M1

Senakulo

________- Patungkol sa buhay, pagpapakasakit, kamatayan, at muling pagkabuhay ng Panginoong Hesukristo ang dulang ito.

Tuluyan o prosa

Tumutukoy ito sa maluwang na pagsasama-sama ng mga salita sa loob ng pangungusap

Patula o panulaan

Ito ay sinusulat nang pataludtod o pasaknong sa pamamagitan ng salitang binibilang ang pantig sa taludtod na pinagtugma-tugma

Alamat

Ito ay isang uri ng tuluyang tumutukoy sa mga pinagmulan ng mga bagay-bagay sa daigdig

Anekdota

Akdang isinalasaysay ang mga kakaiba o kakatuwang nangyari sa buhay ng isang sikat, o kilalang mga tao

Nobela

Tinatawag din itong kathambuhay

Pabula

Akdang ang mga tauhan ay mga hayop

Parabula

Ito ay maikling kuwentong may aral na kalimitang hinahango mula sa Bibliya

Maikling Kuwento

Hinggil ito sa isang mahalagang pangyayaring kinasasangkutan ng isa o ilang tauhan at may iisang kakintalan o impresyon lamang

Dula

Salaysay na hinahati sa pamamagitan ng mga yugto at kadalasang isinalaysay sa mga teatro

Sanaysay

Ito ay isang komposisyong kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda

Talambuhay

Isinalaysay nito ang kasaysayan ng buhay ng isang tao na batay sa mga tunay na impormasyon

Talumpati

Paglalahad ito ng mga kaisipan o opinyon ng isang tao hinggil sa isang napapanahong paksang may layuning humikayat,tumugon, mangatwiran, magbigay ng kaalaman o impormasyon at maglahad ng isang paniniwala

Balita

Ito ay nagpapahayag sa mga kasalukuyang kaganapan sa labas at/o loob ng isang bansa

Kwentong Bayan

Ito ay isang uri ng salaysay na likhang-isip na mga tauhang kumakatawan sa mga uri ng mamamayan

Tulang Pasalaysay

Ito ay tumutukoy sa mga pinapaksang mahahalagang mga tagpo o pangyayari sa buhay, ang kagitingan, at kabayanihan ng tauhan

Awit

Ito ay tulang nagsasalaysay ng mga buhay ng mga mahal na tao tulad ng hari, reyna, prinsipe, duke, at iba pa. Ang tagpuan ay mga kaharian at binabasa nang paawit ngunit may himig na mabagal o tinatawag na andante

Korido

Tulad ng awit, ang mga tauhan nito ay mga mahal na tao at naganap sa mga kaharian

Epiko

Isinasalaysay ang kabayanihan at pakikipagtunggali ng isang tao o mga tao laban sa mga kaaway na kadalasang hindi kapani-paniwala dahil sa mga tagpuang kababalaghan at di-makatotohanan

Dalit

Ito ay isang awit ng papuri, luwalhati, kaligayahan, o pasasalamat

Oda

Nagpapahayag ito ng paghanga o isang papuri sa isang bagay

Soneto

Nagtataglay ito ng labing-apat (14) na taludtod at naghahatid ng aral sa mga mambabasa

Elehiya

Ang tulang ito ay patungkol sa pagdadalamhati sa isang namatay o naglalarawan sa pagbubulay-bulay sa kamatayan

Kantahin

Ito ay musikang magandang pakinggan at binubuo ng mga payak na salita at sukat

Tibag

Ito ay dulang nagtatanghal sa paghahanap ni Santa Elena sa mahal na krus na kinamatayan ni Hesus

Senakulo

Patungkol sa buhay, pagpapakasakit, kamatayan, at muling pagkabuhay ng Panginoong Hesukristo ang dulang ito

Moro-moro

Ito ay isang uri ng "komedya" na nagpapakita ng makasaysayang labanang nagsimula pa noong ika-16 na siglo nang ang mga Kristiyanong Malay, mga Pilipino sa Luzon at Visayas ay sumama sa pakikidigma ng mga Kastila laban sa mga Pilipinong Muslim na nasa Timog ng Pilipinas

Panunuluyan

Ito ay isang tradisyonal na dula tuwing bisperas ng Pasko hinggil sa paghahanap ng matutuluyan nina Birheng Maria at San Jose sa Herusalem at pagsisilang kay Hesus sa isang sabsaban

Salubong

Pagtatanghal ito ng pagtatagpo ng muling nabuhay na Panginoong Hesus at ni Birheng Maria

Sarswela

Isang komedya o melodramang may kasamang awit at tugtog, may tatlong (3) yugto, at nauukol sa mga masisidhing damdamin tulad ng pag-ibig, paghihiganti, panibugho, pagkasuklam, at iba pa

Karagatan

Nanggaling ang dulang ito sa alamat ng prinsesang naghulog ng singsing sa karagatan at nangakong pakakasalan ang binatang makakakuha nito

Duplo

Isa itong larong paligsahan sa pagbigkas ng tula na isinasagawa bilang paglalamay sa patay

Dalit

Ito ay ang pag-aalay ng bulaklak kasabay ng pag-awit bilang handog sa Birheng Maria

Paksa

Ito ang pinag-uusapan sa kabuuan ng babasahin o palabas

Tauhan

Sila ang mga nagsisiganap at nagbibigay-buhay sa panitikan

Subdued (internal)

Kadalasang tahimik lang ang tauhan, maaaring malungkot o nag-aalala

B. Hysterical (external)

Kadalasang sumisigaw, nagwawala o kung di may tumatalon at may labis na paggalaw ang tauhang gumaganap

Building up

Sa ganitong uri ng pagganap ay unti-unting ipinakikita ang pagtaas ng emosyon

Descending

Kabaligtaran ito ng building up, ditoy pababa ang emosyon ng gumaganap

Tagpuan

Tumutukoy ito sa kinaroroonan ng eksena o kuwento

Dayalogo

Ito ay ang salitaan o pagpapalitan ng usapan sa pagitan ng mga tauhan

Teknikal na aspeto

Pagsipat ito sa aspeto ng sining ng pagkakalikha ng panulat o panoorin

Sining

- nagmula sa salitang Latin na "ars"
- nangangahulugang kakayahan o kasanayan.

anyo

ay anomang may angking hugis katulad ng mukha.

perspektibo

Ito ay ang pagbuo ng kaalaman o hugis batay sa iyong pananaw.

anatomiya

anatomikong istruktura ng katawan ng tao, kabilang ang mga selula , tisyu , organo, at mga organ system .

komposisyon

ang pinakapayak na paraan ng pagsusulat ng mga natatanging karanasan, pagbibigay ng interpretasyon sa mga pangyayari o sa kapaligiran at puna sa mga nabasang akda o napanood na pagtatanghal

Panitikan

- nagmula sa salitang "pang"(unlapi) + "titik" (salitang-ugat) + "an" (hulapi)
- galing sa salitang Latin na "littera" na nangangahulugang titik

Kahalagahan ng Panitikan

1. Matuklasan ang sariling kalinangang maipagmamalaki.

2. Mapahalagahan ang wika, sining, halagang pantao, at iba pa.

3. Maihambing ang panitikan sa mga kilalang akdang nanuluktok sa buong daigdig, nang sa gayon, mapalakas ng mga makata at manunulat ang mga kahinaang taglay ng ating panitikan. Sa pamamagitan nito’y mabilis na mapauunlad ng ating panitikang may sariling tatak ng kasiningan, kagandahan, at kadakilaan.

Mga akdang tuluyan

- Alamat
- Anekdota
- Nobela
- Pabula
- Parabula
- Maikling Kuwento
- Dula
- Sanaysay
- Talambuhay
- Talumpati
- Balita
- Kwentong Bayan

Mga akdang patula

- Tulang Pasalaysay
- Tulang Pandamdamin o Liriko
- Tulang Pandulaan o Pantanghalan

Tulang Pasalaysay

- Awit
- Korido
- Epiko

Tulang Pandamdamin o Liriko

- Dalit
- Oda
- Soneto
- Elehiya
- Kantahin

Tulang Pandulaan o Pantanghalan

- Tibag
- Senakulo
- Moro-moro
- Panunuluyan
- Salubong
- Sarswela
- Karagatan
- Duplo
- Dalit

Paano magsuri ng Panitikan?

- Paksa
- Tauhan
- Tagpuan
- Dayalogo
- Teknikal na aspeto
- Bisang Pampanitikan

Mga Teoryang Pampanitikan

Bayograpikal
Historikal
Klasismo
Humanismo
Romantisismo
Realismo
Pormalistiko
Siko-Analitiko
Eksistensyalismo
Istrukturalismo
Feminismo

Bayograpikal

Matutuklasan dito ang impluwensyang makatutulong sa sining ng manunulat – mga pilosopiyang kaakbay ng kanyang panahon, ang mga aklat o mga akdang kanyang binasa, ang iba pang taong nagsilbing gabay o nagmulat sa kanyang magsulat.

Historikal

Saklaw nito ang historikal na pagsusuri ng teksto na nakabatay sa impluwensyang nagpapalutang sa isang akda: talambuhay ng may-akda, ang sitwasyong politikal na makapaloob sa akda, ang tradisyon at kombensyong nagpapalutang sa akda.

Klasismo

Pinaniniwalaan ng teoryang klasismo na dahil walang katapusan ang diwa at espiritu ng tao kung kaya’t ibig nitong makalaya sa kinabibilangang daigdig. Pinaniniwalaan nitong ang diwa ng tao ay nakabatay sa bagay, ang pisikal na bagay at espiritu ay dapat isabuhay at dakilain.

Humanismo

Ang pokus sa teoryang ito ay ang tao, at ang taong nakatuntong ng pag-aaral at kinilala ng kultura ay maituturing na sibilisado.

Romantisismo

Dalawa ang uri nito: romantisismong tradisyunal at romantisismong rebolusyunaryo. Ang una’y dumarakila sa halagang pantao samantalang ang huli’y lumulutang ang pagkamakasariling karakter ng isang tauhan.

Realismo

Ipinaglalaban ng realismo ang katotohanan kaysa kagandahan. Sinomang tao, anomang bagay at lipunan ay dapat na maging makatotohanan ang paglalarawan o paglalahad.

Pormalistiko

Ang pisikal na katangian ng akda ang pinakaubod ng pagdulog na ito. Tunguhin ng teoryang itong matukoy ang (1) nilalaman, (2) kaanyuan o kayarian, at (3) paraan ng pagkakasulat ng akda.

Siko-Analitiko

Sa teoryang ito, may malaking impluwensya ang pahayag ni Freud na tanging ang ekonomiya lamang ang motibo ng lipunan. May kinalaman ito sa paniniwalang naghahanapbuhay tayo para lamang lasapin ang sarap ng buhay at nagkakaroon lamang ng maturidad bunga ng kamalayan sa kahirapan.

Eksistensyalismo

Sa teoryang ito, kalayaan at awtentiko ang mga tanging nais kilalanin.

Istrukturalismo

Simulain ng teoryang ito na ang wika ay hindi tamang hinuhubog ng kamalayang panlipunan kung hindi humuhubog din sa kalayaang panlipunan.

Feminismo

Pinaniniwalaan nitong lalaki ang mga manunulat ng panitikan kaya ito umiral. Na ang mga babae ay mahina, marupok, mangmang, sunod-sunuran, maramdamin, emosyonal, pantahanan, at masama. Kitang-kita sa mga akda ng mga lalaking manunulat ang paglaganap ng opresyon ng kababaihan.

Pinaniniwalaan nitong ang sistemang pangkababaihan bilang mga indibidwal na di-kapantay ng kalalakihan.