kunstwetenschappen

hermeneutiek

interpretatie van tekst / tekens

Giovanni Pietro Bellori

vervolg op Vasari, meer theorie en minder focus op alleen Italiaanse kunstenaars

Caravaggio maakt geen goede kunst want hij gebruikte gewone mensen als modellen, plat realisme

meer focus op het onderwerp

hoogtepunt is Rafael

vulgaire kunsten

handwerk, bvb beeldhouwwerken, praktisch doel

vrije kunsten

de intellectuele kunstwerken

schone kunsten

kunst moet iets creatief zijn, autonoom

mimesis

nabootsen van de werkelijkheid

aisthesis

zintuigelijke ervaring, perceptie

decorum

juiste motieven om een verhaal weer te geven

ekphrasis

het beschrijven van een kunstwerk, zo levendig mogelijk beschrijven dat als je het leest of hoort je het werk voor je ziet 

inventio

uitvinding, een compositie bepalen

ut pictura poesis

zoals de dichtkunst is, zo is de schilderkunst.

schilderkunst is niet vulgair -> zoals de dichtkunst dus een vrije kunst 

Plinius de Oudere

Naturalis Historia: encyclopedie over de natuur en de cultuur

maakt een hiërarchie in de schilderkunst, Apelles van Kos volgens hem de beste schilder

37 delen over geschiedenis en natuur

veel oordelen en beschrijvingen van kunstwerken

bron van verloren kunstwerken

eerste bron waar de canon genoemd wordt

topoi

anekdotes om iets duidelijk te maken

canon

ideale lichaamsverhouding, beste kunstwerken

laat romeinse tijd

versmelting tussen de christelijke boodschap en de romeinse beeldcultuur

madonna in de grot door leonardo da vinci

madonna in de grot door de studenten van leonardo da vinci

madonna in de grot rechtzaak

leonardo en andere kunstenaars werden minder betaald dan de houtsnijder die de lijst maakte

middeleeuwen

amper kunsttheoretisch werk, wel technische handboeken

christelijke traditie komt voort uit jodendom, geen beelden maken voor heilige

10 geboden stonden centraal

Libiri Carolini

Libriri Carolini

boek van Karel de Grote

antwoord op christelijk probleem met beelden

waarde van de beeldtaal is een gift van god

respect voor wat echt is in vorm en goed in inhoud

ruimte voor het symbolisch en allegorisch, niet alles hoedt letterlijk te zijn

renaissance

herontdekking van de ideeën van de oudheid

herontdekking van de beeldhouwkunst

cyclisch beschavingsbeeld

Cyclisch beschavingsbeeld

Francisco Petrarca

hoogtepunt: oudheid

middenperiode: middeleeuwen

heropleving: renaissance

Leon Batista Alberti

vader van de renaissance kunsttheorie

De picture: boek

wiskundige blik op de werkelijkheid

het renaissance ideaal

De pictura

boek van Leon Batista Alberti

kunst moet bijna een wetenschap zijn

nadruk op de historia, je moet in een beeld direct kunnen zien wat het verhaal is

schilderkunst als deel van de 7 vrije kunsten

renaissance ideaal

lineair perspectief, retorica, eenheid van tijd en ruimte

Leonardo Da Vinci

empirische blik

Trattato Della Pittura: zijn idee:en over kunst, na zijn dood gepubliceerd

schilderkunst als de beste kunst

paragone

wedstrijd tussen verschillende soorten kunst, wat is de beste kunst?

the life of artists (le vite de’ più eccellenti pottori, scultori, e architettori)

Giorgio Vasari

twee edities

begin van de biografische benadering van kunsttheorie

competitie, emulatie en teologisch

Giorgio Vasari

Familie De Medici

schrijft autobiografieën over Italiaanse kunstenaars: the lives of artists

cyclisch ontwikkelingsmodel

gebruikt als bron maar ook als kunstcriticus

cyclisch ontwikkelingsmodel

fase 1: meer uitdrukking in de figuren, meer natuurgetrouw. Mist nog verfijning 

fase 2: herontdekking van maten, anatomie. Originaliteit en vindingrijkheid ontbreken nog 

fase 3: de perfectie is bereikt, het hoogtepunt van het decorum. Hoogteput is michelangelo

Accademia Degli Arti Del Disegno

eerste kunstacademie, Florence

academie verwijst naar antieke oudheid van Plato

disegno als centraal idee

aan de ene kant handmatig tekenen, aan de andere kant het intellectuele. samenwerking tussen de twee

vereniging van beeldhouwkunst, schilderkunst en architectuur

disegno

ontwerp en tekenen, is de basis van kunst 

De lage landen

eerste kunsttheoreticus van de lage landen: Lampsonius

de rederijkers

de reformatie, beeldenstorm en contrareformatie

prentenkunst en glasschilderkunst belangrijk

de rederijkers

groepen mensen die zich gingen vormen in succesvolle steden

soort clubs rond verschillende thema’s

soms gelinkt aan kunstenaars

Lampsonius

pictorum: prentjes met gedichten

eerste biografie over een kunstenaar (in de lage landen)

mengeling van kunstbiografie en kunsttheorie

Lambert Lombard

de renaissance naar het noorden gebracht

liefde voor de kunst, geen materieel gewin

intellectuele schilder

biografie door Lampsonius

graphice

de visuele kunsten, ontwerp, graveren

hoge status aan de prentkunst

reformatie

begint met maarten Luther

protestanten: protest tegen de katholieke kerk

kritisch tegenover katholieke beeldcultuur

woord is belangrijker dan beeld

beeldenstorm

vernietiging van katholieke beelden door protestanten

gevolg: opnieuw nadenken over iconografie, opnieuw bedenken van decorum, engagement van de kunstenaar herdenken, kritische verwerking van humanisme en renaissance

contrareformatie

reactie van de katholieke kerk op re reformatie

Antwerpen veroverd door de Spaanse groepen en moest weer katholiek worden, werd het centrum van de contrareformatie

nieuwe kansen voor kunstenaars binnen de kerk

Karel Van Mander

grote invloed op de kunsttheorie

overgangsfiguur tussen de renaissance en vroege barok in de lage landen

Het Schilder-Boeck: canon van de Nederlandse kunst. theoretisch deel en biografisch deel.

wilt meer afbeeldingen maken van verhalen uit de renaissance 

Den Grondt

dichtvorm, schijven is een soort tekenkunst

vertaalde pictorum werken naar het nederlands en publiceerde deze als onderdeel van zijn biografie over Pieter Bruegel

schrijft soms verhalen over onbekende mensen

niet alleen schilders bespreken maar ook humanisten

De Vroege Barok

uitwissling van ideeën door reizen

Pan-Europees idee over kunst

weergeven van emoties in kunst, passies

kunsttheorie in de volkstaal verspreiden

nadruk op het naturalisme, rauwe werkelijkheid

aandacht leggen bij het licht

Kunsttheorie Rubens

theoretical notebook: proto-wetenschappelijk document, veel referenties naar antieke oudheid

interesse in fysionomie

kunsttheorie Samuel Van Hoogstraten

leerling van rembrandt

inleyding tot de hoge schole der schilderkonst: anders de zichtbaere wereld

picturale rethorica, schilderkunst van de filosofie / theologie, neo-stoïcisme

picturale rethorica

welke trucjes kun je gebruiken om de kijker te overtuigen

neo-stoïcisme

het bestuderen van de zichtbare wereld wordt christelijk, god heeft de zichtbare werkelijkheid gemaakt

bedoelinventarissen

gemaakt als iemand was overleden: vaak geen namen van kunstenaar, wordt wel belangrijker, meeste anoniem 

schilderijen hadden geen titel, gewoon een onderwerp

codificering

het op schrift stellen van regels voor kunst, kunst wordt rationeler

stratificatie

hierarchie van de kunsten

Roger De Lairese

schilder, graveur theoreticus

bewonderaar van Rubens

objectieve principes

later blind geworden, kan zelf geen kunst meer maken dus gaat over kunst schrijven

Johan Joachim Wickelman

overgangsfiguur tussen de oude kunsttheorie en de wetenschappelijke kunsttheorie

interesse in oudheid, grieken

esthetica en ethica gekoppeld, goede kunst komt uit een samenleving met goede morele

verlichting

meer salons

neoclassicisme

teruggrijpen naar de eenheid van het antieke, de rede 

positivisme

antwoord tegen de malaise van de Franse revolutie

groot geloof in vooruitgang in de wetenschap

nieuwe moderne onderzoek universiteiten gefinancierd door de staat

Hegel

filosofie van de geschiedenis, kunst, wetenschap

absolute geist

lezingen over esthetica, hermeneutisch probleem

drie periodes: symbolisch, romantisch (vanaf grieken, meer subjectivering) en klassiek (middeleeuwen, nog meer subjectivering)

absolute geist

ontwikkeld zich in een historisch process

de geest is anders in elk tijdperk, kunst is de materiele uiting van de geest

hermeneutisch probleem

hoe kunnen wij het verleden ooit echt begrijpen? 

Jacob Burckhard

alternatief van Hegel

die kultur der renaissance in italien: cultuurgeschiedenis

Italiaanse renaissance was een gewelddadige periode maar ook een bloeiende cultuur

kennerschap

objectgerichte studie

toeschrijving van auteurschap, is het een vervalsing?

door de opkomst van fotografie makkelijker kunstwerken vergelijken / naast elkaar leggen

kunst is zowel ambachtelijk als conceptueel

Karl Friedrich Von Rumohr

Italienische forschungen

wil terug naar bronnenonderzoek in de kunstgeschiedenis, aanzet tot archivalische kunstgeschiedenis

kunst is een materiele uitdrukking van harmonie tussen een individu in een specifieke periode

Giovanni Morelli

studeerde geneeskunde, anatomie, en paste dit later toe op kunst > moreel Italiaanse methode

in kaart brengen hoe kunstenaars oren tekenen

interesse in Italiaanse renaissance via natuurwetenschappelijke kunstgeschiedenis

kritiek op andere geleerde

Bernard Berenson

interesse Italiaanse renaissance

Europese kunstverkoop aan Amerikaanse verzamelaars

the drawings of the florentine painters: scherp oog voor detail

Max J. Friedländer

had een grote beeldbank aan kunst

die altienderländische malerie: beschrijft de noordelijke renaissance in 14 delen

veel kritiek op Morelli, intuïtief karakter is belangrijker dan wetenschappelijk 

Ludwig Burchard

specialiseerde zich in Rubens, wilde volledige Rubenscatalogus publiceren. Na zijn dood geschonken aan het Rubenshuis

corpus Rubenainum: bespreekt de hele oeuvre van Rubens

ultravioletfluorescentie

infraroodstralen penetreren de verflagen en botsen terug naar de camera

toont wat er zich onder de verflagen bevindt, zoals de schets / ondertekening. aanpassingen / verschillen in de ondertekening analyseren

vaststellen van origineel of kopie

kan niet door zwarte zones

MA-XRF

fase per fase zien hoe de kunstenaar te werk ging

analyseren van pigmenten

oppervlakte moet volledig vlak zijn, dus niet mogelijk bij beeldhouwwerk

dendrochronologie

analyse van de jaarringen in hout, wanneer was de boom gekapt

klimaat heeft invloed op de jaarringen

geen absolute datering, lagen met jaarringen kunnen van het stuk hout afgekapt zijn

stere microscoop en micro chemische testen

analyseren van een minuscuul staaltje

verflagen analyseren

iconografie

het beschrijven van beelden, letterlijk of binnen de context

icon = beeld, grafein = schrijven

het werk als een soort tekst zien, sociale en culturele betekenis en impact achterhalen

Embleemboek

verzameling van voorbeelden hoe een kunstenaar iets kan afbeelden

iconologie

zoeken naar een diepere betekenis

Aby Warburg

wou de oudheid laten door;even in recentere culturen

men moet meerdere aspecten onderzoeken om het volledige beeld te zien

The Warburg Institute

dissertatie over de Italiaanse renaissance

verborgen betekenis zoeken aan de hand van meerdere bronnen

pathos formel

moderniteit

onderzoekswetenschap belangrijk

belang van de historische context van een werk

pathosformel

pathos = compassie, formel = formule

formule van compassie

de emotioneel geladenheid van werken is een universele taal

brede visuele cultuur nodig om vormtalen uit te leggen

mnemosyne

ordening van fotos op basis van thema’s. atlas van visuele cultuur en vormtaal. nooit afgemaakt

Ernst Cassierer

wou een brede cultuurgeschiedenis en wetenschapsgeschiedenis

is betekenis mogelijk?

symbolen hebben drie functies:

1. expressieve functie: de wil

2. voorstellende functie: het voorstellen met bvb kunst

3. zuivere betekende: abstracte taal en symbolische gebruiken

Edwin Panofsky

bestudeerd het rationele vs het irrationele: hoe kunnen we rationeel lijken en toch gewelddadig zijn?

kunst is een poging om het subjectieve en irrationele objectief en rationeel te maken

lijnperspectief in niet objectief maar een symbolische afbeelding van de werkelijkheid, er is een diepere betekenis

perspectief als symbool is een culturele constructie

pre iconografische beschrijving, iconografische analyse en iconologische interpretatie

pre iconografische beschrijving

feitelijke beschrijving

iconografische analyse

interpretatie van de beschrijving

iconologische interpretatie

diepere interpretatie, sociale culturele context

Ernst Gombrich

the story of art

“There really is no such thing as Art. There are only artists”

kunst is een intentionele productie en een process van trial and error

Michael Baxandall

painting and experience in 15th century Italy

kunst is een product van cultuurspecifieke omstandigheden

the period eye: hoe werd kunst bekeken in bepaalde periode

antropologische benadering

formalisme

identificeren van stijlkenmerken van bepaalde perioden

marxisme

focus op de economie en de invloed hiervan o de kunst

modernisme

industriële revolutie, grote toename in welvaart

twijfel aan het vooruitgangsgeloof en aan de rede. het onbewuste komt op

angst voor de massa en marxisme

formalisme

nadruk op de stijl uit een bepaalde periode, de wetten die de stijl bepalen en hoe de stijl ontstaan is

minder belang van auteurschap

beïnvloed door cultuurgeschiedenis, nadruk op de tijdsgeest en minder op het individu

interesse in verschillende media

kunst ontwikkeld zich autonoom

perceptiepsychologie

hoe word het mentale beeld van de wereld gevormd?

losse stimuli vormen 1 geheel, bvb licht, kleur, lijn,…

de invloed van emotie op het wereldbeeld

Heinrich Wölffin

onderzoek van stijlperioden

kunstgeschiedenis zonder autheurschap

de vormtaal van de kunst wordt bepaald door groepen van tegenstellingen. als het werk voldoet aan 1 van de kenmerken, voldoet het aan alle kenmerken.

boek over de tegenstellingen tussen de barok en de renaissance,

renaissance als toppunt wan de westelijke cultuur

Alois Riegel

patronen en decoratie hebben een onafhankelijke ontwikkeling

kunstwollen: de wil tot kunst, creatieve energie, onbewuste drijfveer

overgang van de klassieke oudheid naar de late oudheid

klassieke: objecten apart weergeven als afzonderlijke volumes

late: objecten zoals waargenomen in de ruimte

Karl Marx

slavernij -> feodalisme -> kapitalisme -> communisme

communistisch manifest en das kapital

kunst is deel van de ideologische bovenbouw die gedetermineerd is door de economische onderbouw. economie bepaalt kunst

communist manifest

Roept arbeiders in alle landen op om het kapitalistische productiesysteem omver te werpen 

das kapital

elke ontwikkelingsfase is resultaat van nieuwe productietechnieken die klasse-conflicten genereren

einde feodalisme door opstand van bourgeoisie tegen de aristocratie

marxisme

klassenstrijd: kern van alle veranderingen

economische onderbouw en ideologische bovenbouw

vals bewustzijn: de onderdrukte geloven dat hun belang gelijk is aan de onderdrukkers 

vervreemding: kunst moet als ideologie dienen

Russische revolutie

kunst moet het volk overtuigen van hoe goed communisme is

Stalin ziet alleen nog maar plaats voor sociaal realisme, meer propaganda dan kunst

overeenkomst met nazi Duitsland

Frederick Antal

sociale kunstgeschiedenis, focus op grote transitiemomenten binnen de kunst

boek over Florenze kunst: opbouw via marxistisch model van onderbouw en bovenbouw.

vergelijking tussen madonna altaren van Fabriano en Massaccio, toont duidelijk de klassenstrijd

kunst als revolutionair manifest, aanzet tot franse revolutie

Arnold Hauser

Wilt de hele kunstgeschiedenis verklaren op basis van de sociale marxistische ideeën. socia-economische en historisch-politieke factoren determineren kunst

Frankfurter Schule

groep wetenschappers aan de universiteit van Frankfurt

Walter Benjamin en Theodor Adorno

Walter Benjamin

zonder context verliest kunst haar rituele waarde en wordt het politiek

Wat gebeurt er met kunst en onze omgang met kunstwerken in een periode waar alles eenvoudig gereproduceerd kan worden? 

Theodor Adorno

kunst word gebruikt om de gewone mens onder druk te houden

TJ Clark

tegen orthodoxe marxisten en tegen formalisten: belang van historische specifieke omstandigheden van kunstwerken

tegen iconografie: er is nooit 1 ervaring, nadruk op groepen binnen een cultuur

image of the people: in kaart brengen van het netwerk van de kunstenaar