leki uspokajające (anksjolityki) i nasenne

propranolol

b-bloker, anksjolityk bez działania nasennego

leczenie lęku sytuacyjnego (trema), znosi drżenie rąk, tachykardię

buspiron

anksjolityk bez działania nasennego

oddziałuje na szlaki: serotoninergiczne, noradrenergiczne, cholinergiczne, dopaminergiczne

częściowy agonista 5-HT1a→hamuje uwalnianie serotoniny z zakończeń nerwowych + zwiększenie ilości rec. serotoninowych

lęk przewlekły

zawroty i bóle głowy

niedokrwienie serca

zawał m. sercowego

epizody niedokrwienia mózgu

działa słabiej niż benzodiazepiny

nie uzależnia

oksyban

anksjolityk bez działania nasennego

zawiera kwas y-hydroksymasłowy

napady narkolepsji z towarzyszącą katapleksją (utratą napięcia mięśniowego)

pitolisant (tiprolisant

anksjolityk bez działania nasennego

antagonista i odwrotny agonista rec. H3

narkolepsja i senność towarzysząca chorobom

zaburzenia funkcji poznawczych w schizofrenii i chorobie Parkinsona

solriamfetol (Sunosi)

anksjolityk bez działania nasennego, inhibitor wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny

powoduje wzrost st. dopaminy i noradrenaliny w OUN, podnosi nastrój, odpręża

narkolepsja

zmniejszenie nadmiernej senności u pacjentów z obturacyjnym bezdechem sennym

może uzależniać

mechanizm działania barbituranów

miejsce wiązania na styku podj. alfa i beta rec. GABAa

ich obecność na rec. GABAa wywołuje pewnego stopnia przepływ jonów chlorkowych nawet przy braku obecności GABA

w razie stymulacji rec. przez GABA przedłużają one czas przepływu tych jonów przez kanał receptora

→hiperpolaryzacja, stłumienie czynności neuronu

efekt: uogólniona supresja OUN

amobarbital

sekobarbital

pentobarbital

ogólnie #

doustnie

szybki początek działania

aktywność utrzymująca się 3-8 godzin

przydatne w przypadku trudności z zasypianiem/zasypianie prawidłowe ale budzenie się w nocy

nie stosowane z tych wskazań xdd

fenobarbital

barbituran

łączy się z GABAa→zwiększa przepływ jonów chlorkowych→hiperpolaryzacja, stłumienie czynności neurony

zapobieganie napadom padaczkowym

senność

ataksja

zawroty głowy

depresja

spadek libido

zespół Stevensa-Johnsona (rzadko)

zaburzenia hematologiczne (rzadko)

doustnie, ma powolny początek działania oraz długo utrzymujący się efekt

alkohol, napady nieświadomości

metoheksytal #

tiopental

barbiturany

właściwości nasenne, znieczulające, przeciwdrgawkowe

gromadzi się w oun, przechodzi do tk. tłuszczowej→redystrybucja prowadzi do zmniejszenia st. w oun i zniesienia efektu znieczulenia ogólnego)

środek do wprowadzania do znieczulenia chirurgicznego, po intubacji podtrzymywane innymi lekami (wziewnymi)

dożylnie

szybkie, krótkie działanie (w kilka sekund indukuje znieczulenie)

działania niepożądane barbiturany

uogólnione zahamowanie funkcji OUN związane z niezależnym od obecności GABA pobudzeniem rec. GABAa

przedawkowanie np. w przypadku prób samobójczych →depresja ośrodka oddechowego, śmierć

szczególnie niebezpieczne po zmieszaniu z subst. wywołującymi depresję OUN np. z alkoholem

barbiturany indukują enzymy wątrobowe z rodziny cytochromu P450

-zwiększa to metabolizm innych środków, które mogły być stosowane razem z barbituranami i samych barbituranów

-szybszy metabolizm→obniżenie skuteczności leków→konieczność zwiększenia podawanej dawki

nie ulegają one metabolizmowi do aktywnych metabolitów

mechanizm działania benzodiazepin

miejsce wiązania na styku podj. alfa i gamma rec. GABAa

nie powodują żadnego przepływu jonów chlorkowych, jeśli GABA jest nieobecny

w razie stymulacji rec. przez GABA zwiększają częstotliwość, z jaką ulega otwarciu kanał chlorkowy rec. GABAa

efekt: hamowanie jedynie szlaków mózgowych podlegających sygnalizacji GABA-ergicznej

uważane za bezpieczniejsze, częściej używane jako leki uspokajające i nasenne (wyj. kiedy przeciwwskazane)

wydłużają sen płytki (faza 1 i 2), skracają głęboki (faza 3 i 4) i fazę REM

nazwy benzodiazepin

-zolam

-zepam

chlordiazepoksyd

benzodiazepiny długo działające nazwy + zastosowanie

detoksyfikacja pacjentów uzależnionych od alkoholu

zapobieganie drgawek

leczenie nadmiernej spastyczności mięśniowej

jako środki uspokajające, ale nie są dobrymi nasennymi (czas działania)

• dawka nasenna jest wyższa niż anksjolityczna

• długi okres aktywności może powodować senność w ciągu dnia

benzodiazepiny krótko działające nazwy + zastosowanie

MIDAZOLAM→dożylnie, wprowadzenie do znieczulenia chirugicznego; paranastetyk u pacjentów przed gastroskopią

OKSAZEPAM, TRIAZOLAM→trudności z zasypianiem

jako paranastetyki ogólnie użycie jest korzystne, bo powodują niepamięć następczą, bo jest ingerencja leku w tworzenie się pamięci świeżej

remimazolam

benzodiazepina, ultrakrótko działająca

do uzyskiwania sedacji i niepamięci wstecznej przy krótkich zabiegach

stosowany samodzielnie lub w połączeniu z opioidami

podawany w kolejno następujących po sb bolusach, na podstawie obserwacji sedacji

sedacja po 1-2 minutach po 1 bolusie dożylnym

pełny powrót do świadomości po ok. 10 minutach po ostatniej dawce

szybko metabolizowany do substancji o 300 razy mniejszym powinowactwie do rec. GABAa niż lek pierwotny

metabolizm benzodiazepin

• pierwsza faza

  • wątroba

  • enzymy rodziny cyt. P450 oksydują benzodiazepiny

  • powstają liczne aktywne metabolity

• druga faza

  • wątroba

  • glukuronidacja

  • powstają nieaktywne metabolity

• losy metabolitów

  • wydzielane z żółcią do jelit, gdzie mogą ulegać ponownemu wchłonięciu, które wydłuża ich okres półtrwania (krążenie jelitowo-wątrobowe)

  • spożywanie tłustych posiłków w trakcie leczenia może nasilać ich działanie

benzodiazepiny bezpieczne u osób starszych

klonazepam (przeciwdrgawkowy)

lorazepam (anksjolityk)

oksazepam (anksjolityk)

temazepam (nasenny)

benzodiazepiny działania niepożądane

ugogólniona depresja OUN

depresja ośrodka oddechowego (w przypadku stosowania innych substancji upośledzających funkcje oun np. alkoholu)

arytmie

spadki ciśnienia tętniczego (wynikające z hamowania wychwytu zwrotnego adenozyny, wazodylatacji)

uzależnienie (psychiczne, fizyczne), zespoły odstawienia (niepokój, bezsenność, bóle głowy, drażliwość, bóle mięśniowe)

flumazenil

antagonista receptora benzodiazepinowego

przedawkowanie i zatrucie benzodiazepinami

jednoczesne zatrucie trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi

difenhydramina

antagonista rec. histaminowych H1 o działaniu uspokajającym i nasennym

przechodzi przez barierę krew-mózg, wywołując sedacje i działając nasennie

zmniejsza uwalnianie acetylocholiny w ukł. siatkowatym→obniża poziom świadomości, powoduje senność

uspokajająco np. przed operacją

bezsenność

objawy cholinolityczne (suchość w jamie ustnej, trudność w oddawaniu moczu, zaparcia, zaburzenia widzenia, uczulenie na światło)

senność (sedacja), spadek koncentracji, nudności, wymioty, upośledzenie aktywności psychoruchowej

nie wywołują tolerancji ani uzależnienia

hydroksyzyna

antagonista rec. histaminowych H1 o działaniu uspokajającym i nasennym, przeciwświądowym, przeciwwymiotnym

przechodzi przez barierę krew-mózg, wywołując sedacje i działając nasennie

zmniejsza uwalnianie acetylocholiny w ukł. siatkowatym→obniża poziom świadomości, powoduje senność

uspokajająco np. przed operacją

leki skuteczne w dolegliwościach bólowych z towarzyszącymi pobudzeniem nerwowym i lękiem

objawy cholinolityczne (suchość w jamie ustnej, trudność w oddawaniu moczu, zaparcia, zaburzenia widzenia, uczulenie na światło)

senność (sedacja), spadek koncentracji, nudności, wymioty, upośledzenie aktywności psychoruchowej

nie wywołują tolerancji ani uzależnienia

doksylamina

antagonista rec. histaminowych H1 o działaniu uspokajającym i nasennym

bezsenność

objawy cholinolityczne (suchość w jamie ustnej, trudność w oddawaniu moczu, zaparcia, zaburzenia widzenia, uczulenie na światło)

senność (sedacja), spadek koncentracji, nudności, wymioty, upośledzenie aktywności psychoruchowej

wodzian chloralu

lek uspokajający i nasenny

lek starszy

rzadko podawany bo często nefro i hepatotoksyczność

jako prolek musi zostać zmetabolizowany w wątrobie do trichloroetanolu

czasem do osiągnięcia sedacji przedoperacyjnej u dzieci

gaboksadol #

lek nasenny działający agonistycznie na rec. postsynaptyczne GABAa

wydłuża fazy snu głębokiego (3 i 4) bez wpływu na fazę REM

nie jest zarejestrowany bo jest toxic

zolpidem

zaleplon

zopiklon i eszopiklon

nowa klasa leków nasennych

działają selektywnie na niektóre podjednostki rec. GABAa (tylko te z podj. a1)

szybkie i krótkie działanie, brak efektu sedacji następnego dnia

nie zmieniają długości poszczególnych faz snu

bezsenność

trudności z zasypianiem bez budzenia się w nocy

gorzki smak w ustach

bóle głowy

zmiany skórne i ze strony przewodu pokarmowego

reakcje alergiczne

przy dłuższym stosowaniu mogą wywoływać tolerancję i uzależnienie

zolpidem→najkrótsze działanie, ok. 1h

melatonina

ramelteon

neurohormon szyszynki/agonista receptorów melatoninowych 1 i 2

skuteczne na jet-lag

terapia bezsenności u osób pracujących w systemie zmianowym

zaburzenia rytmu dobowego, zaburzenia snu

nie uzależniają, nie powodują bezsenności jako efektu z odbicia

tasymelteon

agonista receptorów melatoninowych 1 i 2

stosowany u osób całkowicie niewidomych, mających trudności z zachowaniem 24 godzinnego cyklu snu i czuwania

nie wykorzystywany u osób z zachowanym widzeniem

agomelatyna

antydepresant

agonista rec. melatoninowych MT1 i MT2

antagonista rec. 5-HT2c

depresja znacznego stopnia połączona z lękiem, ułatwia zasypianie

senność

daridoreksant (pl)

suworeksant

lemboreksant

antagoniści receptorów oreksynowych OX1 i OX2

indukują sen i podtrzymują go w ciągu nocy

suwo→nieskuteczny u wszystkich, może podtrzymywać stan czuwania, koszmary, opóźnienie reakcji

lembo→krótszy czas działania, trudności w zasypianiu bez konieczności podtrzymywania snu