Budowa i funkcje sacharydów

Zestaw fiszek obejmujący klasyfikację, budowę, właściwości oraz funkcje biologiczne sacharydów (monosacharydów, oligosacharydów i polisacharydów) na podstawie notatek lekcyjnych.

Sacharydy (węglowodany)

Organiczne związki zbudowane z $C$, $H$ i $O$, rzadziej $N$, powstające głównie w procesie fotosyntezy, dzielone na monosacharydy, oligosacharydy i polisacharydy.

Monosacharydy

Cukry proste o słodkim smaku, dobrze rozpuszczalne w wodzie, o cząsteczkach zawierających od $3$ do $8$ atomów węgla.

Triozy ($C_3$)

Monosacharydy zawierające trzy atomy węgla, np. aldehyd $3\text{-fosfoglicerynowy}$, będący produktem fotosyntezy i oddychania komórkowego.

Aldozy

Monosacharydy posiadające w swojej cząsteczce grupę aldehydową ($-CHO$).

Ketozy

Monosacharydy posiadające w swojej cząsteczce grupę ketonową ($-CO-$).

Anomer $\beta$

Postać pierścieniowa monosacharydu, w której podstawnik $-OH$ przy anomerycznym atomie węgla skierowany jest we wzorze chemicznym do góry.

Ryboza

Pentoza ($C_5$) wchodząca w skład kwasu rybonukleinowego ($RNA$) oraz wolnych rybonukleotydów będących przenośnikami energii, np. $ATP$.

Deoksyryboza

Pentoza ($C_5$) będąca składnikiem kwasu deoksyrybonukleinowego ($DNA$).

Glukoza

Heksoza ($C_6$) stanowiąca podstawowy substrat w oddychaniu komórkowym oraz monomer wielu oligosacharydów i polisacharydów.

Fruktoza

Heksoza ($C_6$) pełniąca funkcję źródła energii, łatwo przekształcana w glukozę, należąca do ketoz.

Galaktoza

Heksoza ($C_6$) wchodząca w skład laktozy oraz niektórych polisacharydów.

Oligosacharydy

Sacharydy powstałe przez połączenie od $2$ do $10$ cząsteczek cukrów prostych wiązaniem $O\text{-glikozydowym}$.

Wiązanie $O\text{-glikozydowe}$

Wiązanie między atomami węgla różnych cząsteczek monosacharydów za pośrednictwem tlenu (mostka tlenowego).

Sacharoza

Disacharyd zbudowany z glukozy i fruktozy połączonych wiązaniem $1,2\text{-}\text{α}\text{-glikozydowym}$, będący formą transportową cukrów u roślin.

Laktoza

Disacharyd zbudowany z glukozy i galaktozy połączonych wiązaniem $1,4\text{-}\text{β}\text{-glikozydowym}$, obecny w mleku ssaków.

Maltoza

Disacharyd zbudowany z dwóch cząsteczek glukozy połączonych wiązaniem $1,4\text{-}\text{α}\text{-glikozydowym}$, powstający w wyniku trawienia skrobi i glikogenu.

Cukry redukujące

Związki zawierające wolną grupę aldehydową zdolne do redukowania miedzi, np. wszystkie monosacharydy, maltoza i laktoza.

Próba Fehlinga

Reakcja polegająca na utlenianiu aldoz do kwasów organicznych z jednoczesną redukcją niebieskiego $Cu(OH)_2$ do ceglastoczerwonego $Cu_2O$.

Polisacharydy

Wielocukry nierozpuszczalne w wodzie, powstające przez łączenie wielu cząsteczek cukrów prostych, pełniące funkcje zapasowe lub budulcowe.

Glikogen

Materiał zapasowy zwierząt i grzybów gromadzony w wątrobie i mięśniach, zbudowany z ok. $100\text{ tys.}$ reszt glukozy z rozgałęzieniami co $8$ do $12$ reszt.

Skrobia

Materiał zapasowy roślin i protistów, składający się z amylozy (20\text{ %}) oraz amylopektyny (80\text{ %}).

Amyloza

Frakcja skrobi będąca nierozgałęzionym łańcuchem zbudowanym z kilkuset reszt glukozy połączonych wiązaniami $1,4\text{-}\text{α}\text{-glikozydowymi}$, tworząca spiralne skręty.

Amylopektyna

Frakcja skrobi zbudowana z kilku tysięcy reszt glukozy, posiadająca rozgałęzienia tworzące się co około $25$ reszt.

Celuloza

Główny składnik ścian komórkowych roślin, zbudowany z reszt glukozy połączonych wiązaniami $1,4\text{-}\text{β}\text{-glikozydowymi}$, tworzący mikrofibryle.

Chityna

Główny składnik szkieletów zewnętrznych stawonogów i ścian komórkowych grzybów, zbudowany z reszt $N\text{-acetylglukozaminy}$.