8) eeuw der Habsburgers 16E (deel 1)

.

geef een korte samenvatting over Karel de Stoute en hoe Bourgondisch rijk bij hem eindigde (uitleg tot huwelijk filips de schone)

• Karel de stoute: stout/ moedig want wilde veel land veroveren, zijn ondergang

• dochter: Maria van Bourgondië kan niet overnemen, want vrouwenhaat, dus trouwt met Max van Oostenrijk, overgang Habsburgs rijk

• Zoon Maria en Max: Filips de schone neemt over, trouwt met Johanna van Castillie

• Johanna van Castille: erft Spaans deel, maar uit spel gezet omdat ze krankzinnig was (miss een mom om macht af te pakken). → veel verhalen in popculture

waarom werd er gehaat op Johanna van Castille?

• Haar ouders Castille en Aragon hadden spanje bevrijdt van islamitische heersers en hadden spanje weer katholiek gemaakt

• ook banden met columbus (veel macht dus)

→ Frankrijk vond dat niet goed, te veel concurrentie

wie was de zoon van Johanna en Filips de Schone?

Karel V

wie was Karel V?

• heerser over het land waar de zon nooit onder gaat

• was landsheer in de Ned vorstendommen

• koning van Spanje (plechtigheid in brussel)

• keizer van HRR

wat hield de vrede van Kamerijk in, van 1529?

• het was een verdrag tussen Frans I en Karel V over aanspraken op Italië, etc

• Frankrijk erkende dat Vlaanderen en Artesië niet van Bourgondië zijn

• Karel V zou hertogdom Bourgondië niet meer bezetten.

wat deed Karel V met zijn gebied net voor zijn aftrede?

• alle gebieden werden 1 erfland = De 17 provincieën/ Nederlanden.

• Humanisten noemen dit gebied in het latijn ‘Belgica’

• groot gebied, moeilijk bestuur = bleef in spanje en liet familieleden plaatsen besturen.

  • zoals: Margaretha van Oostenrijk (mechelen), Maria van Hongarije (brussel), Margareta van Parma (brussel)

  • (vrouwen mochten niet erven, maar wel besturen)

wat hield de economische groei van de 16de eeuw in?

• 1550: weer op hetzelfde demografische peil als 1300

• door demo groei; eco bloei, door textiel handel

• textiel handel: wol uit Engeland, lin uit Spanje, hier tapijten maken en dan exporteren.

wat waren de belangrijkste steden voor economie?

• Aken

• Tongeren

• Maastricht

• in ME waren Brugge en Gent belangrijk, maar nu meer Antwerpen en Amsterdam, allebei door havens.

• Antwerpen goed bereikbaar, periode van Antwerpse gouden eeuw.

  • protectionisme in Vlaanderen: eigen producten eerst, maar in Antwerpen brijhandelsregime

  • twaalfmaandenstraat: werkten met wisselbrieven

wat waren de weerstanden voor de economie?

• belastingsproblematiek

  • oorlogen, weerstanden met gewesten, niet meer bidden aan Staten Generaal, maar per gewest/stad

• stedelijke opstanden

  • vb: Gentse revolte, tegenreactie van heersers: harde repressie:

    • klok uit belfort verwijderd

    • 25 mensen geëxecuteerd

    • gentse stroppendragers: als straf door stad met strop om hals.

wanneer boekdrukkunst en waarom belangrijk?

• 1450, door Gutenberg in Duitsland

• revolutionair want nu konden ze met losse letters drukken

• perkament was duur, dit was ook de periode waarbij ze papier gingen gebruiken voor handschriften

wat is de Gutenbergbijbel?

• Vulgaat gedrukt door Gutenberg in Mainz tussen 1452-1455.

• tekst gedrukt, versiering geschilderd

• duidelijk gedrukt: rechterkant netjes onder elkaar

wat was het oudste boek van de Lage landen?

getijdenboek van Dirk Martens

wat was de delftse bijbel?

2de oudste boek van lage landen 1477

gebaseerd op bijbelvertaling van 1360

wat was de liesveltbijbel?

• eerste bijbelvertaling in het nederlands

• bijbel gedrukt door Jacob van Liesvelt

• Nederlandse vertaling gebaseerd op Duitse vertaling van Luther, invloed van protestantisme

• Liesvelt wordt onthoofd voor ‘lutherie’

wat hield de censuur van Karel V in?

• niet alles mocht zomaar gedrukt worden

• schrijvers zochten grenzen op

• geen lutherse teksten

• lijst van verboden boeken

• voorloper van de index

  • Karel V had gwn censuur (controle), maar Filips II had echt een index door de paus vastgelegd

• Filips II nam dit over, maar veel strenger

welke drukker had problemen met de index?

• Christoffel Plantijn

• werd gearresteerd

• had commerciele belangen

• drukte eigen werk én index,

• was heel strategisch, had banden met de kerk

  • hij drukte bv de polyglotbijbel

wat was de polyglotbijbel?

• bijbel in 5 talen, telkens ander lettertype (enorme investering)

• investering van Filips II, geen bedreiging voor, katholicisme

welke cultuurstroming bracht de renaissance met zich mee?

• Humanisme (erasmus van Rotterdam)

• stadsliteratuur (rederijkersmakers)

• bouwkunst (laatgotiek en renaissance)

• schilderkunst (landschap en volkse tafereel)

→ laten zich inspireren door klassieke oudheid.

wat houdt humanisme in?

in de ME had de bijbel altijd gelijk, maar nu hangt het af van de reden.

• mens is de maat van de dingen

• menswaardigheden en tolerantie staan centraal

wie is een belangrijk gezicht voor het humanisme?

Desidarius Erasmus van Rotterdam

• augustijner monnik

• docent op oxford

• raadsheer Karel V

• stichter Collegium Trilingue, Leuven

wat was het belangrijkste werk van Erasmus?

Het nieuwe testament:

• latijn en grieks

• wilde naar de oudste mogelijke bronnen, dus de vulgaat van de middeleeuwen

• beseft dat aflaat en vagevuur niet worden benoemd in die teksten.

• kritiek op de kerk: we moeten terug naar innerlijke beleving ipv uiterlijke sier (same as luther)

4 bekende studenten die op college trilingue hebben gestudeerd?

• Ortellius → moderne atlas, ontdekt dat alle landen vroeger plakten.

• Mercator → bolvormige wereld op kaart kunnen weergeven

• Vesalius → anatomie

• Dodoens → planten en geneesmiddelen.

leg de rederijkers uit

• niet latijn, maar stedelijk (stadsliteratuur)

• niet aan hof, maar toneelkamers door burgers

• toneel tijdens blijde inkomsten en landjuwelen

wat zijn landjuwelen?

• wedstrijden waar dichters hun beste uitvoering moesten voorstellen en elkaar overtreffen.

• vorm en performance waren belangrijk

• veel invloed: ook gebruikt tijdens contrareformatie

wie mocht geen lid worden van rederijkerkamers?

Anna Bijns

wie was Anna Bijns

• was als onofficiële rederijker bezig want papa was een kleermaker.

• bleef ongetrouwt

• publiceerde haar werk TIJDENS haar leven, 1 van de best verkopende Ned auteurs van 16de eeuw

• sterk anti-protestant

• houdt samen met broer een school open

wat was de kenspreuk van Anna Bijns?

Meer suers dan soets (meer verdriet dan geluk)

wat voor liederen bevat het antwerps liedeboek?

• politieke liederen (pro habsburg)

• spotliederen over losbandige monniken en nonnen

• stond op lijst der verboden boeken (door spotliederen)

• 1x overgebleven, want stukgelezen

• 16de eeuw

Wie was Jan Smeken

• stadsdichter van Brussel

• bekendste werk: sneeuwpoppen, mensen maakte sneeuwpoppen in de koude winter van de ijstijd.

• verhaal voor elke sneeuwpop.

hoe was de bouwkunst van de 16de eeuw (habsburgers)?

• renaissance

• zuilen, obelisken

• breed gebouwd, horizontale lijnen

• ovale ramenn rechthoekige vensters

• symmetrie, sober

• middenstuk: bombastisch (vooruitstekend) (ook barok later)

hoe was de schilderkunst in de 16de eeuw (Habsburgers)

• nieuwe genres

  • Het landschap

  • het genretafereel

wie was catharina van Hemessen?

• leerde schilderen door haar vader

• schilderde welvarende burgers, meestal vrouwen

• zelfportret

• op 26ste wrs getrouwd want daarna schilderde ze niet meer.