İslam Mezhepleri Tarihi Ders Notları

Mezhepler Tarihi ders notlarından derlenen İtikadî, Fıkhî, Tasavvufî mezhepler, kurucuları, kitapları ve temel kavramlarına ait vocabulary tarzı çalışma kartları.

İtikadî Mezhepler

İnanışla veya siyasetle ilgili olan mezheplerdir; Maturidi Mezhebi, Eş'ari Mezhebi, Şia/Şiî Mezhebi, Mu'tezile Mezhebi ve Haricilik bu gruba girer.

Fıkhî Mezhepler

İbadetle veya amelle ilgili olan mezheplerdir; Hanefi Mezhebi, Şafiî Mezhebi, Maliki Mezhebi, Hanbeli Mezhebi ve Caferi Mezhebi bu gruba girer.

Tasavvufî Mezhepler

Ahlakla ilgili olan mezheplerdir; Yesevîlik, Bektaşîlik, Mevlevîlik, Alevîlik ve Kadirîlik bu gruba girer.

Nusayrilik

Muhammed b. Nusayr tarafından kurulan, kutsal kitabı Kitab el-mecmu olan, Hz. Ali'yi zatında imam batında ilah kabul eden, Lahuti-Nasuti ayrımı ile tenasüh ve hulûl inançlarına sahip mezhep.

Lahuti

Nusayrilik mezhebinde Tanrı'nın aşkın ve içkin yönünü ifade eden kavram.

Nasuti

Nusayrilik mezhebinde kullarının onu tanıyıp bilmesi için Tanrı'nın bazı dönemlerde girdiği kalıp.

Dürzilik

Hakim Biemrillâh ve Hamza b. Ali tarafından kurulan, kutsal metinleri Resâliü’l-Hikme (El hikmetüş-şerife) olan, toplumu Ukkal ve Cuhhal olarak ayıran mezhep.

Ukkal ve Cuhhal

Dürzilik mezhebinde toplumun ayrıldığı iki kesimdir; alimler anlamına gelen Ukkal risaleleri okuyabilirken, cahiller anlamına gelen Cuhhal risaleleri okuyamaz.

Yezidilik

Şeyh Adi b. Müsafir tarafından kurulan Adeviyye tarikatının devamı olan, Mushafı Reş ve Kitâbü'l Cilve kitaplarına dayanan, dini merkezi Kuzey Irak'taki Laleş kenti olan mezhep.

Tavus Kuşu (Melek Tavus)

Yezidilik mezhebinde Tanrı Huda'nın yeryüzündeki temsilcisi kabul edilen melek.

Bahailik

Mirza Ali Muhammed (Babilik) ve Mirza Hüseyin Ali (Bahaullah) tarafından temelleri atılan, Kitâbü’l Akdes ve Kitâbü’l İkan kitaplarını kabul eden, sembolü 9 köşeli yıldız olan din/mezhep.

Kadiyanilik

Mirza Gulâm Ahmed tarafından kurulan; kendisini nebi ilan eden Kadiyan kolu ve sadece müceddid, mesih ve mehdi kabul eden Lahor kolu olarak ikiye ayrılan mezhep.

Vehhabilik

Muhammed b. Abdülvehhâb tarafından Necid bölgesinde kurulan, amelde Hanbeli mezhebine dayanan, tevessül, rabıta ve istimdat gibi uygulamaları şirk ve Kur'an/sünnet dışındaki her yeniliği bid'at kabul eden mezhep.

Hulûl-İttihad

İlâhî zâtın veya sıfatların yaratıklardan birine veya tamamına intikal edip onlarla birleşmesi anlamına gelen terim.

Tenasüh

Ruhun kadın veya erkek fark etmeksizin her türlü canlı şekline geçebildiği ve geçmiş bilgilerin geri gelmediği ruh göçü inancı.

Tekammüs

Dürzilikte görülen, ruhun sadece insan bedenine geçtiği, her cinsiyetin kendi cinsiyetinde dünyaya geldiği ve geçmiş bilgilerin geri geldiği ruh göçü inancı.

Haricilik

Abdullah b. Vehb tarafından kurulan, Tahkim Olayı sonucu ortaya çıkan, 'Hüküm ancak Allah'a aittir' ilkesini savunan ve ameli imandan bir parça sayan mezhep.

İstiraz Yöntemi

Hariciler'in karşılaştıkları kişilere Hulefâ-yi Râşidîn ve Hakem Olayı hakkındaki görüşlerini sorup, kendi düşüncelerine uymayanları (Abdullah b. Habbab ve hamile karısını öldürmelerinde olduğu gibi) katletme uygulaması.

Mu'tezile

Vasıl b. Ata ve Amr b. Ubeyd tarafından kurulan; akılcılığı merkeze alan, Ruyetullah'ı imkansız gören ve Usul-i Hamse ilkelerini benimseyen mezhep.

Usul-i Hamse

Mu'tezile mezhebinin 5 temel ilkesidir: Tevhid, Adalet, Va'd ve Va'id, El-Menzile Beyne'l-Menzileteyn, Emir bi'l-Ma'rûf Nehiy ani'l-Münker.

El-Menzile Beyne'l-Menzileteyn

Mu'tezile'nin Usul-i Hamse ilkelerinden biri olup, büyük günah işleyenin ne mümin ne kafir olduğunu, ikisi arasında yani fasık olduğunu savunan görüş.

Mürcie

Günah işlemenin mümine zarar vermeyeceğini savunan, ameli imandan bir parça saymayan ve büyük günah işleyenin (mürtekib-i kebîre) durumunu Allah'a havale eden mezhep.

Kaderiyye

Mabed el-Cühenî ve Gaylan ed-Dımeşkî tarafından kurulan, kader inancını reddedip insan fiillerinde insanın kendisinin sorumlu olduğunu savunan mezhep.

Selefilik

Ahmed b. Hanbel ve İbn Teymiyye tarafından temsil edilen, Kur'an'ın mahluk olmadığını savunan ve müteşabih ayetler karşısında Takdis, Tasdik, İmsak, Sukut, Aczi İtiraf, Keff ve Marifet Ehlini Teslim ilkelerini uygulayan Ehli Hadis ekolü.

Eş'arilik

Ebü'l Hasan Eş'arî tarafından kurulan, 3 kardeş meselesinden dolayı Mutezile'den ayrılan, kadından nebi olabileceğini ve güzellik/çirkinliğin (husun-kubuh) nakille bilineceğini savunan ekol.

Mâtürîdîlik

Ebû Mansûr el-Mâtürîdî tarafından kurulan, Allah'ı akılla tanımanın vacip olduğunu, tekvin sıfatının hakiki bir sıfat olduğunu ve kadın peygamber olmadığını savunan ekol.

İmamiyye (İsna Aşeriyye / Caferilik)

Günümüzde İran'ın resmi mezhebi olan, 12 İmam inancına dayanan ve inanç esaslarını Tevhid, Adalet, Nübüvvet, İmâmet, Meâd olarak belirleyen mezhep.

Bedâ

Şîa fırkalarına göre Allah’ın ilim, irade ve tekvîn sıfatlarında değişmeler meydana gelebileceğini ifade eden terim.

Rec'at

İsnâaşeriyye Şîası’na göre kıyametin kopmasından önce imamların ve onlara zulmedenlerin yeniden dünyaya dönmesi anlamındaki terim.

Teberrî

İmâmiyye Şîası’nın devlet başkanlığı ve siyasi hâkimiyet konusunda kendileri gibi düşünmeyenlerle ilişkiyi kesmesi anlamındaki terim (tersi Tevellî'dir).

Şîa Zeydiyye

Hüseyin b. Ali'nin torunu Zeyd'e nispet edilen, en faziletli birisi varken daha az faziletli birinin imamlığını caiz gören ve içtihad kapısını daima açık tutan yaşayan Şii mezhebi.

Cebriyye

İnsan iradesini rüzgardaki yaprağa benzeten, kader inancını Emevi Devleti döneminde benimseyip insanın kendi fiillerinde özgür iradesi olmadığını savunan anlayış.