Egzamin z Psychometrii - Pojęcia Kluczowe

Zbiór fiszek opracowany na podstawie notatek z psychometrii, obejmujący definicje pomiaru, analizę czynnikową, rzetelność oraz normy psychometryczne.

Pomiar psychologiczny

Akt oceny rozmiaru pewnej ilości, wymiaru lub kryterium; przyporządkowanie liczb cechom przedmiotów lub osób zgodnie z określonymi zasadami weryfikowalnymi empirycznie.

Latentny charakter przedmiotu pomiaru

Trudność w psychologii polegająca na tym, że mierzone właściwości nie są bezpośrednio obserwowalne.

Błąd pomiaru

Niestabilność wyników wpisana w samą czynność pomiaru; różnica między uzyskanym wynikiem a wynikiem rzeczywistym.

Test psychologiczny

Narzędzie wystandaryzowane, obiektywne, trafne, rzetelne i znormalizowane, posiadające reguły obliczania wartości mierzonej cechy.

Operacjonalizacja

Procedura wiązania teoretycznych, nieobserwowalnych terminów z terminami obserwacyjnymi (wskaźnikami i desygnatami).

Skala Likerta

Typ skali odpowiedzi (często z etykietami liczbowymi i słownymi), gdzie optymalna liczba kategorii wynosi $7$.

Współczynnik W-Kendalla

Wskaźnik informujący o jakości pracy sędziów kompetentnych i stopniu ich zgodności; przyjmuje wartości od $0$ do $1$.

CVR (Content Validity Ratio)

Wskaźnik jakości pozycji testowych przyjmujący wartości od $-1$ do $1$, gdzie $1$ oznacza pełną zgodność sędziów co do przydatności itemu.

Ładunki czynnikowe

Wskaźniki informujące o sile związku pozycji testowej z czynnikiem; przyjmują wartości od $-1$ do $+1$, a ich optymalna wartość to $>0,7$.

Analiza równoległa

Metoda ustalania liczby czynników poprzez porównanie empirycznych wartości własnych z wartościami wygenerowanymi losowo.

Kryterium Kaisera

Zasada w EFA, według której do analizy wybiera się czynniki, których wartość własna wynosi minimum $1$ (lub $0,6$).

Kryterium Cattella (wykres osypiska)

Metoda wyznaczania liczby czynników oparta na analizie wykresu; przyjmuje się tyle czynników, ile znajduje się przed punktem załamania wykresu.

Wariancja swoista

Część wariancji pozycji testowej niezwiązana z żadnym z czynników; powinna wynosić $<0,8$.

Klasyczna Teoria Testów (KTT)

Teoria zakładająca, że każdy pomiar jest obarczony błędem losowym, którego średnia arytmetyczna przy nieskończonej liczbie pomiarów wynosi $0$.

Rzetelność testu (Rtt)

Stosunek wariancji wyników prawdziwych do wariancji wyników otrzymanych; określa stopień zgodności wyniku uzyskanego z prawdziwym.

Testy równoległe

Formy testu, które mierzą dokładnie to samo i w taki sam sposób; korelacja między nimi jest miarą rzetelności.

Współczynnik Spearmana-Browna

Wskaźnik rzetelności połówkowej, weryfikujący korelację między dwiema połówkami tego samego testu.

Alpha Cronbacha

Współczynnik zgodności wewnętrznej badający rzetelność skal (np. typu Likerta); wartość oczekiwana to $>0,7$ dla badań i $>0,9$ dla diagnozy.

Konfirmacyjna Analiza Czynnikowa (CFA)

Analiza, w której strukturę czynnikową (model) buduje się na wstępie na podstawie teorii lub wcześniejszych badań EFA.

RMSEA

Wskaźnik dopasowania modelu w CFA, którego wartość powinna wynosić $<0,08$ (najlepiej $<0,05$).

Standardowy błąd pomiaru (SEM)

Wartość określająca, jak bardzo wynik uzyskany może różnić się od prawdziwego; zależy od rzetelności testu i odchylenia standardowego.

Przedział ufności

Zakres wyników, który z określonym prawdopodobieństwem zawiera wynik prawdziwy osoby badanej (np. na poziomie $95\%$).

Norma (wg APA)

Standard lub zakres wartości reprezentujący typowy sposób funkcjonowania danej grupy lub jednostki.

Normy centylowe

Normy określające procent obserwacji w zbiorze danych, które mają wartości mniejsze lub równe danej wartości granicznej.

Skala IQ Wechslera

Znormalizowana skala o średniej $M=100$ i odchyleniu standardowym $SD=15$.

Skala stenowa

Skala standardowa o zakresie $1-10$, gdzie średnia $M=5,5$, a odchylenie standardowe $SD=2$.

Skala staninowa

Skala normalizowana o zakresie $1-9$ punktów, gdzie średnia $M=5$, a odchylenie standardowe $SD=2$.

Adaptacja kulturowa

Proces dostosowania testu do innej kultury, obejmujący tlumaczenie, analizę różnic kulturowych oraz weryfikację właściwości psychometrycznych.

Test neutralny kulturowo

Narzędzie (np. test Cattella), którego wynik nie jest istotnie zniekształcony przez pochodzenie społeczne, językowe czy kulturowe badanego.