geomorfologie deel 5

Eolische erosie (= winderosie)

•Proces waarbij los sediment door de wind wordt verplaatst en afgezet

•In gebieden met droge en onbegroeide grond (woestijnen, kustgebieden, droge steppen)

•Weinig vegetatie om bodemdeeltjes vast te houden > wind krijgt vrij spel

Wind

•transporteren en afzetten van sediment

•Landschappen vormgeven door gesteenten af te slijten

Belangrijkste eolische processen

•Deflatie

•Abrasie

Deflatie

Het proces waarbij de wind losse deeltjes van het aardoppervlak opwaait en meeneemt, en waarbij stenen en rotsen worden uitgeslepen door de wind.

Gevolgen deflatie

ontstaan van deflatievlaktes (grindvlaktes)

-Bedekt met grotere stenen die te zwaar zijn voor de wind om te verplaatsen.

-Sahara

stofstormen (transport van stofdeeltjes (bv. Fijn stof) over grote afstanden) > belangrijke ecologische functie ! (transport van mineralen zoals ijzer > verrijken de bodem)

Suspensie

•Heel fijne stofdeeltjes (silt) (bv. Klei) zweven in de lucht en kunnen over grote afstanden verplaatst worden.

•Voorbeeld: stofstormen in China: stof van Gobiwoestijn à vruchtbare loessplateaus

Saltatie

•Zandkorrels stuiteren over de grond

•Voornamelijk in woestijnen

Rollen

•Grotere zand- of grinddeeltjes rollen langzaam over het oppervlak doordat ze door stuiterende zandkorrels worden aangestoten

Abrasie

Het proces waarbij de wind als een soort natuurlijke zandstraler werkt: zand- en stofdeeltjes die door de wind worden meegevoerd, schuren tegen gesteenten aan en slijten ze geleidelijk af.

Gevolgen abrasie

ontstaan van bijzondere landschapsvormen zoals:

-Paddenstoelrotsen: rotsformaties waarbij onderste deel sneller afslijt dan bovenste, omdat zanddeeltjes vooral dicht bij de grond worden meegevoerd (bv. In White Desert in Egypte)

-Ventifacten ('windkeien'): gesteenten die door constante zandstraling glad en gepolijst zijn, vaak met scherpe, aerodynamische vormen (bv. Woestijnen van Namibië en ZW van V.S.)

De wind komt van beide kanten daarom is er een punt op de steen.

Factoren die winderosie beïnvloeden

Windsnelheid

Bodemtype

Vegetatie

Topografie

Windsnelheid

•Hoe hoger, hoe meer kracht om deeltjes op te tillen en te transporteren

•Sterke winden > grotere deeltjes, zwakkere winden > fijnere deeltjes

Bodemtype

•Droge, losse grond (bv. Zanderige bodems) = gevoeliger voor winderosie dan vochtige of vastgehouden grond (bv. Klei- of leembodems)

Vegetatie

•Planten: breken de wind, houden de grond vast > minder winderosieGrassen > cruciale rol in stabiliseren van zandduinen

•Gebieden zonder vegetatie (woestijnen, kaalgekapte landschappen) > gevoeliger voor winderosie

Topografie

•Reliëf bepaalt windsterkte en windrichting

•Dalen > sterkere wind dan op open vlaktes > meer erosie

Landvormen gevormd door winderosie

Wind > cruciale rol in vorming en verandering van landschappen (erosie en sedimentatie)

•Zandduinen

•Lössafzettingen

•Rotsformaties

Dynamische processen

Belangrijk voor ecosystemen

Zandduinen

Wanneer wind zand ophoopt tegen obstakels

zoals planten of rotsen

Natuurlijke barrière tegen zeewatererosie (vb. Belgische kust)

Barchaanduinen ('sikkelduinen')

•Sikkelvormige duinen

•Gevormd door een dominante windrichting

•Voorbeeld: Gobiwoestijn (Mongolië)

Wind waait aan de convexe kant.

De concave kant is leeg door zand lawines

Lengteduinen ('zandzee')

•Wisselende windrichtingen

•Over grote afstanden > zandzeeën (ergs)

•Voorbeeld: Sahara

Je kan lijnen in het zand zien

Paraboolduinen

•U-vormige zandduinen met hoorns die met de wind mee wijzen

•Combinatie van wind en gedeeltelijke vegetatie

Wind komt aan de concave kant

Dwarsduinen

•Lange zandduinen, loodrecht op de windrichting

•Veel los zand en weinig vegetatie

Sterduinen

•Complex gevormd

•Wind uit meerdere richtingen

•Voorbeeld: Namibwoestijn

zeldzamer

Loopt als een ster uit elkaar

Dekzand

•Relatief grote korrelgrootte > saltatie

•Zand bleef noordelijker liggen > vorming van dekzandgronden in Zandig Vlaanderen en de Kempen

•Minder vruchtbare gronden door lage voedingsstofgehalte

Löss

•Fijnere deeltjes > suspensie > grotere afstanden

•Vruchtbare lössafzettingen op laagplateaus van Midden- en Hoog-België (Henegouwen, Brabant, Haspengouw)

Winderosie in woestijnen

-Zandduinen

-Rotsformaties en diepe valleien

Menselijke invloed op winderosie

Ontbossing, overbegrazing en intensieve landbouw

> plantenwortels, die de bodem stabiliseren, verdwijnen

> Verhoogde erosie

> Woestijnvorming of desertificatie

'Dust Bowl' (jaren '30, V.S.)

Overploegen van de prairies + droogte > bodemerosie > massale stofstormen en bodemverlies

Initiatieven om winderosie tegen te gaan:

- Aanplanten van bomen en bodembedekkers in bedreigde gebieden (Voorbeeld: 'The Great Green Wall' (Afrika))

- Plaatsen van windschermen