Polskie archaizmy i slownictwo

Wszelako

Jednak, mimo to

Azali

Czy (pytające)

Wszak

Przecież

Jeno

Tylko

Zaiste

Naprawdę, istotnie

Acz

Chociaż

Aczkolwiek

Chociaż, mimo że

Ongiś

Dawniej, niegdyś

Niegdyś

Kiedyś, w przeszłości

Wtenczas

Wtedy

Natenczas

Wówczas

Rzec

Powiedzieć

Mniemać

Sądzić, uważać

Wieść

Wiadomość, informacja

Gwoli

Dla, ze względu na

Opodal

Niedaleko, w pobliżu

Wszakże

Jednak

Azaliż

Czyż (pytające, podkreślające zdziwienie)

Białogłowa

Kobieta

Niewiasta

Kobieta

Pacholę

Małe dziecko, chłopiec

Waćpan

Dawna grzecznościowa forma zwracania się do mężczyzny

Waćpani

Dawna grzecznościowa forma zwracania się do kobiety

Jegomość

Mężczyzna, o którym mówi się z szacunkiem lub ironią

Dziewoja

Dziewczyna

Chyży

Szybki, prędki

Wiekuisty

Wieczny, nieprzemijający

Osobliwy

Szczególny, niezwykły

Podle (przyimek)

Obok, w pobliżu

Pierwej

Wcześniej, najpierw

Zali

Czy (pytające)

Kmieć

Chłop, rolnik w dawnej Polsce

Czeladź

Służba i pracownicy dworscy

Gościniec

Droga, trakt

Opończa

Dawny rodzaj płaszcza bez rękawów

Kontusz

Dawny wierzchni strój szlachecki

Żupan

Dawny strój męski noszony pod kontuszem

Karczma

Dawna gospoda przydrożna

Wiekopomny

Pozostający na zawsze w pamięci potomnych

Sędziwy

Bardzo stary, podeszły wiekiem

Podeszły wiek

Starość, wiek starczy

Zawżdy

Zawsze

Wielce

Bardzo

Srodze

Bardzo mocno, dotkliwie

Snadź

Widocznie, najwyraźniej

Wżdy

Jednak, przecież

Inszy

Inny

Ninie

Teraz

Juże

Już

Pono

Podobno

Chwacki

Dzielny, dziarski

Hardy

Dumny, wyniosły

Sowity

Hojny, obfity

Krotochwila

Żart, zabawna historyjka

Waść

Dawna forma grzecznościowa, skrót od „wasza miłość"

Miłościwy

Łaskawy (zwykle o władcy)

Nierychło

Niezbyt prędko, niedługo

Wszelaki

Wszelki, wszystkim rodzajom właściwy

Zgoła

Zupełnie, całkiem

Podobien

Podobny

Pierworodny

Najstarszy, pierwszy urodzony

Wieszcz

Poeta natchniony, prorok

Otok

Otoczenie, okolica

Piastun

Opiekun, wychowawca

Grododzierżca

Władca grodu, namiestnik

Efemeryczny

Przelotny, krótkotrwały

Eklektyczny

Łączący różnorodne style lub elementy

Egzystencjalny

Dotyczący istnienia człowieka

Immanentny

Tkwiący wewnątrz czegoś, nieodłączny

Transcendentny

Wykraczający poza granice zwykłego doświadczenia

Paradygmat

Wzorzec, model myślenia lub działania

Dychotomia

Podział na dwie wyraźnie przeciwstawne części

Ambiwalentny

Dwuznaczny, budzący sprzeczne uczucia

Pragmatyczny

Praktyczny, nastawiony na konkretne efekty

Hermetyczny

Zamknięty, trudno dostępny lub zrozumiały

Inherentny

Właściwy czemuś z natury, nieodłączny

Konotacja

Dodatkowe, skojarzeniowe znaczenie słowa

Retoryczny

Dotyczący sztuki przekonującego wypowiadania się

Utylitarny

Nastawiony na użyteczność, praktyczny

Kontrowersyjny

Budzący spory i wątpliwości

Niuans

Subtelna różnica lub odcień znaczenia

Dyskurs

Rozprawa, sposób prowadzenia rozmowy na dany temat

Paradoks

Twierdzenie zaskakujące, choć logicznie uzasadnione

Subtelny

Delikatny, trudno uchwytny

Efemeryda

Coś istniejącego bardzo krótko

Fasada

Zewnętrzny, często pozorny wygląd czegoś

Iluzoryczny

Pozorny, złudny

Nostalgiczny

Pełen tęsknoty za przeszłością

Melancholijny

Smutny, pogrążony w zadumie

Enigmatyczny

Tajemniczy, trudny do rozszyfrowania

Rygorystyczny

Surowy, wymagający ścisłego przestrzegania zasad

Konformizm

Bezkrytyczne dostosowywanie się do panujących norm

Indyferentny

Obojętny, niezaangażowany

Ekwiwalent

Odpowiednik, coś równoważnego

Imperatyw

Bezwzględny nakaz, konieczność działania

Kwintesencja

Istota, sedno czegoś

Prowizoryczny

Tymczasowy, zastępczy

Rudymentarny

Podstawowy, elementarny

Symptomatyczny

Charakterystyczny, znamienny dla czegoś

Perfidny

Podstępny, przewrotny