GME: Hoofdstuk 15

Pest: de Zwarte Dood (uitgebreid)

De ziekte is een bacteriestam die voorkwam op vlooien die via ratten op de mens konden springen en infecteren met deze ziekte. De ziekte kwam rond 1347 voor in de Centraal-Aziatische steppen en de Kaukasus, van daar verspreidde het zich naar de Krim en de Zwarte Zee. In dit gebied kwamen veel Italiaanse handelaars in dit gebied handel drijven met als gevolg dat deze de ziekte verder verspreidden naar Italië. Vanuit Zuid-Europa trok het verder naar Noord-Europa. In de periode van 1347 tot 1351 stierf een derde van de 75 miljoen inwoners in Europa. Daarnaast waren er meerdere varianten van de pest. Zo was er de builenpest, waarbij het slachtoffer nog een kans had om te overleven, de longpest (geen overlevingskans) en de sceptische pest (geen overlevingskans). Ook andere ziekten hadden impact op de pest, zo ontstonden er bacteriële mutaties. De pest verdween echter niet uit Europa, zo bleef het nog pandemisch aanwezig tot het begin van de 18de eeuw. Soms braken er nog epidemieën uit die steeds leidde tot een hoge mortaliteit. Belangrijk om te melden is dat de bevolkingsdichtheid geen invloed had op de ziekteverspreiding, aangezien ook het platteland zwaar werd getroffen. Wat wel invloed had op de ziekteverspreiding was de ecologie en de hygiëne. Zo had de stad Nürnberg een riolering die de pest beïnvloed zou hebben.

Thomas Malthus, 'Essay on the principle of population', 1798

Volgens Malthus nam de bevolking exponentieel toe (2,4,16...) en de voedselproductie lineair (1,2,3...), waardoor er ooit een tekort aan voedsel zou zijn. Dit tekort kon men vermijden door 'preventive checks'. Dit zijn maatregelen, waarbij men de fertiliteit wilde laten dalen. Als men dit niet deed, bleef de bevolking groeien en kwam men boven het Malthusiaans plafond. De bevolking zou dan pas terug in evenwicht komen door de 'positive checks', hierbij keert men terug onder het Malthusiaans plafond door een stijging van de mortaliteit. Volgens Malthus was het belangrijk om deze 'positive checks' te vermijden.

David Ricardo

Is vooral bekend om zijn 'wet van de dalende meeropbrengsten'. Meeropbrengsten zijn de laagste opbrengsten van de slechte landbouwgronden. Zo ging men in de late middeleeuwen onvruchtbare akkers verbouwen om zo het tekort aan voedsel op te vangen. De opbrengsten van deze akkers zouden echter na een tijd dalen. Daarnaast was Ricardo ook van mening dat technologie de natuur nooit volledig kan bijbenen.

Landlozen en keuterboeren

Een landloze is iemand die geen eigen landbouwgrond in bezit heeft. Een keuterboer is een boer met een zodanig klein bedrijf dat hij zijn inkomsten moet aanvullen met loondienst. De situatie voor de landlozen en de keuterboeren verbeterde over tijd. Zo waren er hogere lonen voor seizoensarbeid en konden ze ook genieten van het putting-out systeem (landelijke nijverheid). Zo werden goedkope wollen stoffen hier vervaardigd en vestigde de vlasnijverheid zich ook op het platteland. Daarnaast werd er ook nog aan turfsteken, zoutwinning, dijkbouw, mijnwerk enzovoort gedaan. De surplus die men hieruit verkreeg, werd geïnvesteerd in de landelijke nijverheid.

Neo-marxisme

De neomarxisten aanvaardden het belang van de demografie. Daarnaast vonden ze dat de mate waarin de technologie deze problemen kon oplossen gerelateerd kan worden aan de sociale verhoudingen. Zo werd volgens hen de technologische vooruitgang afgeremd door de surplusextractie en de laatmiddeleeuwse productieverhoudingen (Robert Brenner).