genetica (meiose)

examen vraag: koppel meiose aan overerfbaarheid en de wetten van mendel

wat zijn genen

het zijn stukjes sequentie die coderen voor een bepaald kenmerk

wat is een locus

dat is de plaats waar een gen zich bevindt

hoeveel chromosomen heeft een mens

46 chromosomen

hoe heet de invulling van een gen

een allel

van wat is knopvorming een voorbeeld

knopvorming is een voorbeeld van aseksuele voortplanting oftewel er wordt een kloon gemaakt door de uitvoering van mitose

wat betekenen deze termen: genetische variatie, autosomen, lichaamscellen, gameten

• Genetische variatie: verschillen in erfelijk materiaal tussen individuen van dezelfde soort.ensie+1

• Autosomen: alle chromosomen die niet de geslachtschromosomen zijn; bij de mens zijn dat de 22 chromosoomparen naast X en Y.wikipedia+1

• Lichaamscellen: alle cellen van het lichaam behalve de geslachtscellen; dit zijn dus de “gewone” cellen waaruit organen en weefsels zijn opgebouwd.radboudumc+1

• Gameten: geslachtscellen, zoals zaadcellen en eicellen; ze zijn haploïd en dienen voor voortplanting.

wat is het verschil tussen haploïd en diploïd

Haploïd

• Een haploïde cel heeft 1 set chromosomen.

• In het Nederlands: n.

• Voorbeeld: gameten zoals zaadcellen en eicellen.

Diploïd

• Een diploïde cel heeft 2 sets chromosomen.

• In het Nederlands: 2n.

• Voorbeeld: de meeste lichaamscellen zijn diploïd.

wat is een genoom

een volledig haploïd chromosoomset

hoe classificeert men de chromosomen van een eukaryoot

dat doen ze afhankelijk van de grootte, de indeling is van groot naar klein en wanneer de cel zich gaat voortplanten kan men de 2 kopiën qua grootte met elkaar koppelen. Ook classificeert men deze door middel van de positie van het centromeer, zo kan deze: metacentrisch, submetacentrisch, acrocentrisch of telocentrisch liggen. De kleine arm is de P-arm (petit) en de grootte arm is de q-arm

wat is een karyotype

een karyotype is een complete set van chromosomen in de metafas, dus wanneer het DNA verdubbeld is en er van alles een kopie is

1. Zusterchromatiden

Dit zijn de twee identieke kopieën van één chromosoom die ontstaan na DNA-replicatie en nog aan elkaar vastzitten via het centromeer. Ze bevatten dus hetzelfde DNA en meestal dezelfde allelen.

Voorbeeld: één chromosoom wordt gekopieerd; de twee kopieën samen = zusterchromatiden.

2. Twee non-sister chromatiden in een homoloog paar

Dit zijn één chromatid van het maternale chromosoom en één chromatid van het paternale chromosoom binnen een homologe chromosomenpaar. Ze dragen dezelfde genen op dezelfde plaatsen, maar kunnen verschillende allelen hebben.

Voorbeeld: op beide chromosomen zit het gen voor oogkleur, maar het ene allel kan voor bruin en het andere voor blauw coderen.

3. Een paar homologe chromosomen

Dat zijn twee overeenkomstige chromosomen, één van de moeder en één van de vader, met dezelfde genen op dezelfde loci, maar niet noodzakelijk dezelfde allelen.
Elk van die chromosomen kan, als het gerepliceerd is, uit zusterchromatiden bestaan.

De afbeelding toont drie verschillende levenscyclus‑typen waarin meiosis en fertilisatie afwisselen tussen haploïde (n) en diploïde (2n) stadia.

(a) Dieren: de dominante fase is diploïd. Meiose produceert haploïde gameten (sperma/eicel), twee gameten versmelten bij fertilisatie tot een diploïde zygote, die door mitose groeit naar een diploïde meercellig individu. (Meiose gebeurt alleen in de voortplantingsorganen.)

(b) Varens/mossen en sommige algen (sporenplanten met afwisseling van generaties): beide fasen zijn belangrijk. Meiose geeft haploïde sporen die door mitose uitgroeien tot een haploïde gametofyt; die vormt gameten; fertilisatie maakt een diploïde zygote die uitgroeit tot een diploïde sporofyt; de sporofyt ondergaat weer meiosis om sporen te vormen.

(c) Meeste fungi en sommige protisten: de haploïde fase domineert. Meiose vindt vaak direct na de vorming van de zygote plaats (of de diploïde fase is kort); haploïde cellen delen door mitose en vormen het meercellige individu; later worden gameten gevormd en fuseert bevruchting tot een zygote die snel weer meiose ondergaat.

Belangrijke punten in één zin: meiosis halveert het aantal chromosomen (2n → n), fertilisatie herstelt het dubbele aantal (n + n → 2n), en verschillende organismengroepen verschuiven in welke fase (haploïd of diploïd) het meest zichtbaar/levenslang aanwezig is.

leg de afbeelding uit

De weefsels : eierstokken en teelballen bestaan uit lichaamscellen en zijn diploïd. Deze produceren haploïde cellen in de vorm van een eicel bij de vrouw en en spermacel bij de man. Als deze 2 helften versmelten komt de ene helft bij de andere helft en wordt het 1 geheel => de zygote zal diploïd zijn

leg de afbeelding uit + wat is een gametofyt

Een gametofyt is de haploïde fase in de levenscyclus van planten, mossen, varens en sommige algen die gameten maakt.wikipedia+1
Dat betekent: hij heeft één set chromosomen (n) en vormt via mitose zaad- of eicellen.

leg de afbeelding uit

wat is de functie van mitose bij 1-cellige organismen en meercellige organismen

mitose is een 3 stapsproces:

1. replicatie van de genetische informatie

2. karyokinese

3. cytokinese

Dit is de celcyclus

hoe heet de meiose in dierlijke cellen en waar zorgt deze voor

de gametogenese zorgt voor geslachtelijke voortplanting en genetische variatie

De meiose gaat 1 x de DNA replicatie door en doet 2 celdelingen

meiose 1 => reductiedeling: van diploïde stadium naar een haploïde stadium

meiose 2 => mitotische deling

leg de meiose zorgvuldig uit en wat bedoelt men met verdubbelen

als het gaat om verdubbelen gaat het over het aantal chromosomen en niet over de hoeveelheid DNA !!!

kunnen uitleggen wat hier precies gebeurd

De chromosomen gaan ergens fysiek contact maken en gaan daar genetische informatie uitwisselen, bij niet zuterchromatiden van homologen chromosomen

wat is nu juist crossing-over

crossing-over gebeurd alleen maar bij niet zusterchromatiden die homoloog zijn bv. gen voor oogkleur ligt op 1 chromosoom zowel bij moeder als vader, chromosoom moeder en vader gaan aan crossing-over doen => unieke nieuwe combo

Crossing-over is het uitwisselen van stukjes DNA tussen niet-zusterchromatiden van homologe chromosomen tijdens profase I van de meiose.

Kort uitgelegd

• Twee homologe chromosomen liggen naast elkaar.

• Ze wisselen een stukje uit.

• Daardoor ontstaan nieuwe combinaties van allelen in de gameten.

Waarom belangrijk?

Crossing-over zorgt voor genetische variatie: nakomelingen krijgen chromosomen met een unieke mix van DNA van moeder en vader.

Ezelsbrug

Denk aan twee kaarten die een stukje met elkaar ruilen: daarna zijn ze allebei anders samengesteld, maar nog altijd hetzelfde type kaart

wat creërt nog meer variatie (goed uitleggen voor examen)

de willekeurige scheiding van de homologe chromosomen

De orientering van de chromosomen gebeurt willekeurig dus willekeurige crossing over tussen 2 random chromosomen

afbeelding celdeling van meiose 2

Mitose en meiose II lijken op elkaar in fasen, maar mitose vindt plaats in diploïde lichaamscellen en produceert identieke dochtercellen, terwijl meiose II haploïde gameten vormt met genetische variatie.

let wel op er is crossing over gebeurd bij meiose 1 en nog zichtbaar bij meiose 2 en bij mitose is het een exacte replica van de chromosoom

vergelijk de 2 delingen zonder de foto’s belangrijk voor examen, kunnen tekenen !!!!

profase 2

profase 1 van meiose 1

vergelijk de mitose en de meiose

geef de mogelijkheden om genetische variatie te kunnen creëren

omdat iedereen uniek is ontstaat er genetische diversiteit