe verschilt calvinisme hierin? De kerk wordt georganiseerd door de lokale gemeenschap van gelovigen

Wat legitimeert wereldlijke macht volgens protestants denken?

Goddelijke delegatie

Is wereldlijke macht onbeperkt in het protestantisme?

Nee, ze is onderworpen aan goddelijk en natuurrecht

Wat is de rol van de overheid in protestants denken?

De uitvoering van Gods wil via positief recht

Waarom ontstond verzetsleer binnen het protestantisme?

Omdat wereldlijke macht beperkt en voorwaardelijk was

Welke gebeurtenis versterkte de verzetsleer?

De Bartholomeusnacht van 1572

Wat was de Bartholomeusnacht?

Een massamoord op protestantse hugenoten in Frankrijk

Wanneer vond de Bartholomeusnacht plaats?

Nacht van 23 op 24 augustus 1572

Waar begon de Bartholomeusnacht?

In Parijs

Wie waren de slachtoffers?

Franse protestanten hugenoten

Wie waren de daders?

Katholieke milities met steun van de monarchie

Welke rol speelde het koningshuis?

Karel IX en Catharina de' Medici gaven impliciete steun

Waarom brak de Bartholomeusnacht uit?

Religieuze spanningen en angst voor protestantse macht

Wat was het gevolg van de Bartholomeusnacht?

Radicalisering van protestants politiek denken

Waarom is de Bartholomeusnacht belangrijk voor staatsleer?

Ze legitimeerde verzetsdenken tegen tirannieke vorsten

Welke teksten ontstonden na de Bartholomeusnacht?

Verzetsliteratuur zoals Hotman en Beza

Wat stelde François Hotman in Francogallia?

Dat het Franse koningschap oorspronkelijk electief en contractueel was

Wat is Hotmans visie op verzet?

Alleen vertegenwoordigers van het volk mogen in opstand komen

Wat stelde Théodore Beza over verzet?

Individuen mogen enkel verzet plegen tegen illegitieme vorsten, magistraten tegen legitieme

Hoe gebruikten katholieken verzetsleer?

Om zich te verzetten tegen ketterse vorsten

Wat stelde de School van Salamanca?

Dat macht door de gemeenschap wordt gedelegeerd aan de heerser

Wanneer is verzet volgens Suarez toegestaan?

Bij machtsmisbruik door de heerser

Waarom waren verzetsleer belangrijk voor Frankrijk?

Ze legitimeerden parlementair verzet tijdens de Fronde

Wie verzette zich tegen verzetsleer?

Jean Bodin

Wat was Bodins doel?

Een sterk centraal gezag verdedigen

Wat is het kernwerk van Jean Bodin?

Les six livres de la République (1576)

Hoe definieert Bodin de staat?

Als een permanente rechtspersoon met soevereine macht

Wat betekent soevereiniteit volgens Bodin?

De absolute en voortdurende macht van de staat

Waarom is soevereiniteit absoluut?

Omdat ze niet ondergeschikt is aan een andere wereldlijke macht

Waarom is soevereiniteit voortdurend?

Omdat ze losstaat van de persoon van de heerser

Welke bevoegdheden tonen soevereiniteit aan?

Wetgeving, benoeming van magistraten, oorlogsverklaring, hoogste rechtspraak

Is soevereiniteit deelbaar volgens Bodin?

Nee, ze is ondeelbaar

Kan soevereiniteit gedelegeerd worden?

Ja, maar niet vervreemd

Waarom verzet Bodin zich tegen patrimoniale ambten?

Omdat ambten slechts in bruikleen zijn en geen eigendom

Is de soeverein boven het recht volgens Bodin?

Nee, hij is onderworpen aan goddelijk recht en eigen contracten

Aan wie is de koning uiteindelijk verantwoording verschuldigd?

Alleen aan God

Wat betekent rechtsstaat in absolutistische context?

Een staatsvorm waarin de vorst de hoogste wetgever is maar toch gebonden blijft aan hogere rechtsnormen

Waarom is de vorst de hoogste wetgever?

Omdat alle positieve wetgeving van zijn wil uitgaat

Is de vorst gebonden aan zijn eigen wetten?

Nee, hij is niet gebonden aan het positieve recht dat hij zelf uitvaardigt

Aan welke normen is de vorst wél gebonden?

Aan goddelijk recht, natuurrecht, lois fondamentales du royaume en verdragen en contracten

Wat zijn les lois fondamentales du royaume?

Fundamentele ongeschreven staatsregels zoals erfopvolging en onvervreemdbaarheid van de kroon

Aan wie legt de vorst verantwoording af?

Alleen aan God

Wat betekent externe soevereiniteit van de vorst?

Dat hij niet onderworpen is aan enige wereldlijke macht buiten zijn staat

Wie waren de belangrijkste ideologen van het absolutisme?

Bossuet en Jean Domat

Wie was Bossuet?

De belangrijkste ideoloog van het regime van Lodewijk XIV

In welk werk legde Bossuet zijn absolutistische visie uit?

Politique tirée des propres paroles de l'Écriture sainte

Wat is het theologisch uitgangspunt van Bossuet?

Dat de menselijke natuur en wereld fundamenteel zondig zijn

Waarom heeft de mens volgens Bossuet leiding nodig?

Omdat hij de kennis van goddelijke wil en natuurrecht verloren is

Wie leidt de mens volgens Bossuet in het interne forum?

De kerk via biecht en morele leiding

Wie leidt de mens volgens Bossuet in het externe forum?

De wereldlijke heerser

Wat is het interne forum?

Het innerlijke morele en geestelijke leven van de mens

Wat is het externe forum?

Het publieke, juridische en maatschappelijke leven

Hoe ziet Bossuet de menselijke natuur?

Als zondig en niet in staat om zelf de weg naar God te vinden

Wat betekent patriarchale autoriteit van de koning?

Dat de koning als vader over zijn volk heerst

Waarom is het koningschap volgens Bossuet natuurlijk?

Omdat erfopvolging en monarchie door God gewild zijn

Waar komt het wereldlijk gezag van de koning vandaan volgens Bossuet?

Rechtstreeks van God

Wat is het doel van de rechtsmacht van de koning?

Orde scheppen en chaos voorkomen in een zondige wereld

Wat zijn de kerntaken van de koning volgens Bossuet?

Het geloof verdedigen, de rechtsorde handhaven en wetten maken