1/53
2026/01 Samenvatting Media Ethics
Name | Mastery | Learn | Test | Matching | Spaced | Call with Kai |
|---|
No study sessions yet.
Wat is ethiek
→ Ethiek is een deelterrein van de filosofie. Het bestudeert het handelen van de mens en maakt een onderscheid tussen goed en slecht handelen.
(1) wat zijn de grote gebieden binnen die ethiek?
Meta-ethiek (richt zich op de centrale begrippen van de ethiek)
Onderzoekt wat moraliteit werkelijk is, de aard van goed en kwaad en hoe we morele uitspraken kunnen begrijpen/rechtvaardigen
Bv: “Zijn het de feiten die bepalen wat moreel juist is?”
(2) wat zijn de grote gebieden binnen die ethiek?
Normatieve ethiek (Geeft aan op welke normen ethisch gedrag gegrondvest is)
Gaat over regels of principes die bepalen wat je moet doen en probeert handvatten te geven voor moreel juist gedrag
Bv: Deontologie (volg plichten en regels)
Utilitarisme (Kies wat de meeste goede gevolgen heeft)
Deugdethiek (Ontwikkel een goed karakter en deugden)
(3) wat zijn de grote gebieden binnen die ethiek?
Toegepaste ethiek (Toepassing van de normen in heel concrete praktijken of deel(mens) wetenschappen)
Past ethische theorieën toe op vlak van concrete, praktische situaties
Bv: Medische ethiek (“Is inslapen moreel juist of niet?”)
Bespreek de ‘guillotine van Hume’
Guillotine van Hume (Omdat A zo is, moeten we B doen)
Alhoewel A een feitelijk correcte stelling is, is een feitelijk correcte stelling op zichzelf geen argument om iets te moeten doen.
Bv: “De overheid kan ons monitoren, dus ze zouden dat moeten doen” ← Het kunnen doen impliceert geen morele plicht.
Link tussen ‘guillotine van Hume’ en de naturalistische drogredenering.
→ Naturalistische drogredenering = Omdat iets ‘natuurlijk’ of ‘onnatuurlijk’ is, is het goed of slecht. Op eerste zicht zijn deze redeneringen correct, maar bij nader onderzoek blijken de argumenten vaak niet meer te kloppen.
→ De link tussen beide is dat een naturalistische drogredenering een voorbeeld is van een feitelijk correcte stelling.
Bv: “Omdat we geëvolueerd zijn met agressie, zou agressie moreel acceptabel moeten zijn.”
Waarom is het belangrijk om te kunnen relativeren?
→ Kunnen relativeren is belangrijk omdat er ethisch geen absolute of universele waarheden bestaan. Elke morele beoordeling moet rekening houden met de sociale normen van de groep(en) in kwestie en de achtergrond van die sociale normen.
Waarom bedreigt relativeren ook de ethiek?
→ Het grootste gevaar hiervan is te veel relativeren, hierdoor loop je het risico op dat elke situatie moreel gerechtvaardigd wordt.
Koppel relativeren aan de goddelijke bevelstheorie.
→ In de drie openbaringsgodsdiensten legt God zijn gelovigen een serie morele geboden op; goed gedrag vereist gehoorzaamheid, terwijl ongehoorzaamheid gelijk staat aan zonde.
→ Religies kunnen dus helpen voorkomen dat de regels over goed en fout gerelativeerd kunnen worden, omdat de goddelijke bevelstheorie wel absolute of universele waarheden bevelt.
Bv: Ritueel Kannibalisme, Religieuze Dogma (← Een principe of een reeks principes die door een autoriteit als onbetwistbaar waar worden beschouwd)
Bespreek het utilitarisme
→ Utilitarisme is een leer waarin dat alle handelingen juist zijn als ze nuttig zijn of ten voordele van een meerderheid.
Bv: Ziekenhuis heeft 5 patiënten die kunnen sterven zonder een orgaantransplantatie, en 1 zeer gezonde patiënt die daar enkel is voor een routinematige controle.
→ Utilitaristisch sprekend offert de gezonde patiënt hun leven wel voor de 5 anderen, omdat de dood van 1 minder schade doet dan de dood van 5
Bespreek het categorisch imperatief.
→ Categorisch imperatief is een leer waarin alle handelingen een onvoorwaardelijke, morele wet moeten volgen. Uitspraken zoals "liegen is verkeerd" worden dan categorisch imperatief sprekend correct, maar uitzonderingen op de regel worden dan ook helemaal niet geaccepteerd.
Bv: Een moordenaar vraagt waar je vriend zich verstopt.
→ Categorisch imperatief sprekend is liegen verkeerd dus je liegt niet, ook al doen de gevolgen veel meer schade dan liegen.
Trolley probleem = teleologie
→ Teleologie stelt dat bepaalde handelingen goed of verkeerd kunnen worden afgemeten, aan de mate waarin het beoogde doel bereikt wordt. Een makkelijk manier om dit te begrijpen is met het beroemde citaat “The Ends Justify the Means”, meestal toegeschreven aan Machiavelli's The Prince.
Trolley probleem = teleologie antwoord
Teleologisch sprekend trek je aan de hendel, omdat de dood van 1 minder schade doet dan de dood van 5.
Trolley probleem = deontologie
→ Deontologie stelt dat bepaalde handelingen van zelf goed of fout zijn, ongeacht de resultaten, en zich richten op plichten en regels. Deontologie zegt dat sommige handelingen altijd verkeerd zijn, zelfs als ze tot goede resultaten leiden, omdat de middelen zelf de morele wet overtreden.
Deontologisch sprekend trek je niet aan de hendel, omdat die actie opzettelijk een onschuldig persoon vermoordt. Dit schendt een morele plicht, zelfs als dit meer levens zou redden.
Trolley probleem = deontologie antwoord
Deontologisch sprekend trek je niet aan de hendel, omdat die actie opzettelijk een onschuldig persoon vermoordt. Dit schendt een morele plicht, zelfs als dit meer levens zou redden.
Bespreek de rechtvaardigheidsethiek
→ Rechtvaardigheidsethiek streeft voor zoveel mogelijk rechtvaardigheid voor alle mensen (“Aan iedereen het zijne geven” → Van baten en lusten)
Respect voor de waardigheid van alle mensen en voor heel de mens + waken over het welzijn van de gemeenschap
Voordeel: mooie droom om naar te streven
Nadeel: gebrek aan afdwingbaarheid (niet realistisch haalbaar)
Wat zijn de 3 soorten rechtvaardigheid (Rechtvaardigheidsethiek)?
Commutatieve: Wat mensen elkaar verschuldigd zijn
Participatieve: Wat ik als individu verschuldigd ben aan de gemeenschap
Distributieve: Wat de gemeenschap aan haar leden verschuldigd is
Bespreek de deugdethiek
→ Deugdethiek streeft voor de beterschap van mensen en hun vermogen om zich beter te handelen. Daartoe dienen mensen steeds de ‘gulden middenweg’ op te zoeken
(gulden middenweg ← anders voor elk individu)
Voordeel: Het geloof in de maakbaarheid van de mens
Nadeel: Niet iedereen heeft dezelfde kansen (“Hoe wijzig je slechte gewoonten”)
Wat zijn de 4 kardinale deugden (deugdethiek)? + welke noemer plaatste Plato alle deugden onder?
4 Kardinale deugden: Intelligentie - moed - zelfbeheersing/maat - rechtvaardigheid
→ Deugden die steeds samen horen gezien te worden
Plato: alle deugden onder 1 noemer: Kennis = wie dus onwetend is, zal verkeerd handelen
Bespreek het verschil tussen positieve en negatieve vrijheid.
→ Negatieve vrijheid (LIBERALISME): vrijheid van …
Geen inmenging of dwang van anderen of de staat zolang je maar geen ander schade brengt.
(Voorbeeld: de overheid bemoeit zich niet met wat jij zegt of doet.)
De staat legt dus:
Zo weinig mogelijk regels/wetten/belastingen op
Veel aandacht wanneer een ander schade wordt toegebracht
→ Positieve vrijheid (SOCIALISME)= vrijheid om …
Het vermogen om je leven echt vorm te geven.
(Voorbeeld: onderwijs, zorg of sociale zekerheid zodat je kansen hebt.)
De staat legt dus:
Zoveel mogelijk kansen aan de inwoners om hun doel te realiseren
→ Worden ook heel wat regels opgelegd en belastingen gegeven.
definitie positieve vrijheid.
→ Positieve vrijheid (SOCIALISME)= vrijheid om …
Het vermogen om je leven echt vorm te geven.
(Voorbeeld: onderwijs, zorg of sociale zekerheid zodat je kansen hebt.)
De staat legt dus:
Zoveel mogelijk kansen aan de inwoners om hun doel te realiseren
→ Worden ook heel wat regels opgelegd en belastingen gegeven.
definitie negatieve vrijheid.
→ Negatieve vrijheid (LIBERALISME): vrijheid van …
Geen inmenging of dwang van anderen of de staat zolang je maar geen ander schade brengt.
(Voorbeeld: de overheid bemoeit zich niet met wat jij zegt of doet.)
De staat legt dus:
Zo weinig mogelijk regels/wetten/belastingen op
Veel aandacht wanneer een ander schade wordt toegebracht
Hoe staan politieke partijen t.o.v. vrijheid en rechtvaardigheid? (posttief)
→ Politieke partijen t.o.v. vrijheid en rechtvaardigheid:
Socialistische / sociaaldemocratische partijen (= Nadruk op positieve vrijheid)
Actieve overheid om ongelijkheid te verminderen
Rechtvaardigheid = meer gelijkheid in uitkomsten
Hoe staan politieke partijen t.o.v. vrijheid en rechtvaardigheid? (negatief)
→ Politieke partijen t.o.v. vrijheid en rechtvaardigheid:
Liberale partijen (= Nadruk op negatieve vrijheid)
Weinig overheidsingrijpen
Rechtvaardigheid = gelijke kansen, niet gelijke uitkomsten
Leg deze basisdefinitie van MVO volledig uit:
→ MVO is een vrijwillig doorlopend proces waarbij een onderneming streeft naar verbetering voor zowel het bedrijf als de samenleving. Geldt ook voor alle onderdelen van de onderneming (Productie, marketing, HR-beleid, …)
Stakeholders zijn alle partijen die invloed hebben of beïnvloed worden door het bedrijf (Werknemers Klanten Leveranciers Omwonenden Overheden NGO’s)
MVO betekent dialoog, niet alleen top-down beslissingen.
Dit is GEEN eenmalige actie/marketingtruc ⇒ doorlopend proces
Het houdt rekening met de 3 pijlers (triple bottom line):
Sociaal (mens) = Werknemersrechten, veiligheid, diversiteit en mensenrechten
Milieu (planeet) = energieverbruik, uitstoot, grondstoffen en afval
Economisch (winst) = Eerlijke concurrentie en langetermijnstrategie
Deze 3 pijlers geïntegreerd in alle bedrijfsvoering. Daarbij is overleg met stakeholders belangrijk om beleid af te stemmen op hun belangen.
MVO 3 pijlers
Het houdt rekening met de 3 pijlers (triple bottom line):
Sociaal (mens) = Werknemersrechten, veiligheid, diversiteit en mensenrechten
Milieu (planeet) = energieverbruik, uitstoot, grondstoffen en afval
Economisch (winst) = Eerlijke concurrentie en langetermijnstrategie
Deze 3 pijlers geïntegreerd in alle bedrijfsvoering. Daarbij is overleg met stakeholders belangrijk om beleid af te stemmen op hun belangen.
Leg uit hoe het stakeholdersmodel steeds belangrijker werd.
Benadrukt dat bedrijven verantwoordelijkheden hebben tegenover iedereen die ze beïnvloeden, en dat hun strategie kan variëren van reactief naar proactief, waarbij het laatste de meest duurzame en maatschappelijk verantwoorde aanpak is.
Geef weer wat we bedoelen met de reactieve, defensieve, accommoderende en pro-actieve stakeholderbenadering.
→ Vier benaderingen van stakeholders
(Benadering: Omgaan met verantwoordelijkheid ⇒ functioneren)
Reactief: Verantwoordelijkheid ontkennen
⇒ minder doen dan wordt verwacht
Bv: pas een milieumaatregel invoeren nadat er een boete is opgelegd
Defensief: verantwoordelijkheid onderkennen
⇒ minimale doen van wat wordt verwacht
Bv: Rapporteren over CO₂-uitstoot omdat het wettelijk vereist is
Accommoderend: verantwoordelijkheid accepteren
⇒ alles doen wat wordt verwacht
Bv: Leveranciers verplichten tot betere arbeidsomstandigheden nadat stakeholders dit aandringen
Proactief: verantwoordelijkheid nemen
⇒ meer doen dan wordt verwacht
Bv: Investeren in duurzame energie en gemeenschapsprojecten
Geef weer wat we bedoelen met de reactieve stakeholderbenadering.
Reactief: Verantwoordelijkheid ontkennen
⇒ minder doen dan wordt verwacht
Bv: pas een milieumaatregel invoeren nadat er een boete is opgelegd
Geef weer wat we bedoelen met de defensieve stakeholderbenadering.
Defensief: verantwoordelijkheid onderkennen
⇒ minimale doen van wat wordt verwacht
Bv: Rapporteren over CO₂-uitstoot omdat het wettelijk vereist is
Geef weer wat we bedoelen met de accommoderend stakeholderbenadering.
Accommoderend: verantwoordelijkheid accepteren
⇒ alles doen wat wordt verwacht
Bv: Leveranciers verplichten tot betere arbeidsomstandigheden nadat stakeholders dit aandringen
Geef weer wat we bedoelen met de proactief stakeholderbenadering.
Proactief: verantwoordelijkheid nemen
⇒ meer doen dan wordt verwacht
Bv: Investeren in duurzame energie en gemeenschapsprojecten
Toon aan dat het onderscheid tussen profit en non-profit steeds onduidelijker wordt.
→ Onderscheid wordt onduidelijker
Profit overneemt non-profit waarden:
Bedrijven richten zich steeds meer op duurzaamheid, sociale impact en SDG’s
(bv: maatschappelijk verantwoord ondernemen, CSR)
Ze meten succes niet alleen op winst, maar ook op maatschappelijke waarde.
Non-profit word "profit-minded":
NGO's en non-profits moeten aantonen dat ze efficiënt en nuttig zijn.
Ze worden beoordeeld op meetbare resultaten, soms volgens profit-criteria zoals financiële efficiëntie of rendement.
Verschuiving in focus:
Grenzen vervagen: profit én non-profit kijken naar zowel impact als financiële duurzaamheid.
Samenwerking tussen profit- en non-profitorganisaties neemt toe.
Betekent dit ook dat er minder aandacht is voor profit?
Nee, winst (profit) blijft belangrijk: bedrijven blijven winst maken en aandeelhouderswaarde nastreven
→ Wat verandert is de manier van denken:
winst wordt nu vaak gecombineerd met maatschappelijke verantwoordelijkheid
Het gaat om balans tussen “profit” en “purpose” en dus niet minder aandacht voor profit
1) Mogen religieuze instanties een invloed hebben op de mainstream media? Waarom wel, waarom niet?
ik vind van wel. Religieuze instanties kunnen hun leerstellingen verspreiden zonder het risico op te lopen dat de boodschap wordt verdraaid. Natuurlijk is dit niet zwart-wit, "televangelist" is een evangelische prediker die regelmatig op televisie verschijnt om zijn overtuigingen te verkondigen en fondsen te werven.
Dit kan gevaarlijk zijn; predikers zoals Kenneth Copeland zuigen hun volgelingen volledig leeg, volgelingen die het vaak al financieel moeilijk hebben.
2) Moet er extra controle uitgeoefend worden op content creators die het thema religie aan bod brengen? Waarom wel, waarom niet?
→ Ik vind van wel. Veel mensen geloven dat het woord van God absoluut is (goddelijke bevelstheorie). En als dat niet goed in de gaten wordt gehouden, kan dat ertoe leiden dat volgelingen en gelovigen worden uitgebuit, dat jongeren verkeerde leerstellingen krijgen en dat de boodschap en de leer van de religie verdraaid wordt.
3) Waarom is het belangrijk dat journalisten hun bronnen beschermen?
→ Bronbescherming is essentieel zodat klokkenluiders en informanten misstanden durven te melden zonder angst voor retaliatie. Dit maakt onderzoeksjournalistiek en machtscontrole mogelijk.
Bv: Boeing Whistleblowers, Jeffrey Epstein, …
3) Hoe ver kan een journalistiek bronnenbescherming gaan?
→ Journalisten mogen hun bronnen beschermen, maar niet onbeperkt. In uitzonderlijke gevallen (bv:ernstige dreiging voor leven of nationale vrijheid) kan een rechter bron onthulling afdwingen.
De grens ligt bij het afwegen van persvrijheid tegenover zwaarwegend algemeen belang
Bv: Rechter vindt dat een de bron identiteit relevant is voor een rechtszaak, dus een journalist wordt gedwongen om te getuigen of tegen de verplichting in te gaan
→ Dit toont aan dat bronbescherming niet absoluut is. Al is het belangrijk voor persvrijheid en om informanten te beschermen, zijn er nog steeds uitzonderlijke gevallen waar algemeen belang of een juridisch noodzaak zwaarder weegt dan het geheimhouden van een bron.
3) Voorbeeld van een journalistiek bronnenbescherming limiet?
Bv: Rechter vindt dat een de bron identiteit relevant is voor een rechtszaak, dus een journalist wordt gedwongen om te getuigen of tegen de verplichting in te gaan
→ Dit toont aan dat bronbescherming niet absoluut is. Al is het belangrijk voor persvrijheid en om informanten te beschermen, zijn er nog steeds uitzonderlijke gevallen waar algemeen belang of een juridisch noodzaak zwaarder weegt dan het geheimhouden van een bron.
4) Gaat de GDPR te ver, of zou deze nog een stuk verder moeten gaan. Pas toe op jouw leefwereld.
→ De GDPR (of General Data Protection Regulation) is de Europese wet die bepaalt hoe organisaties met persoonsgegevens moeten omgaan.
Een inbreuk van online privacy voelt niet gevaarlijk aan, maar dat is het wel. Techbedrijven volgen vaak nog gedrag online om advertenties te personaliseren, of verkopen zelfs jouw privé-informatie (het is makkelijk om als een druppel in de zee te voelen)
→ Dus de GDPR is al een belangrijke stap voorwaarts om dit te verminderen, en uiteindelijk te vermijden. toch zou het nog strengere bescherming mogen bieden tegen bedrijven die dat soort bedrijven.
5) Waar ligt de grens tussen opinie en desinformatie in de politiek
→ Een opinie is een persoonlijke mening/interpretatie, omdat het persoonlijk is is het ook vaak al vol met vooroordelen. De grens ligt erbij wanneer bewust foutieve informatie als feit wordt verspreid om mensen te misleiden → desinformatie
5) De rol van de media in de grens tussen opinie en desinformatie in de politiek + actueel voorbeeld.
→ De rol van de media is dat het feiten moet controleren, context geven, mening en nieuws scheiden en valse beweringen moet ontkrachten, zodat de mens zelf hun eigen opinie kan vormen.
→ In Minneapolis, Minnesota heeft een ICE agent iemand vermoord. Tijdens deze tragedie circuleerden er veel ai-deepface video's die beweren het gezicht van zowel de slachtoffer als de moordenaar te tonen. Dit is geen opinie, maar desinformatie. Media en vooral Sociale Media spelen een cruciale rol door zulke video’s snel te ontmaskeren.
Waarom is het belangrijk voor een maatschappij dat er vrije meningsuiting bestaat?
→ Vrije meningsuiting zorgt ervoor dat mensen ideeën kunnen uitwisselen, machthebbers kunnen kritiseren en misstanden tot licht kunnen brengen. Dit is allemaal essentieel voor maatschappelijke vooruitgang
6) Wat zijn de valkuilen van vrije meningsuiting?
→ Mogelijke valkuilen zijn dat vrije meningsuiting:
kan leiden tot desinformatie, haatspraak en polarisatie
Kan anderen schade brengen of uitsluiten
→ Daarom vraagt het voor een zorgvuldige balans tussen vrijheid en verantwoordelijkheid
7) Is Acid terecht veroordeeld omdat hij zijn mening uitte in de zaak "Reuze Gommers"? Waarom wel?
→ Deontologisch gesproken wel. Omdat Acid (Nathan Vandergunst) de namen publiek maakte van personen die betrokken waren bij de Reuzegom Studentendoop, dit is een overtreding van een wet (formele regel) en brengt mogelijke schade toe aan de mensen die betrokken waren.
7) Is Acid terecht veroordeeld omdat hij zijn mening uitte in de zaak "Reuze Gommers"? Waarom niet?
→ Teleologisch bekeken denk ik van niet. Omdat Acid (Nathan Vandergunst) de namen publiek maakte van personen die een ander hadden gekwetst. Dit plaatste ook morele afdwingbaarheid op de daders.
8) Waarom is het belangrijk dat een maatschappij online haat en discriminatie probeert te beperken?
→ Het is belangrijk dat een maatschappij online haat en discriminatie beperkt omdat zulke uitingen direct schade brengt aan andere mensen (negatieve vrijheid).
Er is ook een kans dat online discriminatie doorbloed naar fysieke(←offline) discriminatie, dit leidt naar sociale groepen die worden uitgesloten, algemene polarisatie, radicalisering en geweld. Door haatdragende content online aan te pakken wordt de kans op gevaarlijke ideologieën en radicalisatie verminderd, vooral voor de jongere generatie.
9) Welke risico’s vormen deep fakes voor de maatschappij?
→ Het grootste probleem met deep fakes is dat de persoon die in de deepfake wordt afgebeeld meestal geen toestemming heeft gegeven voor het gebruik van hun beeltenis. Ook vanwege de gemakkelijke beschikbaarheid van AI-generated afbeeldingen is de verspreiding van deep fakes enkel maar toegenomen.
Dit wordt niet alleen gebruikt voor moreel dubieuze doeleinden (zoals seksueel expliciete inhoud, het gebruik van dode mensen, ...), maar het is ook een instrument voor het creëren van propaganda en het verspreiden van desinformatie.
9) Welke risico’s vormen deep fakes voor de maatschappij? Hoe proberen wetgevers dit aan te pakken?
→ Wetgevers maken gelukkig wel al acties, zoals de EU AI Act maar ook een versterking van auteursrechten.
10) (1) Welke soorten fake nieuws zijn er? Hoe te herkennen?
Phishing
worden vaak fake nieuwsberichten of dringende, alarmerende verhalen gebruikt om slachtoffers te manipuleren en hun persoonlijke informatie of geld afhandig te maken. Oplichters maken vaak fake nieuwsartikelen die lezers naar kwaadwillende websites lokken.
10) (2) Welke soorten fake nieuws zijn er? Hoe te herkennen? Illustreer met een origineel voorbeeld.
Per ongeluk
Kan gebeuren omdat er niet correct aan bron controle werd gedaan, verkeerde interpretatie van gebeurtenissen of miscommunicatie. Dit is de gemakkelijkste manier om (per ongeluk) verkeerde informatie/fake news te verspreiden.
Bv: The Blue Whale Challenge (2013-2016)
10) (3) Welke soorten fake nieuws zijn er? Hoe te herkennen? Illustreer met een origineel voorbeeld.
Complottheorieën
Theorieën ontstaan uit een gebrek aan vertrouwen in de overheid, nieuwsmedia, …
Het betreft meestal een focus op meerdere kleine details waardoor er dan correlaties worden gemaakt.
Bv: George W. Bush was verantwoordelijk voor de 9/11 aanval
11) Toets een shockerend beeld dat je is bijgebleven aan de 4 ethische criteria: schade test, waardigheidstest, intentietest en context.
4 ethische criteria: definitie
→ 4 ethische criteria:
Schade Test
“Veroorzaakt dit beeld meer schade dan nut?”
Waardigheidstest
“Wordt de persoon als doel behandeld of als middel?”
Intentietest
“Is het beeld gemaakt uit zorg of uit sensatie?”
Context test
“Is er voldoende informatie om de morele betekenis te begrijpen?”
11) Toets een shockerend beeld dat je is bijgebleven aan de 4 ethische criteria: schade test, waardigheidstest, intentietest en context.
4 ethische criteria: toegepast
Schade Test
Dit beeld, toen het uitkwam, deed veel schade aan de reputatie van stammen, zogenaamd “wilde mensen”. Dit om het gevoel van superioriteit van Amerikanen te versterken
Waardigheidstest
De persoon wordt behandeld als middel om dat gevoel op te kweken
Intentietest
Het beeld was bedoeld voor sensatie maar dient nu als een herinnering aan het belang van vooruitgang.
Context test
Ja, beide de waarde dat er vroeger op werd gestoken (reclame) en de waarde dat het nu heeft (herinnering aan het belang van vooruitgang) is makkelijk te begrijpen.