Kaarten: ethologie | Quizlet

Triune brain theorie van MacLean

Vergelijkende functionele neuro-anatomie van het CZS doorheen de evolutie.

Reptiliaanse hersenen

de hersenstam

Regulatorische processen

Gedrag wordt beïnvloedt door alle niveaus van het organisme en door tal van aspecten uit het milieu.

Gedrag

De waarneembare reactie van een dier op externe of interne prikkels, beïnvloed door fysiologie, omgeving en evolutie.

Ethologie

De biologische studie van gedrag, met focus op observatie, evolutie en causaliteit.

Fylogenie

Evolutionaire oorsprong en ontwikkeling van gedrag over generaties heen.

Ontogenie

Ontwikkeling van gedrag binnen het leven van één individu, vaak tijdens jeugd of gevoelige periodes.

Functie

De bijdrage van gedrag aan overleving of reproductie.

Causaliteit

Oorzaken van gedrag, waaronder stimuli, fysiologie en hormonale toestand.

4 vragen van Tinbergen

· 2 ultimate vragen: waarom

Functie: wat is de functie of overlevingswaarde van het gedrag

Evolutie: hoe is een gedrag ontstaan doorheen de evolutie en heeft het zich genetisch vastgelegd

· 2 proximate vragen: waardoor, hoe

Veroorzaking of causaliteit: welke oorzaken doen het beschreven gedrag optreden?

Ontwikkeling: hoe heeft het gedrag zich ontwikkeld in de loop van het leven van een individu? (vanaf conceptie tot volwassenheid)

causaliteit van het gedrag

Reflexen

Automatische, aangeboren reacties op specifieke prikkels.

Soorten stimuli

Releasing stimuli lokken direct gedrag uit; priming stimuli bereiden het dier voor op gedrag.

Onderscheidingsvermogen

De gevoeligheid van de zintuigen via gedragsproeven onderzoeken.

Sleutelprikkels

Specifieke stimuli die een vast gedragspatroon activeren, vaak essentieel voor overleving.

Interoceptoren

Zintuigen die inwendige lichaamstoestanden waarnemen zoals honger of bloeddruk.

Priming stimuli

Prikkels die een dier gevoelig maken voor toekomstige reacties.

Releasing stimuli

Prikkels die een onmiddellijke reactie uitlokken.

Formatio reticularis

Hersenstructuur die algemene waakzaamheid en gedragstoestand regelt.

Appetitieve fase

Fase waarin een dier actief zoekt naar de stimulus die een behoefte vervult (bv. voedsel, seks).

Oculomotorische reflex

Laterale oogbewegingen.

Evoked potentials

Ogen stimuleren met lichtprikkels.

Perifere filtering van stimuli

Gebeurt door de aard van de zintuigen zelf.

Centrale filtering van stimuli

De stimulus heeft op dat moment geen betekenis voor het dier.

Gestaltkarakter

Totaliteit van de waargenomen structuur, prikkels moeten in een bepaalde schikking voorkomen en een vaste verhouding is noodzakelijk.

Drempelwaarde

De minimale waarde die een sleutelprikkel moet hebben om een reactie uit te lokken.

Heterogene summatie = prikkelsummatie

De verschillende kwaliteiten van een stimulus kunnen opgeteld of afgetrokken worden.

Adaptieve waarde

Het onmiddellijk adequaat reageren op prikkels is vaak belangrijk om te overleven.

Supernormale stimuli

Dieren kunnen sterker reageren op stimuli waarvan de intensiteit in de natuur niet te vinden is. (bv. op eieren broeden die veel groter zijn dan normale)

Deception tegenover honest signalling

Valse of echte signalen van dieren.

Deception: camouflage

Organisme gaat lijken op zijn omgeving om niet op te vallen.

Deception: batesian mimicry

Smakelijke dieren gaan lijken op onsmakelijke dieren om minder gejaagd te worden.

Deception: Müllerian mimicry

Wansmakelijke dieren lijken uiterlijk op elkaar en zo wordt het afwerend effect vergroot.

Evaluatiesignalen

Signalen die eerlijk de kracht van de zender weergeven, bv. gebrul van hert.

Conventionele signalen

Signalen die correleren met bepaalde positieve eigenschappen van de zender, liegen is mogelijk.

Hormonen beïnvloeden het gedrag

Hormonen beïnvloeden gedrag zowel indirect via organen als direct via hersengebieden zoals het limbisch systeem.

Interacties gedrag - hormonen

Gedrag en hormonen beïnvloeden elkaar wederzijds; bv. baltsgedrag verhoogt hormoonproductie en omgekeerd.

Ontogenetische ontwikkeling

De manier waarop hormonale invloeden tijdens de vroege levensfasen gedragsmatige verschillen veroorzaken.

Feromonen

Chemische stoffen die communicatie tussen dieren van dezelfde soort mogelijk maken, met invloed op gedrag en fysiologie.

Vomeronasaal orgaan = orgaan van Jacobson

Zintuigorgaan gespecialiseerd in het waarnemen van feromonen, verbonden met gedrag zoals Flehmen.

Flehmen

Specifiek gedrag (bv. lip optrekken) waarmee dieren feromonen beter waarnemen via het vomeronasaal orgaan.

Bekende mechanismen

Geobserveerde effecten van feromonen op voortplantings- en sociaal gedrag (zoals het Bruce- of Whitten-effect).

MHC

Genencomplex dat feromoongevoeligheid beïnvloedt; belangrijk bij partnerkeuze en immunologische compatibiliteit.

genetica en evolutie

Ontogenese

Dier kan zich aanpassen aan het milieu door zijn gedrag te veranderen in functie van ervaringen opgedaan in de loop van het leven en die in het geheugen bewaard zijn gebleven.

Fylogenese

Genetisch geheugen: adaptaties die over generaties een door natuurlijke selectie ontstaan zijn.

Nature versus nurture

Interactie tussen genen en milieu.

Erfelijkheid en gedrag

Gedrag wordt deels genetisch bepaald en is onderhevig aan natuurlijke selectie.

Soorten invloeden van de genen

Genen beïnvloeden gedragspatronen, gedragssequenties en motivatie.

Onderzoeksmethodes

Technieken zoals kruisingen, erfelijkheidsgraadberekeningen en selectiestudies om genetische invloed op gedrag te bepalen.

Heritabiliteit = erfelijkheidsgraad

De mate waarin een eigenschap geselecteerd kan worden aan de hand van aangepaste kruisingen, niet te verwarren met erfelijkheid.

Selection differential

Het verschil tussen het gemiddelde van een eigenschap bij de geselecteerde dieren en het gemiddelde van die eigenschap in de hele populatie.

Response to selection = gain

De mate waarin het gemiddelde gedrag in de volgende generatie verandert als gevolg van selectie.

Isogenische stammen

Door langdurige inteelt tussen broers en zussen is men tot stammen gekomen waarin alle dieren van hetzelfde geslacht homozygoot zijn voor alle allelen, bij knaagdieren.

Cross-fostering = gekruiste adoptie

Jongen van stam A worden opgevoed door pleegmoeder van stam B en omgekeerd.

Familiestudies

Verwante individuen die gemeenschappelijke genen hebben zouden meer gelijkenissen moeten vertonen dan vreemden.

Microëvolutie

Kleine evolutionaire veranderingen in gedrag binnen een soort of populatie.

Homologie

Homologe gedragspatronen lijken op elkaar omdat de rassen of soorten gemeenschappelijke voorouders hebben.

Analogie

Analoge gedragspatronen lijken op elkaar omdat zij zich bij genetische niet-aanverwante diersoorten ontwikkeld hebben onder gelijkaardige selectiedruk van het milieu in de loop van de evolutie.

Ritualisatie

Evolutieproces waarbij conflicthoudingen of overspronggedrag een communicatiefunctie krijgen.

Emancipatie

Het gedrag moet los kunnen optreden van de oorspronkelijke causale situatie.

Typische intensiteit

Het signaal moet absoluut duidelijk zijn en vertoont weinig variatie, de natuur heeft voor een soort optimaal signaal geselecteerd. Bv krabben met de voorpoot van een agressieve stier.

ontogenie

Ontogenese

Op het niveau van het individu: aanpassingen tijdens het leven onder invloed van milieufactoren.

Ontwikkelingsprocessen

Genetische potentialiteiten interageren met milieu-invloeden en bepalen een ontwikkelingsstadium.

Epigenetische processen

Veranderingen in genexpressie zonder verandering in DNA-sequentie, brug russen genotype en fenotype, bv. sommige jeugdervaringen kunnen levenslange invloeden hebben.

Instincten

Gedragingen die vlug na de geboorte op een vrij onveranderlijke wijze uitgevoerd werden.

Deprivatie-experimenten = Kaspar Hauser experimenten

Wanneer de perceptie van bepaalde stimuli onmogelijk gemaakt wordt en het gedrag toch optreedt, dan moeten de stimuli niet nodig zijn voor de ontwikkeling van dat gedrag.

Maturatie = rijping

Gedragsveranderingen die afhangen van de groei van het organisme.

Neotenie

Het blijven bestaan van karakteristieken typisch voor de jeugd bij het volwassen organisme.

Regressie

Het opnieuw optreden van infantiel gedrag bij de volwassene = psychiatrische stoornis.

Fixed Action Patterns (FAP)

Genetisch vastgelegde gedragingen die altijd volledig worden uitgevoerd zodra ze begonnen zijn, vaak als reactie op sleutelprikkels, genetisch bepaald.

Inprenting

Leerproces tijdens een gevoelige periode, leidt tot blijvende gedragsveranderingen (bv. herkenning moederdier).

Gevoelige periodes

Beperkte perioden in het leven waarin dieren extra gevoelig zijn voor leerprocessen zoals inprenting.

inprenting bij gedrag

Vaste geheugenbeelden die het gedrag voor het leven bepalen = epigenie.

Intra-uterine position = IUP

De positie van een foetus t.o.v. worpgenoten kan secundaire geslachtskenmerken en gedrag beïnvloeden.

Moeder-kind relaties

Gedragsband tussen moeder en jong, beïnvloed door vroege ervaring en feromonen.

Socialisatieperiode

Gevoelige ontwikkelingsfase bij jonge dieren waarin ze leren omgaan met soortgenoten, andere diersoorten, de omgeving en sociale signalen. Dit proces is cruciaal voor normaal sociaal gedrag op latere leeftijd.

motivatie

Positieve emotie

Terugkeer naar de norm: bevrediging, genot, plezier, het aangename.

Negatieve emotie

Verwijdering van de norm: ongemak, ongenoegen.

Motivatie

Het proces dat bepaalt welk gedrag optreedt en wanneer.

Motivatietoestand

Binnen een bepaalde tijdspanne zijn verschillende motivaties actief.

Frustratie

De afwezigheid van bevrediging, wanneer de motivatie hoog ligt, leidt tot frustratie.

Homeostatische mechanismen

Systemen die gedrag sturen om het interne evenwicht van het lichaam te behouden.

Feedback

Homeostase wordt bereikt door correctie na het vaststellen van een afwijking van de norm.

Feedforward

Anticiperend systeem dat gedrag stuurt voordat er een afwijking in het evenwicht is opgetreden.

Deprivatieperiode

Sommige gedragingen komen sterker op na een deprivatieperiode.

Rebound effect

Hoe langer het geleden is sinds een dier gedronken heeft, hoe harder het naar water zal zoeken en hoe meer het zal drinken.

Vacuümactiviteiten

Sommige gedragingen worden ogenschijnlijk in afwezigheid van de normaal vereiste externe prikkels toch uitgevoerd, de motivatie is zo sterk dat het gedragspatroon zuiver door interne prikkels uitgelokt wordt.

Appetitief gedrag

Het zoeken van het doel, bv. een prooi, vijver of partner.

Consummatorisch gedrag

De bevrediging zelf, bv. het doden en opeten van de prooi, drinken, baltsen of copulatie.

Verzadiging

Fase van verzadiging na het bereiken van het doel.

Hydraulisch model van Lorenz

Oud motivationeel model waarin gedragsenergie zich opstapelt en vrijkomt bij een geschikte prikkel.

Homeostatische regelsystemen

Nieuwere modellen die motivatie verklaren via feedback- en regelsystemen zoals in fysiologie.

Consumer demand studies

Methode om motivatie te meten door te kijken hoeveel moeite een dier doet om iets te verkrijgen.

leerprocessen

Habituatie

Afname van reactie op herhaalde, niet-bedreigende stimulus.

Sensitisatie

Toename van reactie op een herhaalde of intensieve stimulus.

Niet-associatief leren

Habituatie en sensitisatie worden beschouwd als niet-associatief leren in tegenstelling met klassieke en operante conditionering. De processen steunen op biochemische veranderingen ter hoogte van de zenuwen.