Europa w XV/XVI w

XV w.

wzrost potęgi Habsburgów - małżeństwo Albrechta V z córką cesarza Zygmutna Luksemburskiego: dzięki temu Habsburgowie mogli rościć sobie prawa do Czech i Węgier

1462-1505 r.

panowanie Iwana III Srogiego jako wielkiego księcia moskiewskiego - Moskwa przestała płacić daninę Złotej Ordzie, podbój pozostałych księstw Rusi (Nowogród Wielki, Twer, księstwa jarosławskie i rostowskie), uznanie Moskwy za “trzeci Rzym”, spadkobiercę Konstantynopola. Syn Iwana III Wasyl III, prowadził wojny z Litwą i Polską, zdobył Psków i Smoleńsk

1493 r.

małżeństwo Maksymiliana I z Bianką Sforzą, dzięki czemu miał pretensje do królestwa Mediolanu. Dzięki aranżowaniu małżeństw członków swojej rodziny wnuk Maksymiliana I Karol V zasiadł na tronie Hiszpanii - wtedy Karol V był cesarzem Rzeszy, władcą Hiszpanii, Sardynii, Sycylii, Niderlandów, Mediolanu i Nowego Świata, a jego krewni zasiadali na wszystkich tronach Europy poza Moskwą

1494 r.

król Francji Karol VIII najeżdża Włochy, powołując się na prawa odziedziczone po Andegawenach. oczątek wojen włoskich - wojen o panowanie nad państwami włoskimi między Habsburgami, Francuzami i innymi państwami

1495 r.

zajęcie Neapolu przez Francuzów - sojusz państw włoskich i Hiszpanii wypiera Francuzów z Italii, a wojna przenosi się do Francji i Hiszpanii

1498 r.

zawarcie pokoju między Francją i Hiszpanią

1499 r.

atak Francji na Mediolan i Neapol, do których rościł sobie pretensje król Francji Ludwik XII. Po rozejmie w 1504 r. Hiszpania zatrzymała Neapol, a Francja Mediolan

1514 r.

kolejne konflikty - Francja traci Mediolan (odbity z powrotem w 1515 r., Szwajcarzy zajmują część północnej Italii, Hiszpania zajmuje Nawarrę, Anglia Tournai

1514 r.

pokonanie Persji przez Turków Seldżuckich, zdobycie Syrii i Egiptu i dołączenie do tureckiego imperium.

1515 r.

zjazd wiedeński - Maksymilian skłonił Zygmunta Starego do wydania jego wnuczki za Ludwika Jagiellończyka, następcę tronu Czech i Węgier. Gdy Jagiellończyk zmarł w 1526 r. pod Mohaczem, Habsburgowie przejęli jego ziemie

1519 r.

cesarz Maksymilian I umiera, król Francji zgłasza pretensje do jego tronu - Karol V zostaje cesarzem, ale w 1521 r. wybucha wojna między Francją a Rzeszą

1520-1566 r.

panowanie Sulejmana Wspaniałego - dołączenie Iraku, Azerbejdżanu, Algierii i Tunezji do imperium. Walka o Węgry - zdobycie Belgradu w 1521r. Podbój nad Morzem Śródziemnym - zajęcie wyspy Rodos, oblężenie Malty

1525 r.

bitwa pod Pawią, król Franciszek znalazł się w niewoli - uwolniono go w zamian za zrzeczenie się pretensji do Włoch. Francja i Anglia zawiązują antycesarski sojusz

1526 r.

bitwa pod Mohaczem - zwycięstwo tureckie, śmierć Ludwika Jagiellończyka. Po tej bitwie Węgry zostają podzielone na 3 części - turecką, Królestwo Węgierskie i księstwo siedmiogrodzkie

1526-1529 r.

kolejna wojna między Rzeszą a Francją. W 1527 r. dochodzi do sacco di Roma - Karol V zdobywa i plądruje Rzym, kończąc włoski renesans.

1533-1584 r.

panowanie Iwana IV groźnego na Rusi - zajęcie chanatu kazańskiego i astrachańskiego (szlaki handlowe do Azji środkowej), początek podboju Syberii, wojna o Inflanty z Polską i Litwą (próby zdobycia dostępu do bałtyku), reformy społeczne

1547 r.

koronacja Iwana Groźnego na cara Wszechrusi

1556 r.

Karol V abdykuje i dzieli swoje imperium między synów - Filip II otrzymuje Hiszpanię, Niderlandy i posiadłości włoskie, Ferdynand otrzymuje Austrię. Z dwóch braci wywodzi się austriacka i hiszpańska linia Habsburgów

1558-1603 r.

panowanie Elżbiety I - wzmocnienie państwa, odrzucenie zwierzchnictwa papieża, rozwój handlu morskiego, dążenie do pozyskania kolonii, co doprowadziło do konfliktu z Hiszpanią i Portugalią.

1559 r.

pokój w Cateau-Cambresis - Włochy oddano pod kontrolę Habsburgom Hiszpańskim (Filip II). Koniec wojen włoskich, które wyniszczyły państwa włoskie i państwa biorące udział w wojnach

1571 r.

rozbicie sił tureckich Selima II (następcy Sulejmana) pod Lepanto przez antyturecką koalicję papieża, Wenecji i Hiszpanii. Zwycięstwo niewykorzystane - ostatecznie Wenecjanie zrzekli się Cypru i zapłacili Turkom odszkodowanie

1587 r.

Maria Stuart, królowa Szkocji, zostaje stracona w więzieniu. Chcący ją poślubić dla praw do Anglii Filip II wypowiada wojnę Elżbiecie I.

1588 r.

wyprawa Wielkiej Armady (30 tys marynarzy i żołnierzy) na Anglię - została rozbita na kanale La Manche

1604 r.

pokój Anglii z Hiszpanią - Hiszpania została pokonana, co podkopało autorytet Habsburgów w Europie

kniaziowie

szlachta wysokiego stopnia w średniowiecznej Rosji

bojarzy

ziemianie w średniowiecznej Rosji

dworianie

średnia szlachta w średniowiecznej Rosji

tjagłyje ludi

rosyjska nazwa chłopów

samodzierżawie

rządy absolutne na wzór tatarski wprowadzone przez Iwana IV Groźnego - do osiągnięcia go potrzebne jest ograniczenie przywilejów bojarów (Duma bojarska zarządzała państwem)

opricznina

reforma przeciwko bojarom wprowadzona przez Iwana Groźnego po klęsce w wojnie na Inflanty - bojarom zabrano część majątku i oddano opricznikom (drobnej szlachcie), pozostałe majątki obłożono wysokim podatkiem. Opricznicy stlai się nową elitą, siali terror wśród bojarów i prowadzili masowe deportacje