Fizjologia powstawania moczu - Fiszki słownikowe

Zestaw fiszek pojęciowych zawierający kluczowe terminy dotyczące fizjologii powstawania moczu, budowy nefronu oraz regulacji hormonalnej czynności nerek.

Nefron

Podstawowa jednostka strukturalno-czynnościowa nerki.

Ciałko nerkowe

Struktura nefronu zbudowana z kłębuszka nerkowego otoczonego torebką Bowmana.

Sieć dziwna

Układ naczyń krwionośnych w ciałku nerkowym, w którym tętnica rozgałęzia się na tętniczki, a te po opuszczeniu ciałka nerkowego łączą się ponownie w tętnicę.

Torebka Bowmana

Część ciałka nerkowego zbudowana z nabłonka jednowarstwowego płaskiego, otaczająca naczynia krwionośne kłębuszka nerkowego.

Kanalik proksymalny

Pierwszy odcinek kanalika nerkowego (kanalik kręty I rzędu; kanalik bliższy), w którym zachodzi proces resorpcji zwrotnej obowiązkowej.

Pętla Henlego

Odcinek kanalika nerkowego znajdujący się pomiędzy jego częścią proksymalną a dystalną, w którym zachodzi intensywne wchłanianie wody i zagęszczanie moczu.

Kanalik dystalny

Odcinek kanalika nerkowego (kanalik kręty II rzędu; kanalik dalszy), w którym zachodzi resorpcja zwrotna nadobowiązkowa w zależności od zapotrzebowania organizmu.

Filtracja

Pierwszy etap powstawania moczu zachodzący w kłębuszku nerkowym, polegający na przesączaniu płynnych składników krwi i substancji drobnocząsteczkowych do torebki Bowmana.

Anuria

Stan zmniejszonego wydalania moczu (poniżej $100\text{ ml}$ na dobę), występujący m.in. gdy ciśnienie krwi w kłębuszkach nerkowych spadnie poniżej $40\text{ mmHg}$.

Mocz pierwotny

Przesącz kłębuszkowy powstały w wyniku filtracji krwi, zawierający większość składników osocza (wodę, węglowodany, sole mineralne, mocznik, aminokwasy) z wyjątkiem białek i elementów morfotycznych.

Resorpcja zwrotna

Proces przechodzenia wody, elektrolitów i glukozy przez śródbłonek kanalików nerkowych do krwi, zapobiegający ich nadmiernej utracie z moczem.

Resorpcja zwrotna obowiązkowa

Proces zachodzący w kanaliku proksymalnym, polegający na aktywnym wchłanianiu glukozy, aminokwasów, jonów $\text{Na}^+$ i $\text{K}^+$ oraz biernym wchłanianiu wody, jonów $\text{Cl}^-$, mocznika i kreatyniny.

Resorpcja zwrotna nadobowiązkowa

Proces zachodzący w kanalikach dystalnych w sytuacjach niedoboru, polegający na wchłanianiu do krwi dodatkowej ilości wody i jonów $\text{Na}^+$.

Sekrecja kanalikowa

Proces wydzielania zbędnych substancji (np. soli amonowych, słabych kwasów, kreatyniny, hormonów steroidowych, leków) do moczu przez komórki nabłonkowe kanalików nerkowych.

Mocz ostateczny

Przesącz wtórny powstały z moczu pierwotnego w wyniku resorpcji i sekrecji, zawierający wodę, mocznik i jony chlorkowe (wydalany w ilości około $1{,}5\text{ l}$ na dobę).

Wazopresyna

Hormon antydiuretyczny produkowany przez podwzgórze i wydzielany przez tylny płat przysadki mózgowej, który pobudza resorpcję wody w kanalikach zbiorczych i zagęszcza mocz.

Aldosteron

Hormon mineralokortykoidowy produkowany przez korę nadnerczy, który powoduje zatrzymanie jonów $\text{Na}^+$ i wzrost wydalania jonów $\text{K}^+$ w nerkach.

Transport aktywny

Transport substancji odbywający się wbrew gradientowi stężeń, wymagający nakładu energii.

Transport bierny

Transport substancji odbywający się zgodnie z gradientem stężeń, niewymagający nakładu energii.

GFR

Glomerular filtration rate – wskaźnik określający objętość krwi przefiltrowywaną przez wszystkie czynne kłębuszki obu nerek w ciągu jednej minuty (prawidłowo $80\text{ ml/min}$ do $120\text{ ml/min}$).