Religie, Zingeving en Levensbeschouwing: Capita Selecta

Deze flashcards behandelen de kernbegrippen uit de colleges over Jezus van Nazareth, de historische ontwikkeling tussen geloof en wetenschap, de neoliberale samenleving volgens Dirk De Wachter, en de belangrijkste ethische theorieën.

Jezus van Nazareth

De historische figuur die de basis vormt van het christendom, geboren rond $7-4$ v.C. tijdens de regeerperiode van Herodes de Grote.

Christus

Een eretitel voor Jezus, geen familienaam; het is een geloofskwestie en daarom geen object van historisch-kritisch onderzoek.

Dionysius Exiguus

De monnik die in de 6e eeuw de jaartelling startte op basis van het geboortejaar van Jezus (AD).

Aramees

De spreektaal die Jezus gebruikte als religieuze leraar om zich tot de mensen te richten.

Rijk Gods

Het centrale thema van Jezus’ verkondiging, gericht op eenheid met God en de naaste, heling, hoop en ethisch leven.

Abba

De standaardformule uit de tijd van Jezus waarmee kinderen hun eigen vader aanspreken; Jezus gebruikte dit specifiek voor God.

Harmoniemodel

De middeleeuwse visie waarbij geloof en wetenschap in perfecte harmonie samenwerkten, met de aarde als geocentrisch middelpunt (Ptolemeïsch wereldbeeld).

Deïsme

Een visie waarbij God wordt vergeleken met een horlogemaker (William Paley) die de kosmos schiep, maar deze nu zelfstandig laat functioneren volgens natuurwetten.

Sciëntisme

Een radicale stroming voortgekomen uit de Verlichting die stelt dat enkel de positieve wetenschappen de werkelijkheid correct kunnen verklaren en religie overbodig maken.

Taalspelen (Language games)

Een concept van Ludwig Wittgenstein dat stelt dat betekenis afhangt van de context; religieuze en wetenschappelijke taal zijn verschillende, incommensurabele manieren van spreken.

Paradigma

Volgens Thomas Kuhn een geloofssysteem of normatief verklaringsmodel waarbinnen wetenschappers puzzels oplossen totdat er een wetenschappelijke revolutie optreedt.

Borderline times

Een term van psychiater Dirk De Wachter die de huidige westerse samenleving beschrijft aan de hand van kenmerken van de borderline-persoonlijkheidsstoornis.

SMART-doelstellingen

Een acroniem voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden doelen, gebruikt om werking in organisaties efficiënt te evalueren.

Angstcultuur

Een begrip van Frank Furedi dat beschrijft hoe de paradoxale toename van collectieve angst in een veilige samenleving de drang naar controle voedt.

Métarécits

Grote, traditionele verhalen (zoals christendom of socialisme) die vroeger als zingevingskader functioneerden maar nu grotendeels zijn verdwenen.

Phronèsis

De Griekse term voor wijsheid of prudentia; het morele inzicht dat binnen de deugdenethiek groeit door ervaring in de morele praxis.

Utilitarisme

Een ethische theorie van Jeremy Bentham die stelt dat een handeling goed is als ze leidt tot het grootste geluk voor het grootste aantal mensen.

Deontologie

Een plichtsethiek waarbij de morele waarde van een daad afhangt van het navolgen van absolute regels of plichten, onafhankelijk van de gevolgen.

Personalisme

Een ethische stroming (o.a. Louis Janssens) die de mens beschouwt als een subject in relatie tot de gemeenschap, waarbij integrale menselijke waardigheid de norm is.

Banaliteit van het kwaad

Een concept van Hannah Arendt over hoe gewone mensen (zoals Adolf Eichmann) verschrikkelijke misdaden plegen enkel door kritiekloos hun taak uit te voeren.

Mystiek

Een spirituele praktijk of ervaring die betrekking heeft op de directe, persoonlijke ervaring van het goddelijke of het transcendente.

Existentialisme

Een filosofische stroming die de nadruk legt op de individuele ervaring, vrijheid, en verantwoordelijkheid binnen een betekenisloze wereld.

Religieuze pluraliteit

Het bestaan van verschillende religies en levensbeschouwingen naast elkaar binnen een samenleving.

Secularisatie

Het proces waarbij religie minder invloed heeft op de maatschappij en de politiek en met de tijd steeds meer als privé-aangelegenheid wordt gezien.

Transcendentie

Het overstijgen van de normale grenzen van de ervaring, vaak in de zin van het bereiken van een hogere spirituele staat.

Postmodernisme

Een culturele, artistieke en filosofische beweging die sceptisch staat tegenover grote verhalen en absolute waarheden, inclusief religieuze narratieven.

Buddhisme

Een religieuze en filosofische traditie die is ontstaan uit de leer van Siddhartha Gautama (de Boeddha) en zich richt op verlichting door meditatie.

Humanisme

Een levensbeschouwing die de mens centraal stelt en zich richt op menselijke waarden, redelijkheid en ethiek, vaak zonder beroep op religie.

Religieuze identiteit

De manier waarop individuen hun lidmaatschap en verbinding met een bepaalde religieuze traditie ervaren en uitdrukken.

Ethiek van de zorg

Een ethische benadering die de nadruk legt op de relaties en verantwoordelijkheden die mensen hebben ten opzichte van elkaar.