antybiotyki wszystko

wymień pochodne chinoliny

chlorchinaldol

kliochinol

nitroksolina

chlorchinaldol, kliochinol

mechanizm i spektrum

pochodne chinoliny

niejasny mechanizm działania; ich metabolizm generuje wolnorodnikowe pochodne chlorowe uszkadzające DNA i białka; selektywnie uszkadzają drobnoustroje

chelatują Mg2+ i Ca2+, znosząc ich działanie stabilizujące błony bakterii

działają na: bakterie gram+, słabiej na grzyby i niektóre pierwotniaki (rzęsistek pochwowy, pełzak czerwonki)

brak oporności wtórnej

chlorchinaldol i kliochinol wskazania i działania niepożądane

leczenie zakażeń bakteryjnych i grzybiczych skóry (maść), przewodu pokarmowego (tabletki do ssania) i dróg moczowo-płciowych (globulki)

miejscowo w rzęsistkowicy

przy dłuższym stosowaniu umożliwiającym wchłanianie się leku do krwi (tabletki) →ciężkie uszkodzenie OUN (SMON), postępujący ubytek wzroku, trwała ślepota

nudności, wymioty, alergiczne reakcje skórne

nitroksolina

pochodna nitrochinoliny

zakażenia układu moczowego

może powodować nudności, wymioty, biegunkę, świąd, zaczerwienienie skóry

lek dobrze tolerowany

wymień pochodne nitrofuranu

nitrofurantoina

furazydyna (Furagina)

nifuroksazyd

furazolidon

nifurzyd

nitrofural

nifurtymoks

mechanizm działania pochodnych nitrofuranu

• są redukowane przez nitroreduktazę w organizmach drobnoustrojów do toksycznych metabolitów o charakterze wolnych rodników nitrowych (uszkadzają DNA i białka)

• hamują enzymy przemian węglowodanów (w większych dawkach)

• działają bakteriostatycznie i bakteriobójczo- w wysokich st. (względnie selektywnie)

spektrum działania pochodnych nitrofuranu

szerokie spektrum

• bakterie gram + i -

• niektóre grzyby i pierwotniaki (najbardziej Giardia lamblia)

• nie mają aktywności wobec Pseudosomonas aeruginosa i Acinetobacter spp.

praktyczny brak oporności wtórnej

wchłanianie pochodnych nitrofuranu

nitrofurantoina, furazydyna→z przewodu pokarmowego

nitrofurantoina i nifurtymoks mogą osiągać wyższe stężenia w tkankach (liczne działania niepożądane)

furazydyna natychmiast wydalana z moczem więc nie gromadzi się w tkankach

nifuroksazyd, furazolidon→praktycznie nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego

przeciwskazania do stosowania pochodnych nitrofuranu

ciąża

okres niemowlęcy

ciężkie uszkodzenie wątroby

niewydolność nerek

picie alkoholu (reakcja disulfiramowa)-wszystkie pochodne

stosowanie norfloksacyny - leki te wzajemnie zmniejszają swoją skuteczność

zakażenie EHEC (bo toksyny Stx I i II wzrastają) →ryzyko HUS

furazolidon hamuje aktywność MAO (interakcje!!!)

nitrofurantoina antagonizuje działanie kwasu nalidyksowego i innych chinolonów

furazydyna wskazania

1. niepowikłane zakażenia gruczołu krokowego (niewystępujące na tle wady anatomicznej)

2. zakażenia dróg moczowych, ale niewywołane “trudnymi” bakteriami (np. Proteus, Pseudomonas, Acinetobacter, Klebsiella)

nifuroksazyd i furazolidon wskazania

zakażenia przewodu pokarmowego (ostre biegunki, salmonelloza, giardiaza)

nitrofural wskazania

1. wyprzenia bakteryjne i grzybicze skóry (miejscowo)

2. zakażenia jamy ustnej (miejscowo)

która pochodna nitrofuranu na Chorobę Chagasa wyw. przez Trypanosoma Cruzi

nifurtymoks

działania niepożądane pochodnych nitrofuranu

polineuropatie

niedokrwistość hemolityczna

zwłókniające zapalenia płuc

częste reakcje alergiczne

nudności, wymioty, jadłowstręt

reakcja disulfiramowa (wszystkie leki z tej grupy)

furazolidon→hipotonia ortostatyczna

nitrofural→skórne odczyny alergiczne

nitrofurantoina barwi mocz na brunatny kolor

1-6 nitrofurantoina, nifurtymoks

co to metenamina (urotropina)

• powstaje z kondensacji formaldehydu i amoniaku

• w środowisku kwaśnym uwalnia formaldehyd, który działa bakteriobójczo

zakażenia dróg moczowych, ale nieobejmujące nerek (razem ze środkami zakwaszającymi mocz)

wymień pochodne nitroimidazolu

-dazol, -razol

metronidazol, tynidazol, ornidazol, seknidazol, nimorazol

mechanizm i spektrum działania pochodnych nitroimidazolu np. metronidazol

• w wyniku ich metabolizmu powstają wolne rodniki nitrowe, uszkadzające DNA i białka

1. większość bakterii beztlenowych(redukcja najłatwiej zachodzi przy niedoborze tlenu)

2. pierwotniaki o mechanizmie beztlenowym (rzęsistek pochwowy, pełzak czerwonki)

Oporność wtórna może występować w przypadku bakterii i rzadziej pierwotniaków

stosowane ogólnie (doustnie/dożylnie) i miejscowo (globulki), dobrze przenikają do tkanek (w tym do OUN)

wydalane głównie przez nerki, w postaci niezmienionej

wskazania do stosowania pochodnych nitroimidazolu np. metronidazol

zakażenia drobnoustrojami beztlenowymi (również florą mieszaną)

• zakażenia przyzębia

• eradykacja H. Pylori

rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, colitis ulcerosa (WZJG)

trądzik różowaty

mieszane zakażenia skóry

rzęsistkowica (miejscowo i ogólnie), giardiaza, amebioza

przeciwskazania do stosowania pochodnych nitroimidazolu np. metronidazol

1. picie alkoholu (r. disulfiramowa)

2. okres noworodkowy

3. karmienie piersią

4. I trymestr ciąży ( w II i III trymestrze można użyć, gdy jest to konieczne, w rzęsistkowicy)

leki te zwiększają działanie antykoagulantów doustnych

działania niepożądane pochodnych nitroimidazolu np. metronidazol

metaliczny smak w ustach

nudności, wymioty, biegunka

obłożony język

zapalenie trzustki

rzadziej zaburzenia neurologiczne (bóle głowy, encefalopatia, parestezje, ataksja, drgawki)

rzadko zaburzenia hematologiczne (agranulocytoza, pancytopenia)

reakcja disulfiramowa

w Polsce ok. 70% szczepów Helicobacter Pylori jest opornych na

metronidazol (jedną z pochodnych nitroimidazolu)

wymień nazwy sulfonamidów

sulfanilamid i jego syntetyczne pochodne

doustne: (różne czasy i dynamika działania)

- sulfizoksazol (sulfafurazol), sulfametyzol, sulfakarbamid, sulfadymidyna

- sulfametoksazol, sulfapirydyna

- sulfadoksyna, sulfalen

- ftalylosulfatiazol, sukcynylosulfatiazol - doustnie, ale się nie wchłaniają w przewodzie pokarmowym

miejscowo:

- sulfacetamid - do worka spojówkowego
- sulfanilamid, mafenid, sulfadiazyna (w postaci soli srebrowej) - na skórę

mechanizm działania sulfonamidów

• hamują syntezę kwasu dihydrofoliowego,  konkurując z PABA i kompetycyjnie blokując syntazę dihydrofolianu (pierwszy etap powstawania tetrahydrofolianu)

• działają bakteriostatycznie

• są stosowane doustnie lub miejscowo

• są wydalane z moczem, w kwaśnym pH może dojść do krystalurii

• w obecności ropy działają znacznie słabiej

• silnie wiążą się z białkami osocza

spektrum sulfonamidy i które bakterie są na nie niewrażliwe

1. bakterie Gram-dodatnie (w tym Nocardia)

2. bakterie Gram-ujemne (Escherichia coli, Klebsiella, Salmonella, Shigella, Enterobacter)

3. Chlamydia trachomatis

4. niektóre pierwotniaki

5. niektóre grzyby (Pneumocystis jiroveci)

6. słabo hamują wzrost bakterii beztlenowych

Pseudomonas, Proteus, Serratia, Treponema i mikoplazmy są na nie niewrażliwe

mechanizmy oporności na sulfonamidy

Liczne szczepy bakterii wykazują oporność na te leki

Mechanizmy oporności:

• nadprodukcja PABA,

• mutacja syntazy dihydrofolianu (pojawia się enzym o niskim powinowactwie do leku, szerzy się najszybciej),

• zmniejszenie przepuszczalności błony bakterii dla leków

wskazania sulfonamidy

jaglica (ogólnie i miejscowo)

bakteryjne zapalenie spojówek

oczyszczanie przewodu pokarmowego przed operacjami i zakażeń skóry

stosowane głównie w połączeniu z inhibitorami reduktazy dihydrofolianowe np. sulfametoksazol+trimetoprym

działania niepożądane sulfonamidy

stymulują wzrost riketsji - bakterii wywołujących ostre gorączki

reakcje alergiczne (r. krzyżowe)

zmiany skórne (zaczerwienienie, fototoksyczność, złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona)

biegunka, nudności i wymioty, zapalenie jamy ustnej

krystaluria i kamica (zapobieganie - alkalizacja moczu, np. NaHCO3), krwiomocz

niedokrwistość hemolityczna i aplastyczna, granulocytopenia, małopłytkowość (uszkodzeniom przez nie szpiku można zapobiegać podając kwas folinowy lub lewofolinowy)

zmiany zapalne stawów, zapalenia spojówek, zapalenia wątroby

depresja, ataksja

przy długim stosowaniu dużych dawek mogą wpływać na metabolizm kwasu foliowego u człowieka

interakcje sulfonamidy

• tetrakaina i prokaina niwelują ich działanie

• potęgują toksyczność metotreksatu

• często reakcja krzyżowa z diuretykami pętlowymi i tiazydowymi, pochodnymi sulfonylomocznika i diazoksydem-reakcje alergiczne

który sulfonamid używany do worka spojówkowego

sulfacetamid

wymień inhibitory reduktazy dihydrofolianu (DHFR)

trimetoprym

ko-trymoksazol (biseptol)

pirymetamina

iklaprym

siła hamowania DHFR trimetoprymu, pirymetaminy i iklaprymu w stosunku do DHFH człowieka

trimetoprym- hamuje bakteryjne DHFR ok. 50 tys. razy silniej niż DHFR człowieka

pirymetamina→hamuje DHFR pierwotniaków kilkaset razy silniej niż DHFR człowieka

iklaprym→ma znacznie większe powinowactwo do DHFR niż trimetoprym

trimetoprym

mechanizm, wskazania, działania niepożądane

hamuje bakteryjną DHFR (reduktazę dihydrofolianu) [DHF→THF]

niepowikłane zakażenia dróg moczowych

nudności i wymioty

wysypka

niedokrwistość megaloblastyczna

leukopenia

• jest silnie lipofilny

• dobrze się wchłania po podaniu doustnym

• przenika do wszystkich tkanek

• kumuluje się w gruczole krokowym i w wydzielinie pochwowej (zaleta w leczeniu trudnych zakażeń)

najczęściej jest używany w połączeniu z sulfametoksazolem (ko-trymoksazol)

oporność na trimetoprym

• zaburzenia przepuszczalności ściany bakterii dla leku,

• nadprodukcja lub mutacja DHFR (najszybciej)

co to ko-trymoksazol (Biseptol) i jakie ma spektrum

trimetoprym + sulfametoksazol

w stosunku 5:1

Szersze spektrum działania, niż sulfametoksazol i trimetoprym osobno

oporność na ko-trymoksazol

Wiele szczepów bakterii wykazuje oporność na ten lek (w PL 60% pneumokoków i 30% Haemophilus influenzae w zakażeniach pozaszpitalnych)

wskazania ko-trymoksazol

zakażenia dróg moczowych

zakażenia podatnymi bakteriami z rodzajów Shigella i Salmonella

jako lek I. rzutu w zakażeniu Pneumocystis jiroveci (w dużych dawkach)

jako lek II. rzutu w wielu innych zakażeniach

podawany doustnie, ale w ciężkich przypadkach może być podawany dożylnie

przeciwskazania i działania niepożądane ko-trymoksazol

niewydolność nerek

niewydolność wątroby

nadwrażliwość na sulfonamidy

ciąża

nudności i wymioty

wysypka

niedokrwistość megaloblastyczna

leukopenia

z jakimi lekami podaje się pirymetaminę + wskazania w tych połączeniach

z sulfadiazyna→toksoplazmoza (również wrodzona) i leiszmanioza

z sulfadoksyną (Fansidar) → malaria #

wskazania i spektrum do iklaprymu

zakażenia skóry i tkanki podskórnej wieloopornymi szczepami bakterii Gram-dodatnich (w fazie badań klinicznych)

bakterie Gram-dodatnie

Może wytworzyć oporność na lek dużo później niż w przypadku trimetoprymu

inhibitory gyrazy (chinolony przeciwbakteryjne) z podziałem na grupy

wymień chinolony I grupy

kwas nalidyksowy

kwas pipemidowy

enoksacyna

norfloksacyna (jedyna obecnie używana)

+cynoksacyna

flumechina

lek podobny do chinolonów I gr o szerszym spektrum

weterynaria

wymień chinolony II grupy

fluorochinolony:

cyprofloksacyna

pefloksacyna

ofloksacyna

wymień chinolony III grupy

lewofloksacyna

moksyfloksacyna

gemifloksacyna

lomefloksacyna

bezyfloksacyna

finafloksacyna

delafloksacyna

ozenoksacyna

jaki jest mechanizm chinolonów przeciwbakteryjnych

• silnie blokują topoizomerazę typu II bakterii (gyrazę) i bakteryjną topoizomerazę typu IV

  • gyraza - likwiduje mechaniczne napięcia w nici DNA oraz w tworzeniu lub likwidacji superstruktur DNA

  • topoizomeraza typu IV - bierze udział w rozdzieleniu materiału genetycznego do komórek potomnych

• zaburzają replikację DNA

• działają bakteriobójczo

• wykazują efekt postantybiotykowy

• są względnie wybiórcze

• hamują również ludzką topoizomerazę typu II, ale 100-1000 razy słabiej

spektrum kwasu nalidyksowego

wąskie, tylko Enterobactriaceae

spektrum reszta chinolonów gr I poza kw. nalidyksowym

(kwas pipemidowy, cynoksacyna, enoksacyna, norfloksacyna)

Wąskie spektrum działania

1. Enterobacteriaceae

2. niektóre szczepy Pseudomonas aeruginosa

zastosowanie chinolonów I grupy

ogólnie na niepowikłane zakażenia dróg moczowych

i norfloksacyna rzadko ale na zapalenie gruczołu krokowego

• niekorzystna farmakokinetyka

• szybkie wydalanie z moczem

• jedyna obecnie używana jest norfloksacyna

interakcje norfloksacyny

stosowanie pochodnych nitrofuranu (np. furazydyny) - leki te wzajemnie zmniejszają swoją skuteczność

działania niepożądane chinolonów I grupy

1. z układu kostno-stawowego

2. z układu mięśniowego

3. fototoksyczność (enoksacyna)

spektrum działania fluorochinolonów (II gr chinolonów

bakterie Gram-ujemne:

1. rodzaj Haemophilus

2. rodzaj Salmonella

3. rodzina Enterobacteriaceae

4. Pseudomonas aeruginosa (tylko cyprofloksacyna)

Wykazują niewielką aktywność wobec bakterii Gram-dodatnich

spektrum działania III grupa chinolonów

to fluorochinolony o rozszerzonym działaniu

Większa aktywność niż grupa II wobec:

1. gronkowców

2. paciorkowców

3. Legionella sp.

Podobnie jak grupa II - duża aktywność wobec:

1. Enterobacteriaceae

2. Haemophilus influenzae

3. gonokoków

W mniejszym stopniu niż cyprofloksacyna działają na:

1. Pseudomonas aeruginosa

zastosowanie fluorochinolonów (II gr)

cyprofloksacyna, pefloksacyna, ofloksacyna

1. zakażenia układu moczowego (leki II  rzutu, zakażenia powikłane)

2. przewlekłe zapalenia gruczołu krokowego

3. zakażenia w przebiegu mukowiscydozy→badana pod kątem mukowiscydozy wziewnie (cyprofloksacyna)

4. biegunka podróżnych

5. dur brzuszny i salmonellozy

6. wąglik - leczenie i profilaktyka

7. zakażenia kości i stawów oraz skóry i tkanki podskórnej wywołane przez wrażliwe bakterie Gram-ujemne

8. zapalenie otrzewnej i ostre zapalenie trzustki (zwykle razem z metronidazolem)

9. niepowikłana rzeżączka i chlamydiowe zakażenie dróg moczowo-płciowych

10. cyprofloksacyna jeszcze działa na prątki gruźlicze i atypowe i na chorobe Crohna

mają dobrą biodostępność po podaniu doustnym, szeroka dystrybucja w tkankach, kumulują się w tk. gruczołu krokowego

przeciwskazania do stosowania fluorochinolonów

1. zakażenia MRSA (gronkowcem złocistym opornym na metycylinę)

2. zakażenia VRE (enterokokami opornymi na wankomycynę)

3. poniżej 18 r.ż. (wyjątek: leczenie mukowiscydozy i zakażenia wywołane Pseudomonas aeruginosa)

4. ciąża

interakcje fluorochinolonów (II i III)

1. antybiotyki beta-laktamowe nasilają ich działanie (ale są stosowane z cefalosporynami w leczeniu zakażeń P. aeruginosa)

2. leki zobojętniające z magnezem lub glinem zmniejszają ich wchłanianie z przewodu pokarmowego

3. NLPZ (poza aspiryną) zwiększają ryzyko wystąpienia drgawek po ich spożyciu

4. zmniejszają metabolizm teofiliny i benzodiazepin - ryzyko zatrucia

działania niepożądane fluorochinolonów II i III gr

1. nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka

2. zawroty, bóle głowy

3. bezsenność

4. zaburzenia nastroju

5. drgawki

6. uszkodzenie chrząstek wzrostowych

7. uszkodzenie ścięgien

8. u dorosłych - tendinitis i pękanie ścięgien - głównie Achillesa

9. fototoksyczność (głównie pefloksacyna, lomefloksacyna)

10. wydłużenie odstępu QTc i zaburzenia rytmu serca (moksyfloksacyna, lewofloksacyna, gemifloksacyna) - pacjenci z hipokaliemią, zażywający leki antyarytmiczne klasy Ia i III, inne leki przedłużające odstęp QTc, np. erytromycyna albo trójcykliczne leki przeciwdepresyjne

oporność na działanie fluorochinolonów

• występuje częściej i szybciej się szerzy w przypadku Pseudomonas aeruginosa, Serratia sp. i gronkowców

• zachodzi mutacja i zmiana struktury gyrazy, pojawia się pompa wyrzucająca leki poza organizm bakterii

• między fluorochinolonami występuje częściowa oporność krzyżowa

• w Polsce ponad 30% szczepów Pseudomonas aeruginosa wykazuje oporność na cyprofloksacynę

wskazania ogólnie dla gr III chinolonów m.in. moksyfloksacyna, lomefloksacyna, gemifloksacyna, prulifloksacyna

1. zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli

2. pozaszpitalne zapalenia płuc

3. ostre zapalenie zatok przynosowych

4. niepowikłane zakażenia skóry i tkanki podskórnej

wskazania do lewofloksacyny

1. szpitalne zapalenie płuc

2. badana pod kątem leczenia mukowiscydozy wziewnie

wskazania do bezyfloksacyny i finafloksacyny

1. zapalenie spojówek (miejscowo)

2. infekcje w zakresie ucha zewnętrznego (miejscowo)

wskazania delafloksacyna

trudne i niereagujące na typowe leczenie zakażenia skóry i tkanki podskórnej (dożylnie)

wskazania ozenoksacyna

liszajec (impetigo, wywołany głównie przez Staphylococcus aureus)

wymień antybiotyki glikopeptydowe

wankomycyna

• (wytwarzana przez Streptococcus orientalis)

teikoplanina

i o budowie lipoglikopeptydowej “nowe”:

bleomycyna ! na nowotwory

telawancyna

dalbawancyna

orytawancyna

wymień antybiotyk lipopeptydowy

daptomycyna

wytwarzana przez Streptomyces roseoporus

mechanizm działania antybiotyków glikopeptydowych

hamuje budowę ściany bakterii:

wiąże się do sekwencji -d-ALA-d-ALA-d peptydoglikanu co zapobiega uwolnieniu jego monomerów do dalszej syntezy

sekwencja D-alanylo-D-alanina

oporność na antybiotyki glikopeptydowe

oporność polega na zastąpieniu w sekwencji wiążącej peptydoglikanu d-alaniny przez d-mleczan = pełna oporność na wankomycynę u Staphylococcus aureus i u enterokoków opornych. na wankomycynę

spektrum wankomycyna i teikoplanina w porównaniu do niej

wankomycyna

1. bakterie gram dodatnie

2. bakterie tlenowe

3. bakterie beztlenowe (gronkowce, enterokoki, paciorkowce, Corynebacterium sp.,Clostridium perfringens, C.difficile, Propionibacterium sp.

teikoplanina: podobnie do wankomycyny

słabsze działanie na gronkowce koagulazoujemne

oba brak aktywności wobec:

Nocardia, Lactobacillus, Erysipelothrix rhusiopathiae

wskazania do wankomycyny i teikoplaniny

• zakażenia wywołane przez bakterie oporne na inne leki: 

  • MRSA - gronkowiec złocisty odporny na metycylinę)

  • gronkowce koagulazoujemne oporne na metycylinę (MRCNS)

  • enterokoki oporne na penicylinę i cefalosporyny III gen

+ są jeszcze tylko dla wanko

teikoplanina podawana dożylnie/domięśniowo raz dziennie (długi okres półtrwania)

a wankomycyna 2x dziennie dożylnie

wankomycyna wskazania

• rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego: (doustnie jako lek 2 rz) 

• zapalenie otrzewnej u dializowanych (do jamy otrzewnej) 

• zapalenie opon mózgowych (do komór mózgu)

daptomycyna wszystko

antybiotyk lipopeptydowy

łączy się z błoną bakterii i powoduje wzrost jej przepuszczalności dla jonów potasu (wypływ na zewn.)

zaburzenie funkcji błony prowadzi do nieprawidłowości w replikacji DNA, syntezie białek i końcowo do śmierci bakterii (bakteriobójczość)

Gram dodatnie ziarenkowce (w tym szczepy wielooporne- enterokoki oporne na wankomycynę-VRE i gronkowiec złocisty oporny na metycylinę-MRSA)

nie działa na Listeria i Clostridium

ciężkie zakażenia skóry i tkanki podskórnej

zapalenie wsierdzia wywołane przez Staphylococcus aureus (także MRSA)

dolegliwości ze strony układu pokarmowego

osutka, świąd skóry, zapalenie żyły w miejscu podania

spadek ciśnienia tętniczego

niedokrwistość

jest inaktywowana przez surfaktant (bo jest lipofilna)->nie użyteczna w zakażeniach płuc

antybiotyki o budowie glikolipopeptydowej

mechanizm, spektrum

• hamują syntezę ściany bakterii

• zaburzają funkcję błony bakterii (nie są jednak inaktywowane przez surfaktant)

działa na szczepy oporne na wankomycynę (mogą łączyć z sekwencją -d-ala-d-mleczan)

działają silniej bakteriobójczo na drobnoustroje Gram-dodatnie niż wankomycyna

ciężkie zakażenia skóry i tkanki podskórnej wywołane przez wielooporne szczepy bakterii m.in. MRSA, VRE)

mają wyjątkowo długi czas działania 

orytawancyna okres półtrwania 360 h

antybiotyki o budowie glikolipopeptydowej wskazania

ciężkie zakażenia skóry i tkanki podskórnej wywołane przez wielooporne szczepy bakterii (m.in. MRSA, VRE)

antybiotyki o budowie glikolipopeptydowej działania niepożądane

1. zaburzenia smaku

2. nudności i wymioty

3. zaburzenia równowagi

u niektórych pacjentów:

4. dyzuria

5. krwiomocz

6. upławy

który antybiotyk glikolipopeptydowy jest teratogenny

telawancyna

wymień antybiotyki aminoglikozydowe

streptomycyna

gentamycyna

neomycyna

kanamycyna

paromycyna

framycetyna

tobramycyna

netylmycyna

amikacyna

plazomycyna

daktynomycyna

spektynomycyna

mechanizm działania antybiotyków aminoglikozydowych

nieodwracalne inhibitory syntezy białek w bakteriach

brak tlenu i kwaśne pH uniemożliwiają ich przenikanie do bakterii

bakteriobójczość:

dyfuzja bierna przez poryny->aktywny transport do wnętrza bakterii->połączenie z podj. 30S rybosomu->hamowanie inicjacji translacji->rozpad polisomów

synergizm antybiotyków beta laktamowych i wankomycyny w ich transporcie do bakterii

silny efekt postantybiotykowy

nie wchłaniają się po podaniu doustnym (działają tylko w przewodzie pokarmowym)

słabo przenikają do tkanki płucnej i OUN

oporność polega na wytwarzaniu enzymów zaburzających wiązanie się z rybosomem, mutacje poryn

ogólne spektrum antybiotyków aminoglikozydowych

1. tlenowe bakterie Gram-ujemne

2. gram dodatnie->najbardziej gronkowce

nie działają na bakterie beztlenowe !

ogólne wskazania: antybiotyki aminoglikozydowe

1. ciężkie zakażenia tlenowymi pałeczkami Gram ujemnymi w skojarzeniu z antybiotykami beta laktamowymi

2. zakażenia wywołane przez Pseudomonas aeruginosa ( z ceftazydymem/cefepimem)

3. zakażenia chorych z neutropenią (amikacyna + cefalosporyna III gen.)

4. zapalenie wsierdzia/posocznica wywołana przez enterokoki (+penicylina, ampicylina/antybiotyki glikopeptydowe)

5. zapalenie otrzewnej (+antybiotyk przeciw b. beztlenowym

6. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych przez Gram ujemne pałeczki tlenowe (+cefalosporyna III gen lub meropenem

7. powikłane zakażenia dróg moczowych

8. gruźlica

9. mukowiscydoza

przeciwskazania do stosowania aminoglikozydów

ciąża (uszkodzenie nerek i ucha u płodu)

nie stosować w monoterapii w leczeniu zakażeń gronkowcami

zakwaszanie moczu np. wit. C (zmniejszenie skuteczności antybiotyku)

działania niepożądane aminoglikozydów

1. ototoksyczność (zawroty głowy, szum w uszach,ubytek słuchu-w większości nieodwracalny) u dzieci, osób starszych

2. nefrotoksyczność (uszkodzenie kłębuszków, cewek nerkowych)

3. rzadziej ostra niezapalna niewydolność nerek

4. nasilanie blokady nerwowo-mięśniowej

5. objawy alergii-głównie streptomycyna,(gorączka, pokrzywka, zaczerwienienie skóry)

na jaką bakterię działa streptomycyna + wskazania

Mycobacterium tuberculosis

1rzut-gruźlica (z ⅔ lekami przeciwgruźliczymi)

dżuma, tularemia, bruceloza

• silne oddziaływanie na przedsionek ucha wewn.

• częste reakcje alergiczne

• szybko narastająca oporność w monoterapii-podawać z innymi lekami

• oporność: mutacja wiązania miejsca S12

stopień ototoksyczności i nefrotoksyczności gentamycyny

silne oddziaływanie na przedsionek ucha wewn.

znaczna nefrotoksyczność

spektrum + wskazania neomycyna, kanamycyna, paromycyna, framycetyna

tlenowe bakterie Gram ujemne i Gram dodatnie

niektóre prątki

oczyszczanie przewodu pokarmowego (nie wchłaniają się)

miejscowo na skórę, oko i ucho

kanamycyna silnie oddziałuje na ślimak a przy dłuższym stosowaniu neomycyny skórne reakcje uczuleniowe

spektrum + wskazania tobramycyna

największa aktywność wobec Pseudomonas aeruginosa 

mniejsza aktywność wobec Serratia sp.

szczepy oporne na gentamycynę

Enterococcus faecium nie jest na nią wrażliwy

typowe działanie dla antybiotyków aminoglikozydowych 

inhalacje w leczeniu zakażeń P. aeruginosa w mukowiscydozie

znaczna nefrotoksyczność

spektrum netylmycyna

szczepy oporne na gentamycynę i tobramycynę

rzadko ototoksyczna

spektrum amikacyna

1. szczepy opornych na gentamycynę i tobramycynę

2. szczepy wielooporne Mycobacterium tuberculosis (oporne na streptomycynę)

• silne oddziaływanie na ślimak

• nie jest inaktywowana przez enzymy unieczynniające genta i tobramycynę

• oporność: najrzadziej

spektrum i wskazanie plazomycyna

spektrum poszerzone:

bakterie Gram dodatnie

aktywny wobec lekoopornych szczepów bakterii

trudne zakażenia układu moczowego

to neoglikozyd, brak typowych działań niepożądanych

czym wyleczysz rzeżączke u pacjenta uczulonego na penicyliny? + niepożądane tego leku

domięśniowo spektynomycyna

ból w miejscu iniekcji (czasem gorączka, nudności, wymioty)

rzadko: nefrotoksyczność i niedokrwistość

wymień nazwy tetracyklin

tetracyklina 🙂 chlorotetracyklina 🙂 oksytetracyklina

doksycyklina

minocyklina

metacyklina

limecyklina 🍋‍🟩

demeklocyklina

i nowsze: erawacyklina, omadacyklina, sarecyklina

wymień nazwę glicylocykliny

tygecyklina

mechanizm działania tetracyklin

• działanie bakteriostatyczne

  • przenikają do organizmu bakterii na drodze dyfuzji biernej/transportu aktywnego->odwracalne wiązanie z podj. 30S->blokada wiązania się z nią aminoacylo-tRNA->hamowanie elongacji łańcucha peptydowego

• leki te chelatują Ca2+, Mg2+, Fe2+, Al3+->zmniejszenie wchłaniania kationów

• hamują wzrost riketsji, chlamydii, mikoplazm, niektórych pierwotniaków np. pełzaka czerwonki

• dobrze penetrują do wszystkich tkanek (pmr, przenikają przez łożysko, do mleka matki)

wydalane z żółcią i z moczem

głównie doustnie

oporność: starsze tetracykliny->całkowita oporność krzyżowa

przeciwskazania do stosowania tetracyklin

1. ciąża (uszkodzenie kości i zawiązków zębów płodu)

2. karmienie piersią

3. dzieci poniżej 12 r.ż

4. u dzieci poniżej 8 r.ż uszkodzenie nasad kości długich, niedorozwój, brązowe przebarwienia szkliwa

5. nie podawać doksycykliny domięśniowo (ból, miejscowy odczyn zapalny)

6. miejscowe podawanie->szybkie narastanie oporności

7. mleko silnie hamuje ich absorpcję

działania niepożądane tetracyklin i glicylocyklin

1. zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka z podrażnienia)

2. nasilone dysbakteriozy (biegunka, rzekomobłoniaste zapalenie j. grubego, zakażenia grzybicze jamy ustnej i narządów mocz-płc)

3. uszkodzenie wątroby (ciężarne, os. z uprzednim upośledzeniem czynności wątroby)

4. hipoprotrombinemia (nasilają działanie antagonistów wit. K)

5. uszkodzenie nerek (cewek nerkowych z kwasicą i aminoacydurią-po przedatowanych tetracyklinach)

6. zaburzenia błędnikowe

7. fotosensytyzacja

mechanizm i działania niepożądane tygecykliny

podobnie do tetracyklin ale nie jest substratem pompy wyrzucającej te leki z bakterii (mechanizm oporności na tetracykliny)

nudności i wymioty (30%)

+typowe niepożądane dla tetracyklin

t ½=36h (długie działanie), dożylnie

wydalana z żółcią

spektrum, wskazania tygecyklina

1. bakterie oporne na tetracykliny

2. gronkowce (nawet gronkowiec złocisty oporny na metycylinę i wankomycynę)

3. Enterobacteriaceae, Acinetobacter (też szczepy wielolekooporne)

4. bakterie beztlenowe

5. riketsje

6. Chlamydia sp.

7. mikoplazmy

8. Legionella pneumophila

liczne szczepy Mycobacterium

Pseudomonas aeruginosa i Proteus sp. ->pierwotnie na nią oporne

komplikujące się zakażenia skóry i tkanki podskórnej

zakażenia w obrębie jamy brzusznej (z wyj. trzustki) wywołanych wrażliwymi na nią bakteriami

erawacyklina, omadacyklina, sarecyklina mechanizm, czas półtrwania, wskazania

mechanizm podobny do tetracyklin

długi okres półtrwania

cięższe zakażenia wywołane przez szczepy oporne na inne leki ->rzadsze zjawisko oporności na nie

spektrum działania tetracyklin

1. bakterie Gram dodatnie

2. bakterie Gram ujemne

3. bakterie beztlenowe

4. Borrelia burgdorferi

5. Treponema pallidum

wiele drobnoustrojów opornych-pierwotna oporność Proteus sp. i Pseudomonas sp

która tetracyklina ma największą aktywność wobec Staphylococcus aureus? i jakie ma ona wskazania

minocyklina (tetracyklina długodziałająca)

1. likwidowanie nosicielstwa meningokoków (ale preferowana ryfampicyna, bo dużo szczepów opornych

2. RZS (tetracykliny mogą hamować metaloproteinazy rozkładających macierz kom.)

• oporność najczęściej dot. pojawienia się pompy wyrzucającej lek na zewnątrz org. bakterii

• bardzo dobrze się wchłania

• duże stężenie w ślinie i łzach

wskazania do stosowania tetracyklin

leki z wyboru w gorączce gór skalistych, gorączce Q

durze osutkowym (tyfus plamisty)

błonicy, wągliku, dżumie, jaglicy

wrzodzie miękkim

zakażeniach odzwierzęcych (bruceloza, tularemia, ornitoza, leptospiroza)

tetracyklina->trądzik pospolity

doksycyklina wskazania

1. trądzik pospolity

2. borelioza z Lyme

3. riketsjozy

4. leptospirozy

5. choroba papuzia

6. tularemia

7. wąglik

8. zakażenia ran po pokąsaniu przez zwierzęta

9. zakażenia w obrębie miednicy mniejszej

10. niektóre biegunki (Yersinia enterocolitica, Vibrio,Campylobacter

11. atypowe zapalenia płuc, zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli

12. niektóre zakażenia przenoszone płc. (kiła, rzeżączka, Chlamydia sp. - to nie lek 1 rzutu)

13. zakażenia prątkami atypowymi np. Mycobacterium marinum

doksycyklina długo działa i bardzo dobrze się wchłania

dostępny preparat dożylny