biologie syllabus B4 t/m B5 + E3

wat is een dynamisch evenwicht?

een situatie waarbij waarden schommelen rond een vaste normwaarde

wat doet een regelcentrum?

vergelijkt de gemeten waarde met de normwaarde

waar bevinden zich drukreceptoren die de bloeddruk meten?

in de aorta

receptoren meten een afwijking van de normwaarde. Het regelcentrum verwerkt de informatie en activeert effectoren die de afwijking corrigeren, meestalvia negatieve terugkoppeling

wat doet een effector?

voert een reactie uit die de afwijking corrigeert.

wat is een endocriene klier?

klier die hormonen produceert en deze directafgeven aan de bloedbaan zonder afvoerbuis

wat is een exocriene klier?

klier die stoffen (zoals enzymen, zweet of speeksel) afscheidt via een afvoerbuisje naar een in- of uitwendig lichaamsoppervlak

waarom reageert niet elke cel op elk hormoon?

alleen cellen met de juiste hormoonreceptor reageren

wat is de hypofyse?

een hormoonklier die veel andere hormoonklieren aanstuurt

wat zijn releasing hormonen?

hormonen van de hypothalamus die de hypofyse stimuleren

wat produceert de bijnier?

onder andere adrenaline

wat zijn de eilandjes van Langerhans?

hormoonproducerende delen van de alvleesklier

wat is EPO en waar wordt het gemaakt?

in de nieren, een hormoon dat de productie van rode bloedcellen stimuleert

welke hormonen produceren eierstokken>

oestrogeen en progesteron

wat is het verschil tussen neurale en hormonale regulatie?

Neurale regulatie wordt gebruikt voor snelle reacties, zoals een reflex of het aanpassen van de hartslag. Hormonale regulatie wordt gebruikt voor langetermijnprocessen, zoals groei, voortplanting en regeling van de bloedsuikerspiegel.

wat is het perifere zenuwstelsel?

alle zenuwen buiten hersenen en ruggenmergq

wat is de grijze stof?

cellichamen van neuronen, verwerkt informatie

wat is de witte stof?

axonen met myeline die signalen doorsturen

wat is een neuron?

een zenuwcel die impulsen geleidt

wat is een sensorisch neuron?

voert signalen van zintuigen naar CZS

wat is een motorisch neuron?

voert signalen van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren

wat is een schakelneuron?

verbindt sensorische en motorische neuronen in het CZS

wat is een reflex?

een snelle, automatische reactie via het ruggenmerg

hoe verloopt een reflexboog?

de route van impuls: receptor → sensorisch neuron → ruggenmerg → motorisch neuron → spier

voorbeelden van receptoren?

licht-, temperatuur-, tast- en pijnreceptoren

leg uit hoe een reflex werkt

een prikkel wordt waargenomen door een receptor, via een sensorisch neuron naar het ruggenmerg gestuurd, verwerkt via schakelneuronen en via een motorisch neuron naar een spier gestuurd, die direct reageert

wat zijn de eerste verdedigingslinies van het lichaam?

huid en slijmvliezen

wat doen slijmvliezen?

vangen ziekteverwekkers op met slijm en trilhaartjes

wat is een antigeen?

een lichaamsvreemde stof die een afweerreactie veroorzaakt

wat is een antistof?

een eiwit dat specifiek bindt aan een antigeen§

wat doen cytotoxische T-cellen?

doden geïnfecteerde lichaamscellen

wat doen B-cellen?

maken antistoffen via plasmacellen

wat is humorale afweer?

afweer via antistoffen in lichaamsvloeistoffen

wat is actieve immuniteit?

lichaam maakt zelf antistoffen en geheugencellen

wat is passieve immuniteit?

toedienen van kant-en-klare antistoffen

wat is het verschil tussen een virus en een bacterie?

een virus heeft een gastheercel nodig, een bacterie is een zelfstandig levende cel

wat is resistentie?

ongevoeligheid van bacteriën voor antibiotica

wat is de resusfactor?

aanwezigheid of afwezigheid van een bepaald antigeen op rode bloedcellen

wat is het verschil tussen aangeboren en verworven afweer?

aangeboren afweer ijsnel en niet-specifiek, reageert op alle ziekteverwekkers hetzelfde.Verworven afweer is specifiek, langzamer maar geeft gericht antistoffen en geheugencellen voor langdurige bescherming

wat is geslachtelijke voortplanting/

voortplanting waarbij 2 gameten samensmelten tot een zygote

wat is een gameet?

een geslachtscel (eicel of spermacel) met een haploïde set chromosomen

wat is het verschil tussen haploïd en diploïd?

haploïd = 1 set chromosomen, diploïd = 2 sets chromosomen

hoe ontwikkelt een menselijk embryo zich?

zygote → klievingsdelingen → embryo → foetus

wat is de functie van de eileiders?

vervoeren eicel en plaats van bevruchting

wat zijn primaire geslachtskenmerken?

geslachtsorganen die bij de geboorte aanwezig zijn

wat zijn secundaire geslachtskenmerken?

kenmerken die tijdens de puberteit ontstaan door hormonen

wat doet FSH?

stimuleert rijping van eicellen en spermacellen

Wat doet LH?

zorgt voor eisprong en hormoonproductie in de eierstok

wat doet HCG?

houdt zwangerschap in stand door progestonproductie te stimuleren

wat is de menstruatiecyclus?

cyclus van rijping en afstoting van baarmoederslijmvlies

wat is kunstmatige inseminatie?

inbrengen van sperma in het vrouwelijk lichaamzonder geslachtsgemeenschap

wat is ICSI?

injecteren van één zaadcel direct in een eicel

wat is een biologisch argument bij voortplantingstechnieken?

argument gebaseerd op effecten gezondheid, erfelijkheid of succes van voortplanting

wat is een ethisch argument bij voortplantingstechnieken?

argument gebaseerd op waarden zoals natuur, rechtvaardigheid en menselijk ingrijpen

leg uit hoe geslachtelijke voortplanting zorgt voor genetische variatie

door meiose ontstaat recombinatie van chromosomen en crossing-over, waardoor gameten uniek zijn. bij bevruchting versmelten willekeurige gameten, waardoor nieuwe combinaties van genen ontstaan