FIL QUIZ 1

KAHULUGAN NG PAGSASALIN

• Ang translation sa wikang Ingles ay nagmula sa salitang Latin na “TRANSLATIO” na nangangahulugang “pagsalin.”

• Sa wikang Griyego, tinatawag rin itong “METAPHRASIS” na siyang pinagmulan naman sa Ingles ng salitang “metaphrase” na ang ibig sabihin ay “salita sa salitang pagsalin.” (Kasparek, 1983)

Metaphrasis – word-to-word translation

(Enani, 1997)

• Pananaw sa pagsasalin

• Ang pagsasalin ay isang modernong agham sa hanggahan ng pilosopiya, lingguwistika, sikolohiya at sosyolohiya at maituturing na mahalaga sa agham, sining at araling kultura.

(Chabban mula sa aklat ni Abdellah, 2002)

• Pananaw sa pagsasalin

• Isa itong mabusising trabaho sapagkat hindi pa ito natatakdaan ng estriktong siyentipikong panuntunan at patuloy na tumatanggap ng iba’t ibang anyo ng salin ng isang teksto. 

• Ito ay isang lubhang subhetibong sining na kaiba sa agham kung saan may tiyak na termino sa mga tiyak na konsepto

EUGENE NIDA, 1964

• Pananaw sa pagsasalin

• Ang pagsasalin ay pagbuo ng tumatanggap na wika ng pinakamalapit at likas na katumbas ng mensahe ng simulaang wika: una ay sa kahulugan at ikalawa ay sa estilo.

THEODORE SAVORY

• Pananaw sa pagsasalin

• Ang pagsasalin ay maaaring maisagawa sa pamamagitan ng pagtutumbas sa ideyang nasa likod ng pananalita (1968).

MILDRED LARSON

• Pananaw sa pagsasalin

• Ang pagsasalin ay ang muling pagbubuo sa tumatanggap na wika ng tekstong naghahatid ng kahalintulad na mensahe sa simulaang wika subalit gumagamit ng mga piling tuntuning gramatikal at leksikal ng tumatanggap na wika (1984)

PETER NEWMARK

• Pananaw sa pagsasalin

• Ang pagsasalin ay isang pagsasanay na binubuo ng pagtatangkang palitan ang isang nakasulat na mensahe sa isang wikang gayon ding mensahe sa ibang wika (1988).

MGA LAYUNIN NG PAGSASALIN

• Magdagdag ng mga impormasyon at kaalaman mula sa pag-aangkat ng mga kaisipan mula sa ibang wika

• Mailahok sa pmabansang kamalayan ang iba’t ibang katutubong kalinangan mula sa iba’t ibang wikang rehiyonal at pangkat etniko ng bansa

• Mapagyaman ang iba’t ibang kultura mula sa pagbubukas ng bagong mundo mula sa mga tekstong naisalin

KAHALAGAHAN NG PAGSASALIN

• Patuloy na nalilinang ng pagsasalin ang iba’t ibang kasanayan sa komunikasyon

• Pinauunlad nito ang kakayahan ng tagasalin sa paggamit ng wika. Pangunahing sangkap ng pagsasalin ang wika.

• Hinuhubog ng pagsasalin ang disiplina sa pagkatuto at pagtuklas.

• Binubuksan ng pagsasalin ang pagkilala at pagbubuo ng isang “bagong bayan’ sa mata ng tagasalin

PAGSASALING PAMPANITIKAN

• Ito ang proseso ng muling pagsulat sa ibang wika ng mga malikhaing akda tulad ng tula, dula, maikling kwento at iba pang anyong pampanitikan

• Sinasalamin nito ang imahintibo intelektuwal at intuwitibong panulat ng may-akad; natatangi ang tekstong pampanitikan dahil sa estetika o ganda nito

Mga katangian ng tekstong pampanitikan ayon kay Belhaag (1997):

1. Nagpapahayag ng damdamin (ekspresibo)

2. Bukas sa iba’t ibang interpretasyon (konotatibo, subhetibo)

3. Nakatuon sa anyo at nilalaman

4. Hindi kumukupas at para sa kahit sinong mababasa

5. May tendensiyang tumaliwas sa mga tuntuning pangwika

PAGSASALING SIYENTIPIKO/TEKNIKAL

Kabilang dito ang lahat ng pagsasalin tungkol sa purong agham, aplayd na agham at teknolohiya

SIYENTIPIKO

Mas abstrakto at mas mahirap isalin ang mga tekstong siyentipiko (purong agham) ngunit may estandardisado na itong mga termino na makakatulong sa pagsasalin

TEKNIKAL

1. Ang mga tekstong teknikal (aplayd na agham at teknolohiya) ay mas kongkreto, mas kolokyal at mas madaling unawain. 

2. Layunin ng pagsasaling teknikal na mailahad ang mahahalagang impormasyon sa paraang madali, maayos at epektibo.

3. Sa pagsasaling teknikal, hindi mahalaga ang estilo basta-basta ang nilalamang impormasyon ay maisalin nang hindi nababago mula SL tungong TL (Landers, 2001).

MGA SULIRANIN SA MGA TEKSTONG SIYENTIPIKO/TEKNIKAL – MONA BAKER, 1992

• Problem of Non-equivalence: source language concept not lexicalized in target language

• Walang katumbas na salita sa tunguhang wika ang mga konsepto sa simulaang wika

DALAWANG PROBLEMA SA PAGTUTUMBAS SA FILIPINO

1.Paghihiram ng salita

• 1.1 Paghihiram na kultural

• 1.2 Paghihiram na political

2.Pagbabaybay ng mga salitang hiram

DALAWANG PANGUNAHING LAYUNIN NG PAGSALIN (ALMARIO, VIRGILIO, 2016)

1. Imitasyon o panggagaya

2. Reproduksiyon o muling-pagbuo

Imitasyon o panggagaya

• Gawaing sumasaklaw sa paghahanap ng katumbas na salita para sa SL hanggang sa pagsisikap na gayahin ang anyo at himig ng orihinal na akda.

• “Pag-ibig sa Tinubuang lupa” salin ni Marcelo H. Del Pilar sa akda ni Rizal na “el Amor Patrio” na parehong sanaysay

Reproduksiyon o muling-pagbuo

• Ang layuning higit na tumutupad sa inaakalang interes o pangangailanganb ng lipunan at panahon ng tagasalin. Nagbibigay ito ng kalayaan at pleksibilidad sa proseso ng pagsasalin. Maaari itong mangahulugan ng pagsasapanahon. Maaari itong umabot sa paglalapat ng wikang higit na naiintindihan ng mambabasa ng salin. Maaari itong mangahulugan ng paglilipat ng orihinal túngo sa isang anyong ipinalalagay na mas ninanais basahin ng madla.

• “Pag-ibig sa Tinubuang lupa” muling isinalin ang “El Amor Patrio” sa anyong Tula ni Andres Bonifacio, mas tinangkilik ng madla

Panahon ng Kastila

• Kasintada din ng nakalimbag na panitikan ang pagsasalin sa Pilipinas

• Ang unang aklat na nailimbag, ang Doctrina Cristiana (1593), ay salin ng mga pangunahing dasal at tuntunin ng Simbahang Katolika

• Nasundan pa ito ng pagsasalin ng mga tekstong moral o relihiyoso noong Panahon ng mga Español mula wikang Español tungong mga katutubonh wika (hal: tagalog, Cebuano, Kapampanagan etc.) sa layuning idoktrinahan ang mga Pilipino

Panahon ng Amerikano

Naging masigla ang pagsasalin sa wikang Pambansa ng mga akdang nasa wikang Ingles

1. Rolando Tinio maraming naisaling klasiko

2. National bookstore (1971) ipinasalin ang mga popular na nobela at kuwentong pandaigdig gaya ‘Rapunzel,” “The little Prince” atbp.

3. Goodwill Bookstore - naglathala ng koleksyon ng mga klasikong sanaysay nina Aristotle, Aquinas, Kant abp.

4. The Children’s Communication Center - nagsalin at naglathala ng mga kuwentong mula Asya, Palaso ni Rama, Palaso ni Wujan atbp

Patakaran Bilinggwal

Pagsasalin ng mga materyales pampaaralan gaya aklat, patnubay, sanggunian, gramatika at iba pa.

Pagsasalin ng mga katutubong Panitikang Di-Tagalog

1. LEDCO (Language Education COuncil of the Philippines)

2. SLATE (Secondary Language Teacher Education)

3. Gumil (Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano)

4. Ford Foundation - nagkaloob ng tulong pinansyal sa mga proyektong pagsangguni at pagsasalin

Minako O’Hagan (2002)

Ayon kina ________, ang lokalisasyon ay isang proseso upang mahawi ang mga hadlang pangkultura upang magkaroon ng epekto sa bawat target na bansa.

Mga larang ng Araling Salin (Williams at Chesterman 2002)

1. Test analysis

2. Translation quality assessment

3. Translation of literary and other genres

4. Multi-media translation

5. Translation and technology

6. Translation history

7. Translation ethics

8. Terminology and glossaries

9. Translation process

10. Translator training

11. Translation profession

TATLONG YUGTO NG PROSESO NG PAGSASALIN

1. Paghahanda sa pagsasalin

2. Aktuwal na pagsasalin

3. Ebalwasyon ng Salin

TRANSLATION BRIEF

Ito ang tawag sa mga impormasyong sinagutan upang maging handa ang mga tagasalin sa materyal na kanilang isasalin

MGA DAPAT ISAKATUPARAN SA PAGHAHANDA NG SALIN

1. PAGPILI NG TEKSTO

2. PAGBASA SA SIMULAANG TEKSTO

3. PAGSUSURI AT INTERPRETASYON NG SIMULAANG TEKSTO

4. PAGKILALA SA AWTOR AT/O PINAGMULAN NG TEKSTO

5. PAGTUKOY SA LAYON NG SIMULAANG TEKSTO

6. PAGKILALA SA PINAG-UUKULAN NG SALIN

7. PAGTUKOY SA TEORYANG GAGAMITIN SA PAGSASALIN

IKALAWANG YUGTO: ANG AKTUWAL NA PAGSASALIN

1. PAGBUBUO NG INDIBIDUWAL NA SALIN

2. PAGPAPASYA PARA SA UNANG BORADOR

3. NAPAGKASUNDUANG UNANG SALIN

IKATLONG YUGTO

EBALWASYON NG SALIN

EBALWAYSON

Ang ________ ng salin ay ang paraan ng pagtataya kung naililipat ba nang sapat ang mensahe sa tunguhang lengguwahe.

MGA LAYUNIN NG EBALWASYON NG SALIN AYON KAY NEWMARK (Sipi nila Amlario et. al sa Patunabay sa Pagsasalin, 1996)

1. Mapabuti ang mga pamantayan sa pagsasalin

2. Maglaan ng may layon aralin para sa mga tagasalin

3. Magbigay ng linaw sa mga konsepto sa pagsasalin, partikular sa isang paksa o panahon.

4. Makatulong sa interpretasyon ng mga naisalin na ng naunang manunulat at nagsalin

5. Masuri ang pagkakaibang kritikal sa semantika at gramatika ng simulaang lengguwahe at tunguhang lengguwahe.

DALAWANG PARAAN NG EBALWASYON

1. Pagsubok sa Salin

2. Kritisismo ng Salin

PAGSUBOK SA SALIN

1.1 Pansariling Subok

1.2 Pagkonsulta sa Eksperto

1.3 Balik-salin

1.4 Pagsubok sa Pag-unawa

1.5 Pagtatanong sa Di-eksperto

1.6 Subok-gamit

1.7 Pagsubok sa konsistensi

KRITISISMONG PAMPAGSASALIN

Ang kahusayan ng isang salin ay masusukat lamang sa kung sino ang nagsalin, hindi kung paano ito isinalin. Dito pumapasok ang pangangailangan sa kritisismong pampagsasalin

APAT NA HAKBANG SA KRITISISMONG PAMPAGSASALIN

1. Suriin ang intensiyon, nangingibabaw na gamit ng wika, tono, tema, rehistro, estilo, kalidad, katangiang kultural, ipinalalagay na manunulat at lunan ng teksto sa Slatmagpanukalang angkop na metodo ng pagsasalin;

2. Gumawa ng masusing paghahambing ng teksto sa SL at TL na may pagbibigay-diin sa lahat ng mahahalagang pagkakaiba sa kahulugan,etilo, gamit at ideolohiya;

3. Tasahin ang pagkakaiba sa kabuuang impresyon sa pagitan ng teksto nasa SL at nasa TL;

4. Magkaroon ng pagtataya sa ginawang salin.

MGA KATANGIAN NG MAHUSAY NA SALIN

1. Malinaw

2. Tumpak o naaayon

3. Natural ang daloy

Tekstong impormatibo

• Nakatuon sa nilalaman ng mensahe.

• Hal., tekstong nagbibigay-kaalaman gaya ng saliksik, teksbuk, ensiklopidya, atbp.

• Ang pangunahing layunin ng tagasalin ay maipasa nang wasto ang mga kaalaman mula SL pa-TL

Tekstong Ekspresibo

• Nakatuon sa anyo ng teksto

• Hal., mga akdang pampanitikang gumagamit ng masining o matayutay na wika.

• Ang pangunahing layunin ng tagasalin ay matumbasan ang estetika o ganda ng SL sa kaniyang TL.

Tekstong Operatibo

• Nakatuon sa partikular na mga pagpapahalaga at padron ng pag-uugali 

• Mga tekstong humihiling o nanghihimok sa mambabasa na kumilos, mag-isip, o dumama ayon sa layunin ng teksto

• Inaasahang maapektuhan nito ang opinyon ng mga tao, ang kanilang pag-uugali o lilikha ng reaksiyon sa kanila.

• Karaniwan, ibinabagay ng tagasalin ang pagsasalin sa wika ng mga tatanggap ng salin.

Eugene A. Nida, 1914 - 2011

TEORYA BLG. 1: FORMAL VS DYNAMIC EQUIVALENCE

FORMAL EQUIVALENCE

• Pinanatili ang anyo at nilalaman (form and content) ng SL.

• Hindi lang mensahe ng orihinal ang pinanatili sa TL kundi maging ang mga pisikal na sangkap nito gaya ng bik POTA

• Adheres closely to ST fomr – “quality of translation in which features of the form of the ST have been mechanically reproduced  in the receptor language

• “Involves the purely formal replacement of one word or phrase in the SL by another TL”

• Layunin: allow ST to speak ‘in its own terms’ rather that attempting to adjust it to the circumstances of the target culture

• Features:

  1. Original wording

  2. Not joining or splitting sentences

  3. preserve formal indicators like punctuation marks or paragraph breaks

  4. Explanatory note (kapag hiniram ang salita)

DYNAMIC EQUIVALENCE

• Tinatawag ding functional equivalence

• Nakatuon sa paghahatid ng kahulugan, hindi ng estruktura ng orihinal

• Nakatuon sa paghahatid ng kahulugan, hindi ng estruktura ng orihinal.

• “Quality of a translation in which the message of the original text has been so transported into the receptor language that the response of the receptor is POTA

• Hindi ito malayang salin (free translation) na puwedeng tumiwalag ang tagasalin sa SL.

• Sa halip, hinahamon nito ang tagasalin na balansehin ang pagiging tapat sa kahulugan at diwa ng orihinal habang ginagawa ding natural at katanggap-tanggap (hindi tunog-salin) ang salin para sa target audience.

PETER NEWMARK, 1916-2011

TEORYA BLG. 2: SEMANTIC VS COMMUNICATIVE TRANSLATION

SEMANTIC TRANSLATION

• “attempts to render, as closely as the semantic and syntactic structures of the second language allow, the exact contextual meaning of the original” (1981, p. 39)

• may pagkiling sa SL

• Literal

• tapat sa may-akda ng simulaang teksto

• nananatili sa orihinal na kultura

COMMUNICATIVE TRANSLATION

• “attempts to produce on its readers an effect as close as possible to that obtained on the readers of the original” (1981, p. 39)

• may pagkiling sa TL

• malaya at idyomatiko

• nakatuon sa magiging puwersa kaysa sa nilalaman ng mensahe

• iniaangkop sa kultura ng mambabása

Lawrence Venuti (1953 – xx)

TEORYA BLG. 3: DOMESTICATION VS. FOREIGNIZATION

DOMESTICATION VS. FOREIGNIZATION

• Kinikilala ang matalik na ugnayan ng wika at kultura sa pagsasalin.

•  Itinatanong nito sa tagasalin: ipararanas ba ang kultura ng simulaang teksto o iaayon ang teksto sa kultura ng mambabása?

DOMESTICATION

Inilalapit at inilalapat ang teksto sa konteksto ng mga mambabása sa paggamit ng mga salitang lokal o higit na pamilyar sa kanila kaysa sa mga terminong banyaga.

FOREIGNIZATION

Pinananatili ang mga terminong kultural ng SL gaya ng mga pangalan ng tao (hal., “Fernando de Magallanes” sa halip na “Ferdinand Magellan”); konsepto (hal., “yin at yang”, “hara-kiri”, “karma”); mga katawagan sa pagkain, pananamit, at iba pang sining (hal., “kimchi” sa halip na “buro”, “hanbok” sa halip na “tradisyonal na kasuotang Koreano”); pangalan ng mga kalye, lugar, institusyon, atbp. (hal., “Harvard University” sa halip na “Unibersidad ng Harvard”, “East Coast/West Coast” sa halip na “Silangan/Kanlurang Baybayin”); at iba pa.

HANS VERMEER, 1930-2010

TEORYA BLG. 4: TEORYANG SKOPOS

TEORYANG SKOPOS

• Skopos – salitang Griyego na nangangahulugang “purpose”.

• Naiimpluwensiyahan ang salin ng layuni kung bakit ba ito ginagawa; paan pinakaepektibong makakamit an intensiyon sa pagsasalin?