AP FORST TERM EXAMINATION GRADE 5

Geographic & Historical Identity

Pagkakakilanlang heograpikal at historikal ng Pilipinas bilang isang bansa.

Pilipinas

Bansang matatagpuan sa rehiyong Timog Silangang Asya o Southeast Asia.

Arkipelago

Pangkat ng maraming pulo na bumubuo sa isang bansa o rehiyon.

Mainland Southeast Asia

Subrehiyon ng Timog Silangang Asya na bahagi ng kalupaan ng kontinente ng Asya.

Insular Southeast Asia

Subrehiyon ng Timog Silangang Asya na binubuo ng mga pulo at kapuluan, tinatawag ding Malay Archipelago.

Mga Karagatang Nakapaligid

Karagatang Pasipiko sa silangan, West Philippine Sea sa kanluran, Celebes Sea sa timog, at Bashi Channel sa hilaga.

Lokasyon

Pilipinas ay matatagpuan sa humigit-kumulang 12.879° latitude at 121.774° longitude sa Northern Hemisphere.

Estratehikong Lokasyon

Lokasyon ng Pilipinas sa Asya-Pasipiko at pagitan ng Asya at Oceania na naging mahalaga sa kalakalan at kultura.

Sinaunang Pamayanan

Mga sinaunang pamayanang nabuo sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas tulad ng Ilaya at Ilawud.

Ilaya

Pamayanang nalinang sa mataas na lugar tulad ng bundok at talampas, malayo sa anyong tubig at karaniwang gumagamit ng paglalakad at hayop sa transportasyon.

Ilawud

Pamayanang nalinang sa mabababang lugar tulad ng lambak, kapatagan, baybayin, at tabi ng ilog na umaasa sa pangingisda at pagsasaka.

Kultura

Kabuuan ng mga paniniwala, kaugalian, tradisyon, at paraan ng pamumuhay ng isang lipunan.

Struktura ng Lipunan

Pagkakaayos ng mga pangkat at uri ng tao sa isang sinaunang lipunan.

Maginoo

Namumunong uri sa Luzon na kinabibilangan ng Datu, Lakan, o Rajah.

Datu

Pinuno ng sinaunang pamayanan o balangay.

Lakan

Isang titulo ng pinuno sa sinaunang Luzon.

Rajah

Titulo ng isang sinaunang pinuno o pinunong may mataas na katayuan.

Maharlika

Aristokrata at mandirigma sa balangay na katuwang ng datu sa pamumuno.

Timawa

Malayang tao na maaaring magmay-ari ng lupa at makipagkalakalan.

Alipin

Mababang uri ng tao sa sinaunang lipunan na naglilingkod sa isang amo.

Aliping Namamahay

Aliping may sariling bahay na naglilingkod sa amo sa pamamagitan ng tributo o pagtatrabaho.

Aliping Saguiguilid

Aliping nakatira sa bahay ng amo at umaasa rito para sa pagkain at tirahan.

Tumao

Namumunong pangkat sa sinaunang lipunan ng Visayas na kinabibilangan ng datu at pamilya nito.

Oripun

Pinakamababang uri o alipin sa sinaunang lipunan ng Visayas.

Sultanate

Sistema ng pamahalaan sa Mindanao na pinamumunuan ng Sultan.

Sultan

Pinuno ng isang sultanate.

Rajah Muda

Tagapagmana ng Sultan sa isang sultanate.

Rajah Laut

Pinunong may kaugnayan sa pamamahala sa mga gawaing pandagat.

Pandita

Pinunong espiritwal o tagapayo sa isang sultanate.

Burnay

Tradisyonal na banga na ginawa sa Ilocos.

Ruson-tsukuri

Tawag ng mga Hapones sa mga banga na ginawa sa Luzon, na nangangahulugang “ginawa sa Luzon.”

Ma-i

Sinaunang tawag sa bahagi ng Mindoro na nakikipagkalakalan ng betel nut, pulot, at beeswax.

Salambao

Malaking lambat na ginagamit sa sinaunang pangingisda sa ilog at lawa.

Abaka

Likas na hibla na ginagamit sa paggawa ng kasuotan at iba pang hinabing produkto.

Yanot

Tawag ng Manobo sa abaka.

Bulak

Hiblang ginagamit sa paghahabi sa Panay, Mindoro, at Cagayan.

Balakbak

Habi mula sa punong balete na ginagamit ng mga Negrito.

Bast

Hibla mula sa puno ng mulberry na tanyag sa Bontoc at Ifugao.

Pangangayaw

Sinaunang pagsalakay o paglalakbay ng pangkat o balangay para sa parangal, paghihiganti, o pagkuha ng bihag at gamit.

Banaue Rice Terraces

Hagdan-hagdang palayan sa Ifugao na nagpapakita ng sinaunang inhenyeriyang pang-agrikultura.

Panday

Dalubhasa sa sinaunang paggawa ng kagamitang yari sa bakal at ginto.

Panday-ginto

Panday na dalubhasa sa paggawa ng mga kagamitang ginto.

Panday-bakal

Panday na dalubhasa sa paggawa ng mga kagamitang bakal.

Panday-anluwagi

Panday na dalubhasa sa paggawa ng mga kagamitang gawa sa kahoy.

Laguna Copperplate Inscription

Pinakamatandang nakasulat na dokumentong natagpuan sa Pilipinas, mula A.D. 900, na nakaukit sa tansong plato.

Kababaihan sa Sinaunang Lipunan

Mga babaeng may mahalagang papel sa espiritwal, pangkultura, at panlipunang buhay ng sinaunang lipunan.

Babaylan

Babaeng pinunong espiritwal, manggagamot, at tagapangalaga ng kultura, tradisyon, at kaalaman.

Katalonan

Tawag sa babaylan sa sinaunang lipunang Tagalog.

Asog

Tawag sa lalaking nagsasagawa ng tungkulin ng babaylan at nagbibihis-babae.

Dayang Buka kay Senapati Jayadewa

Mahalagang pangalan sa Laguna Copperplate Inscription na nagpapakita ng mataas na posisyon ng kababaihan sa sinaunang lipunan.