Ticstoornis & trichotillomanie

#c52525

Wat voor stoornis is een ticstoornis?

Neurobiologische ontwikkelingsstoornis

• zoals VB, ASS, ADHD, specifieke leerstoornis…

Stoornis waarbij herhaling centraal aspect is

Wat is een tic?

Plotseling optredende, snelle, herhaalde, niet-ritmische motorische beweging of vocalisatie

Voorafgaande aandrang om tic te hebben

• = premonitory urge

• ervaren als ‘niet te weerstaan’

• tic kan wel gedurende bepaalde tijd onderdrukt worden

• niet door iedereen of altijd, minder bij jonge kinderen

• belangrijk te exploreren voor mogelijke behandelingstechnieken

Welke 2 soorten tics worden onderscheiden?

1) Eenvoudig of enkelvoudig

• niet doelgericht

• kort van duur

• 1 beweging of geluid

• vb. motorisch: oogknipperen, schouder ophalen

• vb. vocaal: kuchen, hoesten, fluiten

2) Complex of multipel

• lijkt meer doelgerichte handelingen in te houden

• duurt langer

• vaak combinatie van eenvoudige tics

• niet makkelijk te onderscheiden van stereotypieën

• vb. motorisch: in handen klappen, zichzelf bijten

• vb. vocaal: echolalie (dingen nazeggen), zinloze woorden

Welke 3 ticstoornissen zijn er?

1) Stoornis van Gilles de la Tourette

2) Persisterende (chronische) motorische of vocale ticstoornis

3) Voorlopige ticstoornis

Wat zijn de 4 DSM-criteria voor de stoornis van Gilles de la Tourette?

A. Zowel multipele motorische als een of meer vocale tics zijn op een bepaald moment tijdens de ziekte aanwezig geweest, hoewel niet noodzakelijk tegelijkertijd

B. De tics kunnen in frequentie wisselen, maar zijn aanwezig gedurende meer dan een jaar sinds begin van tics

C. Begint vóór 18j

D. Stoornis niet toegeschreven aan fysiologische effecten van middel of somatische aandoening

De stoornis van Gilles de la Tourette onderscheidt 3 soorten:

• de zuivere Tourette

• Full Blown Tourette

• Tourette Plus

Wat houdt elk in?

Zuivere Tourette

• enkel motorische & vocale tics

Full Blown Tourette

• uitgebreide spectrum van Tourettesymptomen, waaronder

  • echolalie, echopraxie (dingen nazeggen of nadoen)

  • palilalie, palipraxie (woorden of bewegingen herhalen)

  • coprolalie, copropraxie (schokkende taal of gebaren)

Tourette Plus (TS+)

• TS gepaard met andere stoornissen, vb. ADHD, OCD…

Wat zijn de 5 DSM-criteria voor de persisterende (chronische) motorische of vocale ticstoornis?

A. Eenvoudige of multipele motorische of vocale tics tijdelijk tijdens ziekte aanwezig, maar niet tegelijk

B. Tics kunnen in frequentie toe- & afnemen, maar zijn sinds meer dan een jaar aanwezig

C. Begint vóór 18j

D. Stoornis niet toegeschreven aan fysiologische effecten van middel of somatische aandoening

E. Nooit voldaan aan criteria Gilles de la Tourette

• specificeer: alleen met motorische tics of alleen met vocale tics

Wat zijn de 5 DSM-criteria voor de voorlopige ticstoornis?

A. Eenvoudige of multipele en/of vocale tics

B. Tics aanwezig gedurende korter dan een jaar sinds het begin van de tics

C. Begint vóór 18j

D. Stoornis niet toegeschreven aan fysiologische effecten van een middel of somatische aandoening

E. Nooit voldaan aan criteria Gilles de la Tourette of persisterende (chronische) motorische of vocale ticstoornis

Met welke 6 stoornissen vormen ticstoornissen vaak comorbiditeit?

1) OCD

• onderscheid met tics niet altijd makkelijk

2) ADHD

3) Angststoornissen & depressie

• depressie; tics hebben impact op vb. zelfbeeld

4) Slaapstoornissen

• tics komen meestal niet voor tijdens slaap, maar wel gevoeliger voor slaapstoornissen

• veel wakker worden, praten tijdens slaap, slaapwandelen…

5) Woedeaanvallen of zelfbeschadiging

6) GTS met ASS

Hoe onderscheidt je ticstoornissen van OCD?

OCD: dwang om angst te vermijden

Tics: drangverschijnselen

→ Tics/gedragingen onderdrukken bij tics niet gepaard met angst, bij OCD wel

Welke 4 andere stoornissen kunnen ticstoornissen zijn (differentiaaldiagnose)?

1) OCD

• wat is functie van tics: angst reduceren of drang?

2) ASS

3) ADHD

4) Spraak- & leerstoornissen

Bespreek de prevalentie van ticstoornissen (algemene trend). Is er een geslachtsverschil?

1/10 kinderen last van tics, maar meestal gaat dit vanzelf over

3-4x meer bij jongens

Epidemiologisch onderzoek

• niet-chronische tics afgelopen jaar > GTS >= chronische motorische ticstoornis > chronische vocale ticstoornis

Welke 5 problemen zien we bij ticstoornissen op neuropsychologisch niveau?

1) Moeilijkheden met visuo-motorische integratie

• tgv ADHD-comorbiditeit?

2) Aandachtsstoornissen

3) Problemen met responsinhibitie

4) Problemen met responsorganisatie

5) Zwakkere fijn-motorische controle

= Overlap met ADHD-gerelateerde neuropsychologische problemen

Bespreek de etiologie van ticstoornissen (4).

1) Genetische voorbeschiktheid

• erfelijkheid +50% van variantie

• patroon: dominant met variabele expressie

• combinatie van genen

2) Aselecte pre- & perinatale effecten

3) Auto-immuun verschijnsel - uitlokker/oorzaak/rol in opflakkering?

• streptokok-infectie PANDAS (Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococci)

• = virale infectie, lokt neuropsychiatrische stoornissen uit, oa tics

4) Bij TS 4-5x vaker sporen van infectie met streptokokken, 10x vaker auto-immuun antistoffen tegen basale ganglia, 2x vaker auto-immuun antistoffen bij TS patiënten met sporen van streptokokkeninfectie

Op welke 4 manieren kan je ticstoornissen behandelen?

1) Psycho-educatie

• optimale & veilige omgeving, rust, weinig stress

• belangrijk, want tics vaak onbegrepen

• geruststelling bij enkelvoudige tics vaak voldoende

• tics verdwijnen meestal vanzelf in adolescentie

2) Ernst van tics monitoren

• ticregistratie

• sensorische sensaties registreren

• YGTSS: Yale Global Tic Severity Scale

3) Gedragstherapie

4) Soms medicatie

• dopamine blokkeren

• evt. comorbiditeit met ADHD behandelen

→ Tics leren accepteren & hanteren

Welke 2 technieken van gedragstherapie helpen ticstoornissen & op welke manier?

Exposure aan sensorische sensatie & responspreventie

• meestal bij enkelvoudige tics met premonitory urge → tic tegenhouden ondanks urge → zonder tic zakt urge na een tijdje

• gecontroleerde setting & ondersteund! zo niet, bouwt spanning op tot uitbarsting van tics

Habit reversal

• bij complexe tics en/of geen premonitory urge

• onverenigbare respons met tic, vb. tic: ogen dichtknijpen → onverenigbare respons: ogen heel wijd opendoen

Wat zijn de 4 DSM-criteria voor stereotype bewegingsstoornissen?

A. Repetitieve, ogenschijnlijk drangmatige & klaarblijkelijke doelloze bewegingen

• vb. schommelen met lichaam, hoofdbonken, handwapperen, zichzelf bijten/slaan

B. Repetitieve bewegingen interfereren met sociale, schoolse of andere activiteiten & kunnen tot zelfbeschadiging leiden

C. Begint in vroege kindertijd

D. Repetitieve bewegingen niet toegeschreven aan fysiologische effecten van middel of neurologische aandoening & niet beter verklaard door andere neurobiologische ontwikkelingsstoornis of psychische stoornis of OCD

Welke 3 specificaties dient men te maken bij stereotype bewegingsstoornissen?

1) Met of zonder zelfbeschadigende handelingen

2) Samenhangend met bekende aandoening/stoornis

3) Licht, matig of ernstig

Op welke 4 manieren kan je stereotype bewegingsstoornissen behandelen?

1) Psycho-educatie

2) CBT

• rangschikking in moeilijkheidsgraad

• exposure & responspreventie (zoals bij TS)

3) Evt. medicatie

4) Gezin mee betrekken!

• er zijn veel misverstanden, verwachtingen…

Wat zijn de 5 DSM-criteria voor trichotillomanie (haaruittrekstoornis)?

A. Recidiverend uittrekken van eigen haar met haarverlies als gevolg

B. Herhaaldelijke pogingen om het haar uittrekken te stoppen

C. Veroorzaakt klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren

D. Niet toegeschreven aan somatische aandoening

E. Niet beter verklaard door symptomen van andere psychische stoornis

Wat zijn 5 specificaties van trichotillomanie (haaruittrekstoornis)?

1) Haar van alle lichaamsgebieden waar haargroei te vinden is, kan worden uitgetrokken

• meestal hoofdhaar, wimpers & wenkbrauwen mogelijk, minst vaak oksel- & schaamharen

2) Kan gepaard gaan met diverse handelingen of rituelen

3) Kan met diverse gemoedstoestanden gepaard gaan

• angst, spanning, lustgevoelens, opluchting…

4) Bewust van gedrag of automatisch

5) Vaak ook andere lichaamsgerichte repetitieve gedragingen

• oa excoriatiestoornis: huidpulken

Wat is de prevalentie van trichotillomanie (haaruittrekstoornis)? Vergelijk dit tussen mannen & vrouwen

1-2% van bevolking

Verhouding man-vrouw: 1:10

• bij kinderen meer gelijk

Wanneer begint trichotillomanie (haaruittrekstoornis)?

Aanvangsleeftijd zeer uiteenlopend

• 2 golven: vroege kinderjaren - puberteit

• gemiddeld: 11-13j

Met welke 2 stoornissen kan trichotillomanie (haaruittrekstoornis) comorbiditeit vormen?

OCD & tics