Groepen & Teams

Een groep

2 of meer individuen die:

1⃣ Contact met elkaar hebben

2⃣ Wederzijds afhankelijk zijn (hebben invloed op elkaar)

Formele groepen

• Ontstaan via een organisatie

• Hebben een duidelijke structuur

• Gericht op taak of doel

• 📊 Voorbeeld: afdelingen, projectteams, werkgroepen

Informele groepen

• Ontstaan spontaan

• Niet officieel aangestuurd

• Gericht op sociale steun of vriendschap

• 💬 Voorbeeld: vriendengroepen, koffiepauzeclub, sportploeg

Groepsidentiteit

= het gevoel van verbondenheid en deel zijn van een groep

→ maakt deel uit van je zelfbeeld

Kenmerken:

• Je voelt trots, schaamte of blijdschap als lid (niet enkel als individu)

• Groepssucces = persoonlijk succes

• Groepsfalen = persoonlijk verlies

• Geeft houvast, betekenis en veiligheid

Wij–zij groepen

= het onderscheid tussen “wij” (ingroup) en “zij” (outgroup)

Wij-groep (ingroup): groep waartoe je behoort

Zij-groep (outgroup): groep waar je niet bij hoort

Kenmerken:

• Versterkt banden binnen de eigen groep

• Kan leiden tot rivaliteit, vooroordelen of discriminatie

• Soms bewust aangewakkerd (bv. door politiek of media)

Relevantie van groepen & teams

• 🤝 Samenwerking is overal

  • Mensen functioneren zelden alleen

  • Groepsprocessen beïnvloeden gedrag

• 🔄 Zelfde principes gelden

  • In werkgroepen, teams, klassen, vriendengroepen …

• 💬 Waarom belangrijk?

  • Beter inzicht in groepsdynamiek

  • Betere communicatie

  • Meer welzijn binnen de groep

Groepsvorming

= het proces van ontwikkeling binnen een groep, ook wel groepsdynamica genoemd.

Vijf-fasenmodel van groepsontwikkeling

🔢 Fase	💡 Kenmerken	💪 Ondersteuning
1⃣ Forming Oriëntatiefase	- Elkaar leren kennen 🤝- Enthousiasme & onzekerheid- Onzeker over doelen, rollen, leider	- Leiding nemen- Duidelijkheid & veiligheid bieden- Vragen stellen en structuur creëren
2⃣ Storming Conflict-/machtsfase	- Meningsverschillen 💥- Frustratie, irritatie, strijd om invloed- Productiviteit daalt tijdelijk	- Conflicten erkennen (normaal!)- Luisteren naar elkaar- Rollen en doelen verduidelijken
3⃣ Norming Stabilisatiefase	- Rust keert terug 🌤- Meer vertrouwen en begrip- Rollen en afspraken duidelijk	- Taken en verantwoordelijkheden verdelen- Teamspirit versterken- Samenwerking aanmoedigen
4⃣ Performing Prestatiefase	- Effectieve samenwerking 🚀- Openheid, vertrouwen- Focus op doel en kwaliteit	- Constructieve feedback geven- Successen vieren 🎉- Groei stimuleren
5⃣ Adjourning Afscheidsfase	- Taak is afgerond ✅- Evaluatie, trots of gemis- Reflectie op proces	- Terugblik & waardering geven- Resultaten bespreken- Leerpunten meenemen voor toekomst

Rollen — Wie doet wat?

🔹 Soort	💬 Uitleg	💡 Voorbeeld
Formele rol	Officieel vastgelegd (functie/taak)	Teamleider, verpleegkundige, projectmanager
Informele rol	Spontaan ontstaan, sociaal bepaald	De sfeermaker, de bemiddelaar, de grappenmaker
Functionele rol	Draagt positief bij aan het groepsdoel	De planner die structuur aanbrengt
Niet-functionele rol	Stoort of belemmert het groepsproces	De afhaker, de dominante, de klager

Drie aspecten van rollen

Aspect	Betekenis	Voorbeeld
Rolperceptie	Hoe je zelf denkt dat je je moet gedragen	“Ik vind dat ik initiatief moet tonen.”
Rolverwachting	Hoe anderen vinden dat jij je moet gedragen	“De stagebegeleider verwacht dat ik zelfstandig werk.”
Rolconflict	Wanneer verwachtingen botsen	Jij denkt dat je moet leren, maar je leidinggevende verwacht dat je alles al kunt.

Intrarolconflict

• tegenstrijdige verwachtingen binnen één rol

  → bv. een leerkracht moet streng én vriendelijk zijn

Interrolconflict:

• verwachtingen tussen twee rollen botsen

  → bv. als ouder en werknemer: werk vraagt overuren, gezin verwacht aanwezigheid

Normen

= (Ongeschreven) gedragsregels over wat gewenst of ongewenst is in een groep.

Soorten normen:

Type norm	Betekenis	Voorbeeld
Prestatienorm	Hoe hard/preciezen je moet werken	“We leveren alles op tijd in.”
Sociale norm	Hoe je met elkaar omgaat	“We luisteren uit beleefdheid naar elkaar.”
Allocatienorm	Hoe middelen of taken verdeeld worden	“Iedereen krijgt evenveel werk.” of “Wie meer bijdraagt, krijgt meer beloning.”

Ontstaan van normen

• Formeel: opgelegd door leiding of regels

  → bv. werktijden, veiligheidsregels

• Informeel: spontaan ontstaan door gedrag van groepsleden (komt het meeste voor!)

  → bv. iedereen doet spontaan overuren, dus dat wordt ‘de norm’

Conformisme

→ Je past je gedrag aan de groepsnorm aan, zelfs als je het er niet mee eens bent.

Normvervaging:

De norm verschuift langzaam (“het was maar een grapje”)

→ Kan leiden tot ongewenst gedrag of grensoverschrijding (pesten, intimidatie, ...)

Status

= de sociale positie of rang die iemand krijgt binnen de groep

social loafing

Mensen doen minder moeite naarmate de groep groter wordt.

🧠 Bekend als het Ringelmann-effect (touwtrek-experiment).

Mogelijke oorzaken:

• “Een ander zal het wel doen.”

• Individuele bijdrage lijkt minder belangrijk.

Hoe vermijden?

• Duidelijke groepsdoelen 🎯

• Kleine groepen 👥

• Competitie tussen teams 🆚

• Evaluaties & zichtbare individuele inzet ✅

• Belonen van groepsprestaties 🏆

Cohesie

De mate van verbondenheid tussen groepsleden + motivatie om in de groep te blijven.

Prestatienormen	Cohesie	Resultaat
Hoog	Hoog	🔝 Hoge productiviteit (goede sfeer én inzet)
Hoog	Laag	⚙ Individuen presteren goed, maar weinig samenhang
Laag	Hoog	😅 Gezellig, maar lage prestaties (“vriendengroep”) → slechtste productiviteit
Laag	Laag	🚫 Slechte sfeer en lage productiviteit

Diversiteit

= Verschillen tussen groepsleden — zowel zichtbaar als onzichtbaar.

ffecten:

• Kan leiden tot creativiteit & innovatie 💡

• Maar ook tot misverstanden of conflicten ⚔

  ➡ Context en samenwerking bepalen of diversiteit positief of negatief uitwerkt.

Soorten diversiteit:

• Oppervlakkige diversiteit: zichtbare kenmerken (leeftijd, geslacht, etniciteit…)

• Diepe diversiteit: onzichtbare kenmerken (waarden, persoonlijkheid, overtuigingen…)

Voor- en nadelen van groepsbesluiten

Voordelen

• 💡 Meer kennis & informatie → verschillende perspectieven samenbrengen

• 🔍 Verschillende invalshoeken → bredere kijk op het probleem

• 🤝 Meer draagvlak → beslissingen worden beter aanvaard, omdat iedereen mee beslist

🧭 Draagvlak = betrokkenheid en akkoord van de groep met de beslissing → meer motivatie & uitvoering.

❌ Nadelen

• ⏳ Tijdrovend → overleg en discussie vragen meer tijd

• 🧠 Conformisme → groepsdruk zorgt dat mensen meegaan met de meerderheid (zelf niet kritisch nadenken)

  → leidt tot groupthink

• 🗣 Dominante leden → één persoon of subgroep kan overheersen

• ⚖ Onduidelijke verantwoordelijkheid → wie is verantwoordelijk bij fouten?

Groupthink

Wanneer groepsdruk en conformiteit ervoor zorgen dat leden hun eigen mening niet durven geven, wat leidt tot slechte beslissingen.

Technieken voor besluitvorming in groepen

Brainstormen

• Vrij ideeën genereren in groep

• Geen kritiek in de eerste fase → kwantiteit boven kwaliteit

• ➕ Stimuleert creativiteit

• ➖ Kan leiden tot production blocking = mensen wachten op hun beurt en vergeten hun idee of durven het niet zeggen

---

✍ 2⃣ Nominale Groepstechniek (NGT)

= Gestructureerde brainstorm waarbij ieder lid eerst individueel nadenkt, daarna ideeën deelt.

Wat is een team

Een team is een groep mensen die:

• Samenkomt om doelen te verwezenlijken 🎯

• Onderling afhankelijk is (iedereen nodig) 🤝

• Intensief contact heeft

• Weten wie de andere leden zijn

• Complementaire functies & rollen vervult

➡ Resultaat = collectief (meer dan som van individuen) 💥

Groep vs. Team

Groep

• Contact en interactie

• Wederzijdse beïnvloeding - gewoon mening of gedrag veranderen van collega

• Individuele output, geen collectief doel

✔ Team

• Gemeenschappelijk doel

• Interdependentie - elkaar écht nodig hebben!

• Synergie → geheel > som van de delen 💫

Twee vormen van samenwerken

Situatie A: geen echt teamwerk

• Iedereen werkt aan eigen dossier

• Af en toe info delen

• Eigen verantwoordelijkheid → als iemand valt, alleen eigen werk beïnvloed

  ➡ GEEN teamwerk

Situatie B: echt teamwerk

• Samen één behandelplan opstellen

• Beslissingen gezamenlijk nemen

• Complementaire expertise → iedereen moet afstemmen

• Als iemand wegvalt → proces vertraagt/verandert

Waarom teams?

Teams leveren:

• Complexere, innovatieve en uitgebreide oplossingen 💡

• Groter aanpassingsvermogen

• Hogere productiviteit

• Meer tevredenheid

📌 Vooral bij complexe taken, anders is teamwerk te duur/tijdrovend.

Werkgroep vs. Werkteam

Kenmerk	Werkgroep	Werkteam
Doel	Verschillend	Gedeeld
Interdependentie	Losjes verbonden	Sterk afhankelijk
Output	Som individuen	Teamniveau
Synergie	Neutraal	Positief

Effectief team

meer produceren of betere kwaliteit + tevreden teamleden

Effectieve teams → verschillende meetmanieren

• objectieve maten v. teamproductiviteit

  • bv. snelheid v/d deadline behalen

• beoordeling v. teamprestaties

• gemiddele werktevredenehid teamleden

→ effectief team = produceert meer zelfde of betere kwaliteit & tevredener teamleden

---

Hoe creëer je effectieve teams?

• Taken = voorkeur door teams worden uitgevoerd

• Voorwaarden vervullen, ideale omstandigheden schepen

3 Bouwstenen:

1. Samenstelling

2. Proces

3. Context

Samenstelling

Capaciteiten

• Technisch/expertise

• Probleemoplossing & besluitvorming

• Interpersoonlijk

• Complementair

✔ Persoonlijkheid (Big Five)

→ voorspellen van

• Consciëntieusheid ✅

• Openheid ✅

• Emotionele stabiliteit ✅

• Vriendelijkheid ✅

• Extraversie ✅

✔ Rollen

• Duidelijkheid: wie doet wat, wanneer en waarom

• Transparantie: verwachtingen expliciet

• Rollen afstemmen op talenten

• Functionele vs. niet-functionele rollen (Belbin)

Social loafing

• Grote teams = meer kans op passiviteit

• Kleine teams, duidelijke verantwoordelijkheid → minder risico

Teamprocessen

Gemeenschappelijk doel 🎯

• Iedereen weet waarom team bestaat

• Richting & focus

• Verbondenheid → “wij werken aan hetzelfde”

• Motivatie

✔ Concrete doelstellingen

• Vertaling van gemeenschappelijk doel → meetbare acties

• Helpt verwachtingen afstemmen

• Verantwoordelijkheid + individuele bijdrage

• Voortgang zichtbaar → motivatie

• Vermindert misverstanden/rolonduidelijkheid

✔ Team efficacy 💪

Team efficacy

het gezamenlijke geloof van een team dat ze samen in staat zijn om succesvolle resultaten te behalen

g: zie hieronder

✔ Teamcohesie 🤝

• Verbondenheid tussen leden

• Slechte cohesie → lagere prestatie

✔ Gedeeld mentaal model 🧠

• Gedeeld beeld van beste manier van werken & invloeden

• Ontbreken → conflicten

✔ Conflictniveau

• Relationeel conflict → altijd slecht ❌

• Taakconflict → kan positief zijn ✅

• Belangrijk: manier van omgaan met conflict, vertrouwen

Sd

Uitleg: hoeveelheid conflicten maakt niet uit, het gaat hoe het team er mee omgaat!

Context

Adequate/geschikt hulpmiddelen

• Informatie, software, personeel, administratie

✔ Leiderschap & structuur

• Richting, prioriteiten, verwachtingen

• Helderheid over rollen & taken

• Psychologische veiligheid

• Ondersteunt coördinatie & ontwikkeling

• Te veel/weinig structuur → frustratie

✔ Sfeer van vertrouwen

• Vertrouwen in elkaar & leider

• Beslissingen durven nemen

• Risico’s durven nemen

• Feedback durven geven

✔ Belonings- & beoordelingssysteem

• Individueel belonen ❌ → competitie

• Teamniveau ✅ → gezamenlijke doelen, bonussen, winstdeling