les 10) Naturalisme in Vlaanderen (gevolg)

.

wat zijn enkele kenmerken van naturalisme en waar kwam de inspiratie vandaan?

• radicale breuk met literaire idealisering en met personages als typetjes

• objectiverend en registrerend schrijven → personages worden psychologische uitgewerkt

• verhalen worden niet verzoet: harde WKH in beeld gebracht (ontluisterend effect)

• invloed van internationale naturalisme: E. Zola, sociologie van H Taine (determinisme)

• determinisme: gedrag van mensen wordt bepaald door mileu, moment en race

waarom zou Conscience niet passen bij naturalisme?

geïdealiseerde beschrijving van arbeiders en hun omstandigheden ‘ze zijn arm maar gelukkig’. Hij probeert de problemen en al niet te benoemen en alleen de goede kanten te laten zien.

wie zorgde voor socialisme in Belgie?

Edward Anseele

• medeoprichter van socialistische coöperatie de Vooruit in Gent in 1880

• begint als bakkerij voor arbeider, daarna sociale dienstverstrekker.

• oprichting belgisch werkliedenpartij.

wat was de plaats van Revolverschot in de canon?

lange tijd niet in canon, pas vorig jaar in 2025

Lovelingen stond niet in canon, maar was nooit vergeten in academische literaire context

revolverschot duurde 6 jaar om te schrijven

tussen welke stromingen zit Revolverschot (1911)

naturalisme en feminisme

wat voor naturalisme wordt gekoppeld aan Revolverschot?

• pathologisch naturalisme

wat is pathologisch naturalisme?

• gaat over burgerij

• psychologische onevenwichtigheid en zelfs aandoeningen van personages

• Nervositeit, Hysterie, psychopathie, etc.

wat is sociaal naturalisme?

• niet burgerij, normaal volk

• focus op arbeiders, dagloners, landbewerkers, armoedige platteland

leg de doorbraak van feminisme uit eind 19de eeuw?

• ontstond eind 19de eeuw als reactie op maatschappelijke ongelijkheid tussen mannen en vrouwen

• eerste golf van feminisme: juridische en politieke rechten

• Wie zich uitte als feminist was verdacht.

• context

  • industriele revolutie → verandering rol van vrouw in arbeid en gezin

  • vrouwen grotendeels uitgesloten van politieke en economische macht

  • andere emancipatie-bewegingen bestonden al: abolitionisme en socialisme

• doelen:

  • stemrecht

  • eigendol en onderwijs

• 8 mei 1911: eerste internationale vrouwendag

wie was Rosa Luxemburg?

socialistische feministe en theoretica

na WOI had ze haar bond omgevormd tot een communistische partij, revolutie, vermoord

wie was emilie Claeys?

• socialiste en feministe

• breekt met bwp vanwege lauwe reactie op feminisme, uiteindelijk vrouwen niet laten stemmen want anders zouden ze katholiek stemmen

wie was aletta jacobs?

eerste vrouwelijke arts in Nederland

campagne voor vrouwenkiesrecht en reproductieve rechten

voorzitter van vereeniging voor vrouwenkiesrecht

wie schreef Hilda van Suylenburg en waar gaat het over?

C. Goekoop de jong van Beek en Donk

• ze kwam op voor de vrouw

• duidelijk een tendensroman

• jongedame uit aristocratische milieu dat na de dood van beide ouders verplicht is om te gaan inwonen bij haar tante in Den Haag.

  • Zelf is ze door haar vader vrij opgevoed, geletterd, slim… harde confrontatie in Den Haag met het vrouwelijke societyleven

  • Cf. beetje zoals Sara Burgerhart, maar meer geëmancipeerd.

  • ze groeit uit tot een sjabloon van een jonge feministe

• Roman presenteert voorts een hele
  reeks vrouwen die steeds een ‘typisch’
  aspect belichamen voor vrouwen eind
  19de eeuw:

  • Nichtjes Eugénie en Corry: alleen maar
    bezig met feestjes, hun uiterlijk en het
    zoeken naar een huwelijkspartner

  • Ottilie van Heemeren: een femme fatale à la
    Lidewyde (inclusief exotische roots). Heeft
    artistieke gaven die ze echter niet benut
    omdat ze de mannen zo zeer begeert.

  • Corona van Oven: dokter, het ideaalbeeld
    van de geëmancipeerde vrouw. Vervult haar
    roeping → grote invloed op Hilda

• coming of age verhaal

• gaat rechten studeren en zet zich in voor de vrouwenemancipatie

Wat is de poëtica achter Hilda van Suylenburg?

• tendensroman: personages als dragers van ideeën (ipv uitgewerkte personages): didactisch bedoelt

• reboot voor sentimentalisme: inspelen op
  emoties lezer om betrokkenheid en engagement te
  bevorderen.

• Met andere woorden: geen naturalisme. Al is er
  wel enige invloed merkbaar, bv. in de scènes
  waarin Hilda samen met Corona de sloppenwijken
  bezoekt (verdierlijkte mensen, darwinistische
  opvattingen) of in de aandacht voor neurosen en
  nervositiet bij de vrouwelijke personages.

welke naturalistische elementen zitten er in Revolverschot?

• Afstandelijke, objectiverende vertelinstantie die zich meestal onthoudt van moreel commentaar > impassibiliteit

  • MAAR: er zitten 10 passages in de tekst waar een ‘ik-vertelinstantie’ het woord voert

    • meer experimenteel

  • ook vrije indirecte reden (niet a-typisch voor naturalisme)

• geen idealiserende voorstelling: geen enkel personage is voorbeeldig of heeft allure van een rolmodel

  • ruimte: geen idylle, bekrompen gemeenschap

  • geen tegengewicht voor de ellende

  • weinig dienstbare literatuur: weinig volksverheffende functie

• gedrag van personages bepaald door race, moment en milieu (Georgine en Marie)

  • erfelijk belast (spaans bloed: niet haar schuld dat ze agressief is)

    • zussen groeien op in dorpsmilieu, weinig intellectuele emancipatie

• noodlotsthematiek

  • menselijk gedrag gevolg van analyseerbare omstandigheden

  • leven zelf wordt niet uitgebeeld als opwaarts verlopend, verheffend traject, iets diep en tragisch

  • fatalistisch en deterministisch: De ondergang en fatale afloop zitten al in het begin vervat. Neergang gevolg van een “noodlot”

wat is de ‘focus’ van Revolverschot?

gericht op de dorpse burgerij en de psychologie
van deze vrouwen