JAL - HC 5 KERNBEGRIPPEN

Argumenteren

"The practice of justifying decisions under conditions of uncertainty" (Zarefsky, 1996) - De praktijk van het rechtvaardigen van beslissingen onder voorwaarden van onzekerheid.

Argumentatie

Een standpunt én de ondersteunende argumenten.

Betoog

Een samenhangend en gestructureerd geheel van argumentatie.

Proponent/Protagonist

De persoon die argumenteert; degene die een standpunt verdedigt.

Opponent/Antagonist

De persoon tot wie de argumentatie is gericht; degene die wordt overtuigd of tegenspreekt.

Pro-argumenten

Argumenten die de eigen stelling staven.

Contra-argumenten

Argumenten die de stelling van de tegenstander ondergraven.

Deugdelijkheid

Het beoordelingscriterium voor argumenteren; argumenteren met argumenten die voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen (niet alleen formeel-logisch, maar ook inhoudelijk en contextueel verantwoord).

Ondeugdelijk argument

Een argument dat niet voldoet aan de kwaliteitseisen; kan nog steeds psychologisch overtuigend zijn, maar is niet logisch of inhoudelijk verantwoord.

Systeem 1-denken

Het automatische, snelle, verbandenleggende denken van het brein; nieuwe informatie wordt meteen deel van een coherent verhaal.

Systeem 2-denken

Het bewuste, analytische, trage denken dat nodig is om redeneerfouten te corrigeren en ondeugdelijke argumenten te doorprikken.

Bevestigingsbias

De neiging van mensen om nieuwe informatie zoveel mogelijk te verwerken op een manier die vasthoudt aan eigen ideeën.

Discursieve context

De context aangeleverd door de rest van het betoog ('discours'); de omringende tekst waarbinnen een argument staat.

Signaalwoorden

Woorden die argumentatieve verbanden aanduiden (dus, daarom, omdat, want, aangezien, …). Opgelet: niet elk argumentatief verband wordt door signaalwoorden aangeduid.

Situationele context

De context aangeleverd door de situatie waarin partijen zich bevinden; argumenteren is sociaal en praktisch, dus concrete omstandigheden zijn belangrijk.

Fysieke context

De materiële en ruimtelijke omstandigheden van interactie (fysieke plaats, lichaamstaal, afstand, machtsverschil, welwillendheid).

Cognitieve context

De mentale context waarbinnen argumenten worden ontvangen; wordt beïnvloed door framing.

Framing

De techniek om de cognitieve context zo in te richten dat die strookt met het argument dat je wilt maken (bv. "illegalen" vs. "gelukszoekers"). Framing is onvermijdelijk en niet (helemaal) in de handen van de disputanten.

Retorica / Retoriek

De kunst van het overtuigen: "Hoe overtuig ik mijn publiek zo doeltreffend mogelijk?" Omvat een inhoudelijke dimensie (wat je zegt) en een vormelijke dimensie (hoe je het zegt).

Logos

Eén van de drie overtuigingsmiddelen van Aristoteles: beroep op de redelijkheid van het publiek; verstandelijke argumentatie, logica, bewijzen.

Ethos

Eén van de drie overtuigingsmiddelen van Aristoteles: inspelen op de eigen geloofwaardigheid en karakter; de indruk geven "ik ben betrouwbaar, dus geloof mij".

Pathos

Eén van de drie overtuigingsmiddelen van Aristoteles: inspelen op de gevoelens van het publiek (persoonlijk verhaal, angst, medeleven, verontwaardiging).

Inventio

De eerste canon: inhoudelijke vindingrijkheid - de kunst om argumenten en methoden te vinden om te overtuigen. Het analyseren van het onderwerp en het vinden van overredingsmiddelen.

Dispositio

De tweede canon: opbouw van het betoog - de kunst om argumenten op een ordelijke en doeltreffende manier uiteen te zetten en te presenteren. Het ordenen van de gevonden argumenten in een gestructureerd betoog.

Elocutio

De derde canon: stijl en verwoording - de kunst om woorden te vinden die de inhoudelijke argumenten tot hun recht laten komen. Het formuleren van de tekst, zowel in geschreven als mondelinge vorm.

Memoria

De vierde canon: onthouden - de kunst om het betoog te onthouden (vroeger zonder nota's, nu met hulpmiddelen). Het memoriseren van de tekst.

Pronuntiatio

De vijfde canon: overbrengen van het betoog - de kunst om door middel van verbale en non-verbale communicatie (stem, lichaam) de boodschap kracht bij te zetten. Het voordragen van de tekst voor het publiek.

Exordium

De inleiding van een betoog; doel: aandacht trekken en publiek ontvankelijk, welwillend en aandachtig maken (via vergelijking, anekdote, sfeerschepping, tegenstelling, citaat, …).

Narratio

De uiteenzetting (overzicht) van de feiten; moet helder, bondig en aannemelijk zijn. Start vaak met een sprekende zin.

Propositio

De stelling; de eigenlijke stelling die verdedigd wordt; je geeft duidelijk aan wat je punt is (uitgebreide argumenten volgen later).

Partitio

De structuurschets; aankondigen hoe het betoog zal verlopen, aantal en samenhang tussen argumenten toelichten, helder en beknopt houden.

Argumentatio

Het inhoudelijk betoog; bestaat uit confirmatio (eigen stelling onderbouwen) en refutatio (tegenargumenten weerleggen).

Argumentatio-Confirmatio

Het onderdeel van de argumentatio waarin je argumenten aanvoert die de eigen stelling onderbouwen.

Argumentatio-Refutatio

Het onderdeel van de argumentatio waarin je argumenten aanvoert waarmee je tegenargumenten weerlegt.

Digressio

Een uitweiding; een kort onderdeel dat in langere betogen voor een adempauze zorgt (bv. anekdote of scherts).

Peroratio

Het slot van een betoog; een krachtig slot dat een beklijvende indruk nalaat, vaak met behulp van pathos, maar zonder overdrijving.

Hoofdargument / argument in hoofdorde

Het sterkste argument dat als eerste wordt aangevoerd. Indien dit wordt gevolgd, zijn de andere argumenten overbodig.

Subsidiaire argumenten / argumenten in ondergeschikte orde

Argumenten die in de plaats komen indien het hoofdargument niet wordt aanvaard. Men daalt af in rangorde volgens de belangen van de cliënt.

Argument in meest ondergeschikte orde

Het argument dat wordt aangevoerd indien ook het subsidiaire argument niet wordt aanvaard.

Ondersteunende argumenten (nevenschikking)

Argumenten die nevengeschikt zijn; alle argumenten samen zijn nodig. Indien een ondersteunend argument wordt weerlegd, is ook de stelling weerlegd.

Overvloedige argumenten

Meer argumenten dan nodig. Indien een overvloedig argument wordt weerlegd, staat de stelling nog overeind, zolang het noodzakelijke argument niet is weerlegd.

Alliteratie

Een stijlfiguur waarbij een reeks woorden begint met dezelfde beginletter (bv. "veilig, verantwoord, Vlaams beleid").

Anafoor

Een stijlfiguur waarbij dezelfde woordengroep wordt herhaald aan het begin van opeenvolgende zinnen (bv. "Alleen wij kunnen dat. Want alleen wij zijn groot genoeg…").

Retorische vraag

Een vraag die wordt gesteld, niet om werkelijk een antwoord te krijgen, maar om een punt te maken.

Typologische benadering

Een benadering van deugdelijk argumenteren die de belangrijkste soorten argumentatie in kaart wil brengen en helder wil onderverdelen.

Associatie

In de typologische benadering: het verbinden van argument met stelling ("onderbouwing").

Dissociatie

In de typologische benadering: de verbinding van argument en stelling uit elkaar halen; het verband tussen argument en stelling betwisten ("weerlegging").

Quasi-logische argumenten

Argumenten die lijken op logisch geldige redeneringen. "Quasi" omdat het argument niet alleen afhangt van de logische vorm, maar ook van de vraag of het vertrekpunt (de premissen) inhoudelijk aanvaardbaar is voor het publiek.

Argumenten gebaseerd op de structuur van de werkelijkheid

Argumenten die voortbouwen op verbanden die in de wereld bestaan, zoals opeenvolgingsverbanden en co-existentieverbanden.

Opeenvolgingsverbanden

Verbanden tussen verschijnselen en gevolgen; omvatten oorzaak-gevolg, doel-middel en beslissing op basis van gevolgen.

Co-existentieverbanden

Verbanden tussen een persoon/voorwerp en een eigenschap; omvatten persoon-deskundigheid, persoon-reputatie en persoon-inspanning/voorbereiding.

Argumenten die de structuur van de werkelijkheid bepalen

Argumenten die niet rechtstreeks voortbouwen op bestaande verbanden, maar helpen de structuur van de werkelijkheid zichtbaar/relevant te maken; omvatten metafoor en analogie.

Metafoor

Een beeld dat oplegt hoe de werkelijkheid moet worden begrepen (bv. "De staat is geen geldautomaat").

Analogie-redenering

Een redenering waarbij wat geldt voor situatie A, ook geldt voor situatie B die daarmee relevante gelijkenissen vertoont (bv. "Katten zijn niet toegelaten in de slagerij, want honden zijn verboden").

Praktische / substantiële benadering

De benadering van Stephen Toulmin die niet focust op de inferentiële functie, maar op de onderbouwende functie van argumenten in concrete context.

Inferentiële functie

De functie van een argument die vraagt of de conclusie uit de premissen volgt (theoretisch/formeel).

Onderbouwende / rechtvaardigende functie

De functie van een argument die vraagt in welke mate een argument een concrete stelling ondersteunt (praktisch/substantieel).

Claim

In Toulmins model: de stelling die verdedigd wordt.

Data

In Toulmins model: de feiten of gronden waarop de claim steunt.

Warrant

In Toulmins model: de rechtvaardiging die de stap van data naar claim mogelijk maakt (algemene regel, principe).

Backing

In Toulmins model: de ondersteuning voor de warrant; waarom is de warrant geldig? (optioneel).

Rebuttal

In Toulmins model: uitzonderingen of omstandigheden waarin de claim niet geldt (optioneel).

Qualifier

In Toulmins model: de modaliteit (kwalificatie) die aangeeft hoe sterk de claim is (bv. "waarschijnlijk", "vermoedelijk") (optioneel).

Normatieve benadering

Een benadering van deugdelijk argumenteren die een aantal regels ('normen') ontwikkelt waaraan argumenten moeten voldoen om aanvaardbaar te zijn.

Pragma-dialectische theorie

Een theorie die argumentatie beschouwt als een complexe taalhandeling met als specifiek communicatief doel het oplossen van een meningsverschil. Centraal in deze cursus.

Voorwaardelijke uitspraak (VU)

Een kernelement in vele redeneringen; een uitspraak van de vorm "als … dan …". In redenering is een VU een premisse met een vaste logische vorm; in argumentatie kan ze verschillende rollen spelen (standpunt onderbouwen, voorwaarden stellen, negatieve gevolgen toelichten, etc.).

Zeeffunctie van de argumentatieleer

De functie van de argumentatieleer om ondeugdelijke argumenten eruit te filteren; sommige argumenten vallen meteen af, sommige zijn niet ernstig te nemen, andere wel.

Modus ponens

Een geldige deductieve redeneervorm: Als P dan Q; P; dus Q.

Modus tollens

Een geldige deductieve redeneervorm: Als P dan Q; niet Q; dus niet P. (Voorbeeld: "Als geldig contract, dan toestemming; geen toestemming; dus geen geldig contract.")