GESCH: les 15 + 16

definitie verlichting

Immanuel Kant (18e eeuw): “Gebruik je eigen verstand”. De menselijke rede wordt de basis van het nieuwe denken, om alles op te lossen, ZONDER gezag/leiding van bovenaf

toepassing van de verlichting en tegen/voor

■Verlichte’ denkers keren zich dus tegen elke vorm van opgelegd gezag.

–Voorbeelden:

■TEGEN

■Politiek: het koningschap van goddelijk recht

■Sociaal: de standenmaatschappij

■Godsdienst: staatsgodsdienst

■Economisch: mercantilisme

■VOOR

■Politiek: volkssoevereiniteit (soevereiniteit = hoogste macht)

■Sociaal: gelijkheid

■Godsdienst: vrije keuze

■Economisch: vrije markt

toepassingen verlichte denkers

■De ‘verlichte’ denkers willen de bestaande maatschappij omvormen maar er komt groot verzet van iedereen die daardoor macht en voorrechten zou verliezen (clerus, adel, koning,…).

■Voorloper van de Franse Revolutie

■A) John Locke:

■Natuurlijke vrijheid: alle mensen zijn gelijk. Elke mens is vrij om te doen wat hij wil.

■Maatschappelijke vrijheid: we geven een deel van onze vrijheid af om ons te onderwerpen aan het algemeen belang. Dit staat zo in de wet (vb. verkeer)

■) Jean Jacques Rousseau:

• wet? naar volkssoevereiniteit

  • ■Stemmen: meerderheid (50% + 1). De grote massa wint altijd.

) Montesquieu (was zelf van adel):

■Het volk is onbekwaam à volksvertegenwoordigers

■2-kamersysteem: in de 1^e kamer komen alle volksvertegenwoordigers (> meerderheid). De 2^e kamer is voorbehouden voor intellectuelen en rijken die een bepaalde belasting betalen. Zij kunnen de wet van de 1^e kamer verwerpen. Hierdoor zal men moeten zoeken naar een compromis dat door iedereen aanvaard wordt.

■Zeker niet alle macht bij 1 persoon à scheiding der machten: rechterlijk, wetgevend, uitvoerend.

Wanneer vond de verlichting plaats

18e eeuw

Waar had de verlichting vooral invloed?

Europa en de Verenigde Staten

rationalisme (Frankrijk

Rationalisme (redeneren, nadenken) :

  Wetenschappelijkemethode die vertrekt vanuit universele natuurwetten die altijdgeldigzijnen  van waaruit je individuele conclusieskantrekken.(deductie

empirisme (Engeland).

Empirisme (observeren, experimenteren):

  Redeneert vanuit meerdere losse zintuiglijke waarnemingen naar een hypothese, (inductie)

voorbeelden filosoof empirisme + rationalisme

Rationalisme (Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Diderot)

  Empirisme (John Locke, George Berkeley, David Hume)

Welke filosoof verbond rationalisme en empirisme

Immanuel Kant

Verspreiding?

• Boekdrukkunst

• Salons en koffiehuizen

• Encyclopedie Diderot et d’Alembert

• Schrijvers, boeken, tijdschriften

• Toneel

• Franse Revolutie

censuur?

Controleren en verbieden van afbeeldingen, ideeën, boeken…

) Verlichte despoten? + voorbeelden

Voerden enkele verlichte waarden en ideeën door en gaven onderdanen meer vrijheden en inspraak. Catharina de Grote en Frederik de Grote

Adam Smith

• schotse verl. filosoof

• grondlegger economische liberalisme

• vrijheid markt economie

• Laissez faire

Voltaire?

• bezig met geloof!

• Deisme → God is een schepper

  • God als horlogemaker

franse revolutie jaartal

1789-1799

oorzaak Franse revolutie (S,E,P)

´Sociaal:

  - Ongelijkheid binnen de standenmaatschappij (kunnen uitleggen)

  - Nieuwe klasse: de rijke burgerij (economisch machtig, geen politieke   inspraak)

Economische crisis

• (werkloosheid, misoogsten, hongersnood    decadente levensstijl Marie Antoinette)

• lege staatskas

• ´Politiek

  Lodewijk XVI, absolute vorst

Einde van het Ancien Régime

• lege staatskas → oplossing

• ´Bijeenkomst Staten-Generaal

  -Hierin waren de drie standen vertegenwoordigd (al 175 jaar niet meer samengekomen). De derde stand verlieten deze en richtten hun eigen ‘Nationale Vergadering op’.

  • ‘Eed op de kaatsbaan’:  doel = grondwet

´14/7/1789: Bestorming van de Bastille

´Augustus 1789: “Déclaration des droits de l’homme et du citoyen”  

Elke burger gelijk voor de wet  >-<    standenmaatschappij

´Een constitutionele monarchie (1791)

´Scheiding der machten

´Koning enkel uitvoerende macht

´Parlement (assemblée) – wetgevende macht (enkel rijken mochten parlement kiezen door cijnskiesrecht)

Constitutionele (= grondwettelijke) monarchie (begrip!)

-de macht van de koning wordt ingeperkt door de grondwet (=constitutie)

Cijnskiesrecht (begrip!)

alleen wie voldoende belasting of cijns betaalde had stemrecht

´Wet-Le Chapelier

´Afschaffing ambachten en gilden

´"Eenieder heeft de vrijheid om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt."

terreur

→ terrorisme, schrikbewind, wordt gebruikt om macht te dwingen

wie zijn de jakobijnen?

radicale, linkse politieke bewehging

leider van de Jakobijnen

Robespierre

gebeurtenis 21/09 1792?

Frabkrijk → Eerste Franse republiek

executie Lodewijk XVI wanneer?

21 januari 1793 → Guillotine

Hoe en wanneer kwam Robespierre aan zijn einde?

28 juli 1794 onthoofding

Hoe eb door wie werd Frankrijk in periode van het directoire bestuurd?

5 directeuren, parlement, cijnskiesrecht

periode consulaat

3 consuls: nR1: NAPOLEON