အခန်း (၂) စက်ဝိုင်းပုံရွေ့လျားမှုရှိ အားများ (Forces in Circular Motion)

ဤဖလက်ရှ်ကတ်များသည် စက်ဝိုင်းပုံရွေ့လျားမှုတွင် ပါဝင်သော ဗဟိုသို့သက်ရောက်အား (Centripetal Force) နှင့် ဗဟိုမှဝေးရာသို့သက်ရောက်အား (Centrifugal Force) တို့၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ ဖော်မြူလာများနှင့် လက်တွေ့အသုံးချမှုများကို ဖော်ပြထားပါသည်။

Centripetal Force (ဗဟိုသို့သက်ရောက်အား)

စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း ရွေ့လျားနေသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုအပေါ် သက်ရောက်ပြီး စက်ဝိုင်း၏ ဗဟိုချက်ဆီသို့ အမြဲဦးတည်နေသော အားဖြစ်သည်။

Centripetal Force Formula (ဗဟိုသို့သက်ရောက်အား၏ ပမာဏ)

$F_c = \frac{mv^2}{r}$ သို့မဟုတ် $F_c = mr\theta^2$ (m သည် အရာဝတ္ထု၏ ဒြပ်ထု၊ v သည် အလျင်၊ r သည် စက်ဝိုင်း၏ အချင်းဝက် ဖြစ်သည်။)

Tension Force (တင်းအား)

ကြိုးတစ်ချောင်း၏ အစွန်းတွင် ချည်နှောင်ထားသော ဘောလုံးတစ်ခုကို စက်ဝိုင်းပုံ လှည့်ပတ်သောအခါ ကြိုး၏ တင်းအားသည် လိုအပ်သော ဗဟိုသို့သက်ရောက်အားကို ပေးစွမ်းသည်။

Gravitational Force (ဆွဲငင်အား)

နေကို ဗဟိုပြု၍ ကမ္ဘာပတ်နေခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များပတ်နေခြင်းတွင် ဒြပ်ဆွဲအားသည် ဗဟိုသို့သက်ရောက်အားအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။

Electric Force (လျှပ်စစ်အား)

အဏုမြူဗဟို (nucleus) ကို လှည့်ပတ်နေသော အီလက်ထရွန် (electron) များအတွက် ကူလုမ့်ဆွဲငင်အား (Coulomb attractive force) သည် ဗဟိုသို့သက်ရောက်အားအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။

Frictional Force (ပွတ်မှုအား)

ညီညာသော လမ်းကွေ့တစ်ခုတွင် ကားတစ်စီး ကွေ့သောအခါ တာယာနှင့် လမ်းမျက်နှာပြင်ကြားရှိ ပွတ်မှုအားသည် ဗဟိုသို့သက်ရောက်အားကို ဖြစ်စေသည်။

Banking of Roads (လမ်းကွေ့များအား စောင်းပေးခြင်း)

လမ်းကွေ့များတွင် အရာဝတ္ထုများ အပြင်သို့ ချော်မထွက်စေရန် လမ်း၏ အပြင်ဖက်အစွန်းကို အတွင်းဖက်ထက် မြှင့်တင်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

Angle of Banking (စောင်းပေးထားသော ထောင့်)

လမ်းမျက်နှာပြင်နှင့် အလျားလိုက် မျဉ်းကြားရှိ ထောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ တန်ဖိုးကို $\tan(\theta) = \frac{v^2}{rg}$ ဟူသော ဖော်မြူလာဖြင့် တွက်ချက်နိုင်သည်။

Centrifugal Force (ဗဟိုမှဝေးရာသို့သက်ရောက်အား)

စက်ဝိုင်းပုံရွေ့လျားမှုတွင် ဗဟိုမှ အပြင်ဘက်သို့ ကန်ထုတ်နေသကဲ့သို့ ခံစားရသော အားဖြစ်ပြီး အဟုန် (inertia) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Fictitious Force (အားယောင်)

Centrifugal force သည် အစစ်အမှန်အား (real force) မဟုတ်ဘဲ အဟုန်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အားယောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

Centrifuge (ဗဟိုခွာစက်)

နမူနာပြွန်များထဲရှိ သိပ်သည်းဆများသော အမှုန်များကို အောက်ခြေသို့ ပို့ဆောင်ရန် အလျှင်အမြန် လှည့်ပတ်ပြီး ခွဲထုတ်ပေးသော စက်ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။

Sedimentation Principle (အနည်ထိုင်ခြင်း နိယာမ)

ဗဟိုခွာစက်ထဲတွင် အရှိန်ဖြင့် လည်ပတ်ခြင်းကြောင့် သိပ်သည်းဆများသော အမှုန်များ အောက်ခြေသို့ ရောက်ရှိသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

Centrifugal Governor (ဗဟိုခွာ အရှိန်ထိန်းကိရိယာ)

အင်ဂျင်ကဲ့သို့သော စက်ပစ္စည်းများ၏ အရှိန်ကို တိုင်းတာရန်နှင့် ထိန်းညှိရန် အသုံးပြုသော ကိရိယာဖြစ်သည်။

Washing Machine Spin Drying (အဝတ်လျှော်စက် အခြောက်ခံခြင်း)

အဝတ်များမှ ပိုလျှံသော ရေများကို ဖယ်ရှားရန် ဗဟိုမှဝေးရာသို့ သက်ရောက်အား (centrifugal force) ကို အသုံးပြုပြီး အရှိန်ပြင်းစွာ လှည့်ပတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။