Rzym Tomas

imperium

zakres władzy

provincia

oryginalnie słowo to określało obowiązki urzędnika; grecki odpowiednik eparchia

teritorium

miasto w obrębie murów i tereny wiejskie

vicus

bez praw miejskich, wieś, grecki - kome

municipium

prawa miejskie, nie każdy ma obywatelstwo

colonia

najwyższy status, prawa obywatelskie, brak trybutu

pagus

ośrodek plemienny bez praw miejskich

civitas peregrina

terytorium plemienne pod zarządem wojskowym

municypalizacja

włączanie do struktur państwowych poprzez nadanie praw municypalnych

centuriacja

podział terytorium

legion

5000 żołnierzy; legion municypalny — 10 kohort (pierwsza podwójna, pozostałe po 6 centurii, centuri 80 żołnierzy) i konnic - ale

auxilia

500-1000 żołnierzy, sprzymierzeńcy

castra

castra aestriva, hiberna, stativa, kształt karta do gry albo dostosowany do terenu

bramy obozu

Porta decumana – tylna brama obozu;

Porta praetoria – przednia brama obozu;

Porta principalis dextra, porta principalis sinistra

drogi obozu

Via decumana – jedna z głównych dróg, zaczynająca się w bramie tylnej, biegnąca do środka obozu aż do via quintana (prostopadle do niej);

Via praetoria – jedna z głównych dróg obozu, biegnąca od bramy przedniej (porta praetoria) aż do drzwi kwatery głównej (principia);

Via principalis – jedna z głównych dróg obozu, łącząca obie bramy boczne (portae principalis dextra et sinistra), siłą rzeczy prostopadle biegnąc do via pretoria i via decumana;

Via quintana – droga równoległa do via principalis, nie łączyła się z żadną z bram;

Via sagularis – droga wiodąca dookoła obozu, od wewnętrznej strony umocnień przez tzw. intervallum (przestrzeń między wałami, a zabudowaniami obozu)

części obozu

Praetendura – cześć przednia, ciągnąc się od Porta Praetoria do Via principalis, najczęściej zajęta przez legionowe baraki;

Latera praetori – położona w samym środku rzymskich obozów, ograniczona przez Via principalis i Via quintana;

Retendura – zaczynająca się od Via quintana, i ciągnąca się do Porta decumana.

budynki mieszkane

Praetorium – kwatera głównodowodzącego, ulokowana w bezpośredniej bliskości kwatery głównej;

Domus – kwatera trybuna, ciągnące się szeregiem zwane scamnum tribunorum. Zwykle usytuowane w pretendurze, wzdłuż Via principalis;

Centuriae – baraki, w których kwaterowali legioniści

budynki użyteczności publicznej w obozie

Principia – kwatera główna, zawsze leżąca w samym środku obozu. W jej środku znajdował się dziedziniec otoczony kolumnadami (basilica principiorum);

Aedes – główna kaplica, w której przechowywano między innymi legionowe insygnia, ulokowany w centralnej części principia, otaczającej dziedziniec. W jej podłodze często lokowano główny skarbiec (aerarium). W kaplicy tej stały posągi bogów i boskich cesarzy, oraz ołtarze, na których składano ofiary;

Armamentaria – zbrojownie, wchodzące w skład principia, otaczające środkowy dziedziniec;

Officia – kancelarie, ulokowane na tyłach principia, jedna z nich – tabularium legionis – była miejscem gdzie rejestrowano wszystkich żołnierzy;

Scholae – w pobliżu kancelarii pomieszczenia, gdzie spotykały się różne stowarzyszenia żołnierskie (collegia);

Fabricae – warsztaty legionowe, w których naprawiano sprzęt wojskowy, najczęściej lokowane w retendurze;

Valetudinaria – szpital obozowy, wytwarzano tu również część lekarstw, położony w pretendurze lub latera Pretorii;

Horrea – spichlerze;

Thermae – kompleks łaźni o składowych częściach identycznych jak w klasycznych łaźniach rzymskich oraz z basenem (natatio) i zadaszonym miejscem do ćwiczeń (basilica thermarum).

limes

droga, kresy

limites

koniec imperium (administracji)

Wał Hadriana

120-128, wieże co 500m, 80 kaszteli milowych, fort South Shields na wylocie

Wał Antonina

142-154, z torfu i ziemi, zasieki

opus caementicium

zaprawa i kruszywo

zaprawa hydrauliczna a powietrzna

hydrauliczna twardnieje też pod wodą, jako kruszywo tłuczeń

spoiwo a lepiszcze

spoiwo - zaprawa wapienna lub gipsowa, nieodwracalne zaschnięcie, lepiszcze glina i piasek, woda rozpuszcza

opus latericium

opus emplectum

opus vittatum mixtum

budowa ulicy rzymskiej

opus signinum

libella

poziomica

suspensura

lustrum

suovetaurilia przebłagalne

supplicationes

dni na publiczną modlitwę

kapitolium

świątynia poświęcona triadzie kapitolińskiej

Triada Kapitolińska

Jowisz, Junona, Minerwa (pierwotnie Jowisz, Mars, Kwiryn)

turibulum

kadzielnica

świątynia gallo-rzymska

plan kwadratu, kolumnada, owalna budowla w środku

Lapis Niger

Ara Pacis

tegula

dachówka

imbrex

gąsior

antefix

iter

droga dla pieszych

cursus publicum

poczta

Forma Urbis Romae

plan Rzymu

caput aquae

zbiornik początkowy akweduktu

castellum aquae

zbiornik końcowy akweduktu

galerum

czapka kapłańska

roundhouse

broch/dun

dzieli Brytanie na część zurbanizowaną i zmilitaryzowaną

Rutupiae, wrota do Brytanii

Camulodunum, centrum kultu Klaudiusza, spalone w powstaniu Boudiki

Isca Dumnoniorum, koniec Fosse Way

Londinium

Stanegate - linia fortów w Szkocji

Vindolanda

tabliczki z Vindolandy

Gask Ridge, fortyfikacje w Szkocji

Castra Pinnata, obóz podczas próby podboju Kaledonii, skarb gwoździ, wycofany do Devy

Deva Victrix, największy obóz, pod nadzorem Agrykoli, duży amfiteatr

Aquae Sulis, defixiones do Minerwy-Sulis

Eboracum, siedziba Agrykoli podczas wojen,

Skarb z Corbridge

Religia w Brytanii

Coventina, Epona, Jowisz-Taranis, Cucullati

cucullus

Maison Caree, Nimes

Łuk Honoryfikacyjny w Orange

Świątynia Augusta i Liwii, Vienne

Trofeum z Alp

Trofeum z Carpentras

Teutates-Merkury

Porte d’Aroux, Augustodunum

Bazylika Konstantyna, Trewir

Cenotaf Druzusa, Meinz

Miecz Tyberiusza, Meinz

Vetera (Xanten), potem Colonia Ulpia Traiana

Cenotaf Celiusza z Xanten

Castra Regina

Matronae

Hełmy z maskami, Xanten

Kolumny Jupitera

Diatretum, szkła nadreńskie

Opus Craticum

Noreia

Carnuntum

Quadrifrons z Heidentor

Jowisz Dolicheński

Thesaloniki, Pałac Galeriusza

Korynt, Akrokorynt, forteca i ś. Afrodyty

Łuk Hadriana, Ateny

Pałac Dioklecjana w Splicie

Żelazne Wrota, przełom Dunaju

Tabula Traiana

Vinimacium, stolica Moesii Sup, z dużą nekropolą

Novae

Glykon

Tropaeum Traiani

teatr w Philippopolis